Кіріспе

1983 жылы Бенедикт Андерсонның "Қиялданған қауымдастықтар: Ұлтшылдықтың пайда болуы мен таралуы туралы толғаулар" кітабы – Бенедикт Андерсонның әлемнің әртүрлі дәуірлеріндегі және географиялық аймақтарындағы ұлттық сезімнің қалыптасуы туралы жазған еңбегі. Ол "қиялданған қауымдастықтар" терминін әлеуметтік топты, әсіресе ұлттарды сипаттау үшін енгізді, және бұл термин содан бері көптеген саяси және әлеуметтік ғылым салаларында кеңінен қолданылып келеді. Кітап алғаш рет 1983 жылы жарық көрді, 1991 жылы қосымша тараулармен қайта басылды, ал 2006 жылы жаңа өңделген нұсқасы шықты. Бұл кітап әлеуметтік ғылымдарда өте ықпалды деп есептеледі, Эрик Г. Е. Зуэлоу оны "әлдебақанда ұлтшылдық туралы ең көп оқылатын кітап" деп сипаттады. Ол әлеуметтік ғылымдардағы ең көп сілтеме жасалатын 10 шаруаның біріне жатады.

Ұлт - қиялға салынған қауымдастық

Андерсонның пікірінше, ұлттар әлеуметтік тұрғыдан құрылады. Андерсон үшін "ұлт" идеясы салыстырмалы түрде жаңа және әртүрлі әлеуметтік-материалдық күштердің өнімі болып табылады. Ол ұлтты "елестететін саяси қоғамдастық – туғаннан-ақ шектеулі және егемен деп елестететін" ретінде анықтады. Андерсон айтқандай, ұлт "ең кішкентай ұлттың мүшелерінің өзі де бір-бірін толық білмейтін, кездеспейтін, тіпті естімейтін болса да, әрбір адамның санасында олардың бірлігінің бейнесі қалыптасады". Екінші сын – ұлтшылдықтың еркекке бағытталған көзқарасы: "көшпенді жолдастық [ ] термині еркектік ынтымақты білдіреді" (Линда Макдауэлл, 1999: 195). Адриан Хейстингс Андерсон мен тағы бір марксистік тарихшы Эрик Хобсбаумның модернистік түсіндірмелерін, ұлтшылдықтың пайда болуын қазіргі заман мен он сегізінші ғасырмен шектеуі үшін сынға алды, орта ғасырлардағы ұлттық сезімдерді және Библия мен христиан дінтануындағы ұлттық бірлікке қалыптасқан негізді елемегендігін айтты. Диан Костантарас Андерсонның ұлтшылдық туралы зерттеуі тым кең екенін және тақырыпты әлдеқайда терең зерттеуді қажет ететінін мәлімдеді. 2024 жылы "Жаңа Республика" журналында ретроспективті эссе жазған Сэмюэл Клаус Хунэке кітаптың марксистік аясындағы кемшіліктерге тап болғанын, "ұлттардың бар және одан әрі шабыттандыратын адалдығын түсіндіре алмайтынын" айтты, сондай-ақ Андерсонның "ұлттарды сүйіспеншілікке шақыруы" ұлтшылдықтың өркендеуімен байланысты расизм тарихын назардан тыс қалдырғанын, нәтижесінде кітаптың "ұлтшылдықтың пайда болуы туралы әсерлі баяндама ұсынғанын, бірақ жиырма бірінші ғасырда ұлтшылдық қайта қалай көрініс бергені туралы аз айтатынын" мәлімдеді. Сонымен қатар, "капитализм мен ұлтшылдықтың бірлесіп таралуы, екеуі де колониализмге тығырықталған, расизммен ешқандай қатысы жоқ деген пікір күлкілі".