Кіріспе

R v Starr [2000] 2 SCR 144 – Канада Жоғарғы Сотының бірнеше дәлелдеу принциптерін қайта қараған маңызды шешімі. Атап айтқанда, олар Р. Хан және Р. Смит (1992) істері бойынша қалыптасқан «принциптік тәсіл» ережесін, басқа жағдайда қабылданатын куәліктерді де, құлақтан естілгендер ретінде алып тастау үшін қолдануға болатынын белгіледі. Бұдан өзге, Сот қазылар алқасына дәлелді күмәннен тыс стандарт бойынша берілген нұсқауды да қарастырды.

Өмірбаян

1994 жылдың тамызында Бернард Кук пен Дарлин Весэловски Виннипегке жақын қонақ үйде Роберт Деннис Старрмен бірге ішімдік ішіп отырды. Түннің соңында Старр Кук пен Весэловскиден ажырасып кетті. Содан кейін Кук пен Весэловскиге Куктың кейде сүйіктісі болған Джоди Гизбрехт жақындады. Әңгіме барысында Кук Гизбрехтке сол түні онымен бірге бара алмайтынын айтты, себебі оған "Робертпен Autopac аферіне қатысу керек" екенін, өйткені ол сақтандыру үшін машинаны қиратқаны үшін 500 доллар алған еді. Бірнеше сағаттан кейін Кук пен Весэловскинің денелері жақын жердегі тас жолдың жиегінен табылды. Олардың басқа оқ аталған. Старр бұл кісі өлтірулермен байланысты тұтқындалды. Сотта айыптау тарапы қылмыстардың бандылық сипатта болуы мүмкін деген теорияны ұсынды, онда Старр сақтандыру алаялығын Кукты елге алып келіп, оны өлтіру үшін пайдаланған. Іс Гизбрехттің куәлігіне және Куктің сол түні айтқан сөзіне негізделген. Сот судьясы бұл мәлімдемені "қазіргі ниеттер" немесе "ақыл-жағдай" ережесіне қатысты ерекшелік ретінде мойындады.

Соттың дәлелдеуі

5-4 дауыспен Жоғарғы Сот мәліметтерді қабылдамау керек деп шешім қабылдады және істі жаңадан қарау үшін қайтарды.

Принциптерге негізделген тәсіл

Екі маңызды шешім Старр ісінен туындады, ол принциптік тәсілді қолдану жолына әсер етті. Біріншісі, дәстүрлі куәліктердің ерекшеліктері сақталады, бірақ олар принциптік тәсілдің сенімділік және қажеттілік принциптеріне сәйкес болуы керек (202–207-тармақтар). Сондықтан, егер дәстүрлі ерекшеліктер мен принциптік тәсіл арасында қайшылық туындаса, принциптік тәсіл басымдыққа ие болады. Екінші, ең даулы аспектісі – сот төрешісі сенімділіктің бастапқы деңгейін бағалау кезінде мәлімдеме жасалған жағдайды ғана қарастыруы тиіс (215–217-тармақтар). Бұл шешім сенімділікті бағалауда растаушы дәлелдерді қарастыруға тыйым салды. Старр ісінің осы аспектісі 2006 жылғы 14 желтоқсандағы R v Khelawon, 2006 SCC 57 шешімімен күштен шығарылды.

Қазылар алқасының нұсқаулары

Сонымен қатар, сот судьяның қазылар алқасына дәлелдеу стандарты бойынша дұрыс түсіндірме бермегенін мәлімдеді. Судья "әділ күмәнді жою" деңгейін абсолютті нақтылық пен "ықтималдық тепе-теңдігі" арасына орналастыруы керек еді.

Заңның орны

Старрдың прецеденттік мәні сақталғанымен, Сот Кейлавон ісінде оның кейбір тұжырымдарын нақты жоққа шығарды. Шаррон судьясы 4-тармақта былай деді:

Тексеру кезінде қарастырылатын факторларды алдымен шектілікке, содан кейін сенімділікке бөлуге болмайтынына мен келдім. Осы Соттың бұрынғы шешімдеріндегі осыған қатысты пікірлер енді қолданылмайды. Керісінше, барлық маңызды факторларды қарастыру қажет, соның ішінде тиіс жағдайда, қолдайтын немесе қайшы келетін дәлелдерді де. Әрбір жағдайда тексеру ауқымы дәлелдің тудыратын қауіптерге сәйкес болуы керек және оның қабылдану мәселесін анықтаумен шектелуі тиіс. Ұсынылған дәлел құлақтан естілген деп табылса, ол бастапқыда қабылдануға жатпайды. Құлақтан естілген ережелердің жалпыға ортақ алып тастау ережесі екенін атап өткім келеді, себебі соңғы онжылдықтарда Канаданың дәлелдеу құқығындағы икемділіктің артуы кейде қабылдану мен салмақ арасындағы шекараны бұрмалауға алып келді. Шындықты іздеу, соттың тиімділігі және жарыс процесіндегі әділеттілік мақсаттарына жетуге көмектесу үшін, құлақтан естілгенге қарсы ережелерді қоса алғанда, бірқатар ережелерге өзгерістер енгізілді. Дегенмен, дәстүрлі дәлелдеу ережелері зор білім мен сот тәжірибесін көрсетеді. Қазіргі талдам олардың негізгі ұстанымдарына сүйенеді, оларды жоққа шығармайды. Starr ісінде де, осы Сот құлақтан естілген ережелерге қатысты принципиалды көзқарасты мойындады және құлақтан естілген дәлелдерді қабылдамау принципін қайта растады. Якобуччи судьясы төмендегідей мәлімдеді (199-тармақ):

Әділетсіз шешімдерге әкелуі мүмкін дәлелдерді алып тастау және тараптарға қарсы куәгерлермен бетпе-бет кездесу мүмкіндігін қамтамасыз ету арқылы құлақтан естілген ереже әділ сот жүйесінің тірегі болып табылады.