Кіріспе
Заң шығарушылардың өзара қызмет көрсетуі
Логроллинг – заң шығарушы мүшелердің өзара мүдделерін ілгерілету үшін, мысалы, дауыс алмасу сияқты, қызметтерді немесе «сен маған, мен сені» қағидасын қолдану. Ұйымдық талдауда бұл практика әртүрлі ұйымдардың бір-бірінің мақсаттарын қолдауына байланысты, әрқайсысы екіншісінің де қолдайтынына үміттенеді. «Натталл энциклопедиясы» логроллингті «авторлардың бір-бірінің еңбектерін өзара мақтауы» деп сипаттайды. Егер бұл процесте күрделі тактикалық амалдар немесе стратегия қолданылса, онда ол «ат саудасы» деп аталады.
Тіркелгілеуді таңдау
Адамдар, білімсіз немесе хабардар, рационалды немесе иррационалды, логикалық немесе логикалық емес, жеке және топтық әрекеттерді таңдау арқылы анықтайды. Экономика осы таңдауларды, соның ішінде келісімге келуді (logrolling) таңдауды және олардың нарықтық сектордағы ерекше әсерін зерттейді (Шварц 1977). Америкада саяси және экономикалық шешімдерді әдетте заң шығарушы жиналыстарға сайланған саясаткерлер қабылдайды, ал тікелей азаматтар емес (Бучанан және Туллок 1962). Заң жобасы заң шығарушыға тартымды болуы керек, әйтпесе ол оған дауыс бермейді. Дауыс беру процесінің өзіндік сипаты бойынша, дауыс беруге қатысты нақты мүдде білдіріледі. Келісімге келуде (logrolling) жоғары дәрежелілік дауыстың шекті пайдасы басқа нұсқалардан артық екенін білдіреді, сондықтан дауыс алмасу тиімді. Жалпы мүмкіндік теоремасы бір дауысты екіншісіне беру шынайы пайдалылықты және адал дауыс беруді білдіруі керек. Ароудың теориясы Бьюкенен мен Туллоктың теориясына қарағанда жеке сайлаушының қалауларына көбірек шектеулер қоюы мүмкін; дегенмен, адамдар әрқашан ең жоғары бағалайтын нұсқаны таңдайды.
Оптималды шешімге жету үшін алға жылжу
Шешімдер барлық қатысушылар бірауыздан келіскенде, дауыс беру мәжбүрлі болмағанда және әркімнің вето құқығы болғанда ғана оңтайлы нәтижеге жетеді (Buchanan and Tullock 1962). Әдетте, логроллинг – ерекше мүдделер мен азшылық топтарының қолдауын алуға арналған механизм. Алайда, заң шығарушы органның ішіндегі идеологиялық алуан түрлілікке байланысты, азшылық пікірлер көбінесе, тіпті маргиналды деңгейде болса да, ескеріледі. Транзакциялық шығындар төмен болған жағдайда Коуз теоремасы қолданылады. Заң шығарушы орган мүшелерінің идеологиялық көзқарасына немесе саяси байланысына қарамастан, ең жоғары бағаланған нәтиже таңдалады (Holcombe 2006). Бірақ логроллингке рұқсат берілгенде, циклдік көпшіліктің қаупі болмай, ең жоғары бағаланған нәтижеге қол жеткізіледі. Мысалы, Батыс Вирджиния штатындағы ауылдық жолдың жағдайы нашарлап қалды делік. Жергілікті конгрессмен өзінің округіндегі басты жолды қайта жабу және асфальттау туралы заң жобасын ұсынады. Бұл жол небәрі 600 тұрғыны бар қалаға жетеді. Сондықтан, басқа заң шығарушылар бұл шараға қарсы дауыс береді, себебі бұл қаржыландыру олардың сайлаушылары үшін тиімді емес. Логроллинг жүйесінде жергілікті заң шығарушы өз дауысын әріптестерімен саудаға салуға болады. Ол өз дауысын жаңа ауруханалар салу, ардагерлерге берілетін жәрдемақыны арттыру сияқты заң жобаларын ілгерілету үшін, өз кезегінде жолды жөндеуге дауыс беру үшін алмастырады (Buchanan and Tullock 1962). Дегенмен, нәтижелер тиімсіз болуы мүмкін.
