Кіріспе

Жапон самурайы және генералы (1860–1945)

Шиба Горо (柴 五郎) – Айдзу хандығының самурайы, кейін Мейдзи дәуіріндегі Жапон императорлық армиясында карьералық офицер және генерал болған.

Ерте өмір

250 коку Айзу самурайы Шиба Сатадзоның бесінші ұлы Шиба Горо 1868 жылы Айзуға императорлық әскерлер шабуыл жасаған кезде Бошин соғысының оқиғаларын бала кезінде көрді. Айзувакамацу қамалы қоршалғанда, оның әжесі, анасы және екі қарындасы отбасының ер адамдары алаңдамай шайқасу үшін өз-өзіне қол жұмсады. Кейіннен Айзувакамацу қамалы жаңа Мэйдзи үкіметінің күштеріне түсті және домен бағынды. Мэйдзи үкіметі Аидзудың бұрынғы самурайларын Аомори префектурасының солтүстік-шығысында орналасқан, жаңа құрылған Тонами доменіне жер аударды. Шиба бастапқыда жаңа аумақта хан мектебі мен жаңа үкіметтік ғимарат құруға көмектесті, бірақ хан жүйесі жойылғаннан кейін Токиоға көшіп, 1873 жылы жас Жапон императорлық армиясына қатысты. Ол 1877 жылғы Жапон императорлық әскери академиясының курсанттарының арасында болды, оның сыныптастарының ішінде кейіннен зор беделге ие болған Уэхара Юсаку, Акияма Йосифуру және Хонго Фусатаро да бар еді. 1879 жылы артиллерияда екінші лейтенант болып тағайындалды.

Әскери мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Шиба 1881 жылы Осака гарнизонының 4-ші взводына командир болып тағайындалды. 1883 жылдың ақпанында гвардиялық артиллерия полкіне жіберілді. 1884 жылы Армия артиллерия мектебін бітірген соң лейтенант шеніне көтерілді. Сол жылдың қазан айында Қытай империясына әскери атташе ретінде жіберілді, алдымен Фучжоу, кейін Пекин қалаларында орналасты. 1888 жылдың қараша айында капитандыққа өрледі және гвардиялық артиллерия полкінің командирі болды. 1890 жылдың мамырында Армия академиясында оқытушы болып жұмыс істеді, ал 1892 жылдың ақпанынан бастап Жапон императорлық армиясы Бас штабының Екінші бюросында қызмет етті. 1894 жылдың наурызында Ұлыбританияға әскери атташе ретінде жіберілді, бірақ тамыз айында Жапонияға оралды және қарашада майор шеніне ие болды. 1895 жылдың сәуірінен бастап Бірінші Қытай-Жапон соғысына қатысты, бірақ сол жылдың қыркүйегінде Ұлыбританияға қайта оралды. Содан кейін Шиба АҚШ-қа әскери байқаушы ретінде жіберілді және АҚШ соғыс министрі Рассел А. Алгермен таныстырылды, ол Шибаны испан-американ соғысы кезінде генерал-майор Уильям Руфус Шафтер басқарған АҚШ 5-ші армия корпусына қосуға келісті. Теннесси штатының Чаттануга қаласындағы жаттығу лагерьлерін тексергеннен кейін, ол американ армиясымен бірге Кубаға қонды және Сантьяго қаласын қоршауға қатысты, содан кейін Пуэрто-Рикоға шабуыл жасады. 1899 жылдың тамызында Жапонияға оралды және келесі айда подполковник болып тағайындалды. 1900 жылдың наурызында Шиба Пекинге әскери атташе ретінде қайта оралды, осылайша Боксер көтерілісі кезінде жапон елшілігінде болды. Ондағы оның шағын жасағы табандылықпен соғысып, 60 күн ішінде шамамен 100% шығынға ұшырады. Пекинге жақсы білуі және жергілікті тыңшылардың кең желісінің көмегімен ол осы науқанда ерекше көзге түсті. Ол қоршау кезінде бірнеше батыс елдерімен бірге азаматтар мен дипломаттарды қорғады, содан кейін Сегіз ел одағының көптеген батыс елдерінен ордендермен марапатталды. Оның есімі "Таймс" газетінде де жарияланды. 1901 жылдың наурызында Жапонияға қайтарылып, Бас штабқа бекітілді. 1901 жылдың маусымында Шиба IJA 15-ші далалық артиллерия полкінің командирі болып тағайындалды, ол 1904 жылы орыс-жапон соғысы басталғаннан кейін де бұл қызметін жалғастырды, онда ол ерлігі үшін 2-дәрежелі Алтын желкен орденімен марапатталды. Кейін 1906 жылдың наурызында Ұлыбританияға әскери атташе ретінде жіберілді. Шиба 1907 жылдың наурызында генерал-майор болып тағайындалды. 1908 жылдың желтоқсанында оған Сасебо бекінісінің басшылығы тапсырылды. 1909 жылдың тамызында IJA 2-ші ауыр артиллерия бригадасының командирі болып қызмет еткеннен кейін, 1911 жылдың желтоқсанында Пекинге Жапон императорлық армиясы Бас штабының өкілі ретінде оралды. 1912 жылдың қыркүйегінде IJA 1-ші ауыр артиллерия бригадасының командирі болды және 1913 жылдың тамызында генерал-лейтенант шеніне көтерілді. Бұл тағайындама төмендеу болып саналды, мүмкін Шиба Армия штабының академиясын бітірмегендіктен немесе оның Айзу тегіне байланысты болғандықтан; алайда 1914 жылдың мамырында оған IJA 12-ші дивизиясының басшылығы берілді. 1918 жылдың маусымында ханзада Хигасифушими Ёрихитоны Англияға сүйемелдеу үшін таңдалды. 1919 жылдың қаңтарында Жапонияға оралғаннан кейін ол қысқа мерзімге Тайвань армиясының қолбасшысы болып тағайындалды, содан кейін запасқа шықты.