Жеңімпаздыққа жетуші коалициялардың ең аз саны және логролл
Ең аз жеңіске жетуші коалиция – заң жобасын қабылдау үшін қажетті ең төменгі дауыс саны. Ең аз жеңіске жетуші коалициялар демократиядағы логроллингтің маңыздылығын көрсетеді, себебі мұндай коалиция бір ғана дауыспен құлатылуы мүмкін. Бұрыңғыдай айтқандай, егер заң жобасына қолдау күшін жойса, коалициялар көпшілік дауысты сатып алуға тырысады. Егер заң шығарушы ең аз жеңіске жетуші коалициядан артық бірнеше дауысты өз жағына аударса, ол соңғы дауыс өзінің заңнамасына оңтайлы болатынына көз жеткізеді. Бір қырынан алғанда, дауыс саудасы – әртүрлі мәселелер бойынша ұстанымдарды біріктіріп, бірыңғай заң шығару дауыстарын және пакеттерді құру болып табылады (Stratmann 1992). Логроллинг арқылы алынған дауыстар мүшелік пен партиялық шекаралардан асып, көпшілік немесе жеңіске жеткен коалиция ұсынған қолайлы нәтижеге айналады (Schwartz 1977). Дегенмен, түзетілген заң жобаларының мысалдары заң шығарушы орган ішінде логроллингтің қалай жұмыс істейтінін түсінуге көмектеседі. Мысалы, 1930 жылы АҚШ тарихындағы екінші ең жоғары тариф болып табылатын Smoot-Hawley тарифі, Палата мен Сенатта қабылданды. Конгресс тарифтерді экспоненциалды түрде арттыруға дауыс берді, бұл АҚШ-ты тұрақсыз рецессиядан терең дағдарысқа итермеледі (Irwin and Kroszner 1996). Сынаушылар Конгресс мүшелерін жалпы халықтың мүддесінен гетіп, тек өздерінің сайлау мүдделерін қорғауда айыптайды. Конгрессмендер үлкен шығынға түсетін арнайы жәрдемақыларды таратуға және заңның салық төлеушілерге тигізетін нақты шығындарын елемеуге бейім (Evans 1994 және Gilligan and Matsusaka 1995). Егер жүйе логроллингке мүмкіндік берсе, заңның толық пайдасын алмайтын үшінші тарап жобаның шығындарын көтеруі мүмкін. Бұл әрқашан тиімсіз. Ұжымдық әрекеттердің логикасы саясаткерлердің заң жобаларына дауыс беруге ынталандыратынын және оның қарапайым көпшілікпен шешілетінін көрсетеді (Olson 1971). Саясаткерлер жеңіске жету үшін жарысады. Ұжымдық күш-жігер фермалардың миллиондаған тұтынушылардың есебінен мемлекеттік субсидиялар алуын, ал тоқыма өнеркәсібіндегілердің киім сатып алушылардың есебінен пайда табуын түсіндіреді (Shughart 2008). Қайта сайлану – кез келген саяси мақсатқа жету үшін маңызды шарт ретінде заң шығару процесінде үлкен рөл атқарады. Осылайша, логроллинг комитет төрағалары үшін, дауыс беру күн тәртібін бақылау құралы ретінде тиімді болып табылады (Evans 1994 және Strahan 1989).
Вафельдік шикізаттық саясат
Вафелизерполитик (әдеби мағынасында – вафли темір саясаты) – Бельгияда қолданылатын келісімдер жасаудың бір түрі. Біртұтас Бельгия бірнеше бөлікке бөлінгенге дейін, біртұтас үкімет ірі жобаларға бөлінетін қаражатты шешетін. Бельгияда әдетте шамамен бірдей күшті екі топ болғандықтан, бұл қағида елдің екі бөлігінде де бірдей көлемдегі екі жобаны мақұлдауға әкелді, екі жобаға да бөлінген қаражат мөлшері тең болды. Нәтижесінде, бір жоба әрқашан артық қаржыландырылатын. Көптеген адамдар Бельгияның жоғары қарыздылығының себебін осы вафелизерполитик саясатында көреді. 1988 жылы өткен алғашқы мемлекеттік реформадан кейін көптеген ірі жобалар аймақтық деңгейде шешіле бастады, сондықтан вафелизерлік жобалардың саны азайды. Бірақ федералдық үкімет бақылауындағы кейбір мәселелерде бұл саясат әлі де қолданылады. Мысалы, Бельгия теміржол желісін қарастыруға болады. Вафелизер саясатының тағы бір салдары – пайдасыз, зәру жұмыстардың көбеюі. Фландрия Бельгияның көптеген порты бар аймағы болғандықтан (мысалы, Антверпен және Зеебрюггедегі ірі порттар), фламанд су жолдарына жасалған әрбір инвестицияға Валлония су жолдарына да инвестиция жасалуы керек еді. Соның нәтижесінде Ронкиердің көлбеу жазықтығы және Стрепи-Тьёу қайық көтергіші сияқты жобалар пайда болды.
Қарапайым референдумдар
Қарапайым мәселе бойынша референдумда сайлаушы өз дауысын өзара қызмет көрсету үшін басқа дауысқа оңай айырбастай алмайды. Себебі, біріншіден, ол басқа мәселелер қашан және қалай дауысқа салынатынына көз жеткізе алмайды, екіншіден, ол және оның жақын тұрғындары барлық сайлаушылардың аз бөлігін құрайды. Сондықтан, дауыс сату тиімді болмауы мүмкін (Буканен және Туллок 1962). Осы қылмысты анықтау және қудалау үшін күрделі есептеу техникалары жасалған.
Басқа қолданыстар
Spy Magazine журналында "Біздің замандағы өзара жақсылық көрсету" деген мақала жарияланды, онда авторлардың жұптары бір-біріне мақтау айтқан кітап мұқабаларындағы күмәнді немесе қызықты мысалдар келтірілді. Private Eye журналы британдық газеттер мен журналдарда жарияланған "жыл кітаптары" туралы материалдарда авторлардың өзара жақсылық көрсетуіне үнемі назар аударады. Филиппинде "ағаштарды домалату" немесе жиынтық заңдар дегені, бір-бірімен байланысы жоқ бірнеше мәселені біріктіретін кез келген заңды білдіреді. Бұл 1987 жылғы Филиппин Конституциясының 6-бабының 26.1-тармағында заң шығарушы органдардың күтпеген әрекеттеріне немесе алаяқтыққа жол бермеу кепілі ретінде көрсетілген.