Өлім және мұра

Шиба 1930 жылы сәуірде зейнетке шықты. 1945 жылы тамызда Жапонияның капитуляциясынан кейін Шиба өзін-өзі өлтіруге әрекеттенді. Ол төрт айдан соң алған жараларынан көз жұмды. Оның қабірі Фукусимадағы Айзувакамацу қаласындағы Эйрин-дзи ғибадатханасында орналасқан. Шибаның Боксер көтерілісіндегі рөлі Батыс елдерінің осы қақтығыс туралы айтқан деректерінде жиі аталады. 1963 жылғы "Пекинде 55 күн" фильмінде, халықаралық елшіліктерді қоршау туралы, ол болашақ режиссер Джузо Итами сомдаған екінші дәрежелі кейіпкер.

Әдеби мансап

Шиба сонымен қатар "Айзуды еске алу" (жапон тілінде "Бошин Junnan Kaikoroku (戊辰殉難回顧録)", "Бошин [Соғысының] шейіттерінің естелігі") атты мемуарларының авторы. Кітапта оның балалық шағы мен отбасылық өмірі, сондай-ақ Жапониядағы Мейдзи қайта жаралуына куәгердің ішкі көзқарасы бейнеленген. Бұл көзқарас Айдзу даймиосы Мацудайра Катамори және доменнің қалған халқының басынан өткен қиындықтарды сипаттауды қамтиды, сонымен қатар 1870 жылдары Шибаның Айдзуға оралуымен аяқталады. Ол Пекин қоршауы туралы "Pekin Rōjō (北京篭城)" атты еңбек жазды. Оның інісі Шиба Широ, Токай Санши атты қаламдымен, Мейдзи дәуірінің ортасында "Сұлу әйелдермен кездейсоқ кездесулер" (Kajin no Kigu) романының авторы ретінде белгілі болды, бұл шығарма Филадельфиядағы Пенсильвания университетінде студенттік өміріне арналған.