Кіріспе

Жаңа Зеландияның Нортленд аймағындағы темір жол желісі.

Донеллис өтпелі бөлімі (кейін Донеллис өтпелі тармағы), сондай-ақ Кайху аңғары темір жолы немесе Кайху тармағы деп белгілі болған, Жаңа Зеландияның Нортленд аймағындағы темір жол желісі болды. Алғашқыда жеке темір жол болған ол, 1943 жылы Даргавилл тармағы ашылғаннан кейін Солтүстік Окленд желісімен және жалпы ұлттық темір жол желісімен байланысып, тармақ желісіне айналды. 1959 жылы тармақ жабылды. Желінің аты көбінесе Донеллис өтпелі бөлімі немесе тармағы деп аталады. Грамматикалық тұрғыдан дұрыс болғанымен, бұл қате, себебі жергілікті жердің атауы ресми түрде апострофсыз Донеллис Кроссинг деп танылған.

Құрылыс

Каиху аңғары теміржол компаниясы (KVRC) 1882 жылы, Каиху аңғарындағы ағаш өңдеу заводтарын Даргавилл портымен байланыстыратын теміржол салу мақсатында, 1881 жылғы Теміржол құрылысы және жер туралы заңның қағидаларына сәйкес құрылды. Теміржол құрылысы және жер туралы заң отарлаушыларға үкімет күтіп отырудың орнына өздері теміржол салуға мүмкіндік берді, ал KVRC түрлі тасымалдардың пайда болып, желіні қолданатынына үміттенді. Бірақ желі 1889 жылдың ақпан айында ғана Опанакеге жетті. Ұзақ депрессияның салдарынан KVRC банкротқа ұшырады және 1890 жылы үкімет желіні өзіне қаратып алды. Экономика жақсарғаннан кейін, 1896 жылдың 21 қазанында Кайхуға дейін қысқаша ұзарту ашылды, бірақ одан әрі жұмыс 1908 жылға дейін жүргізілмеді. Құрылыс өте баяу болды және Уатороға дейінгі бірнеше шақырымдық бөлік 1914 жылдың 1 маусымында ғана ашылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс құрылысты толығымен тоқтатты. Соғыс аяқталғаннан кейін жұмыс қайта басталғанда, желінің соңғы бөлігі салынды және 1923 жылдың 1 сәуірінде Донеллис Кроссингке дейін ашылды. 1940 жылы бұл оқшауланған учаске, Солтүстік Окленд желісінен Даргавиллге дейін созылған Даргавилл тармағы арқылы, ұлттық желіге қосылды. Алайда, Даргавилл теміржол станциясын орын ауыстыру және қайта жаңарту қажет болды, және бұл жұмыс 1943 жылға дейін, Даргавилл тармағының Солтүстік Окленд желісіне қосылысы ресми түрде ашылғанға дейін жалғасты.

Операция

Бастапқыда, Доннеллис өткелінің бөлімі теміржол стандарттарына сәйкес салынған бұталық теміржолға ұқсады, бірақ үкіметтің Теміржол департаменті KVRC-ден желіні сатып алғаннан кейін ол көп мақсатты теміржолға айналды. 20-шы ғасырдың басында ағаш кесу көлемі соншалықты көп болғандықтан, бұл желі қысқа мерзімге Жаңа Зеландиядағы ең табысты жолдардың бірі саналды. Күн сайын жолаушылар мен жүк тасымалдайтын екі "аралас" пойыз әр бағытта жүреді, әдетте аймақтағы қызыл ағаш орманнан көп мөлшерде ағаш тасыды. Бірақ орманның көлемі шектеулі болды, ал 1920-ші жылдары ағаш кесу өнеркәсібі де, теміржол да құлдырауын бастады. 1934 жылы трафик көлемінің тек төрттен бірі ағаш кесу өнеркәсібінен түсті, ал ұлттық желіге қосылу желінің жағдайын жақсартады деген үміт тез арада күйреп кетті. 1942 жылы пойыздар әр бағытта күніне бір рет, ал 1951 жылы аптасына үш рет жүретін болды. Осы кезде желіде тек 171 тонна ағаш шығарылды, ал аймаққа одан да көп мөлшерде ағаш теміржолмен жеткізілді. Қызықтысы, жолаушылар тасымалы соңына дейін сақталды. Жаңа Зеландияның көптеген тармақтары 1930-шы жылдары жолаушылар қызметін жоғалтты, өйткені жеке көліктер көптеген тұрақтарда тоқтап, баяу жылдамдықта жүретін ауылдық аралас пойыздарға қарағанда әлдеқайда ыңғайлырақ саналды, бірақ оқшауланған Солтүстік аймағында адамдар әлі де пойыздан пайдалануға қуанышты болды. Бастапқыда аймақта төрт алты дөңгелекті жолаушылар вагоны болды, бірақ 1933 жылы екі күрсінді вагон қосылды. 1958-1959 жылдары әр пойызға шамамен 15 адам тасымалданды, бірақ жалпы трафик көлемі өте төмен болды және желіні ашық ұстаудың қажеті болмады. 1959 жылдың 19 шілдесінде жабылып, Даргавиллдің локомотивтері тағы бірнеше ай бойы Кайхуға жүк вагондарын тасыды. Доннеллис өткелінің бөлігі тек танк локомотивтеріне арналған болды. Желінің оқшауланған кезеңінде F класты локомотивтер басым күш болды, ал Даргавилл тармағының ашылуымен желі WW класты локомотивтерді пайдалануға мүмкіндік беру үшін жаңартылды. Дизельді локомотивтерді енгізуге желі тым ерте жабылды. Даргавилл тармағы ашылғанға дейін күрделі жөндеуді қажет ететін локомотивтер Ньюмаркетке кемемен немесе баржамен жіберілді.

Бүгін

Жабық теміржол желілерінің қалдықтары табиғаттың және адамның қызметінің әсерінен уақыт өте келе азайып, жоғалып кетеді, бірақ Жаңа Зеландияның алыс солтүстігіндегі ауылдық жерде Доннеллис өткелінің іздері сақталған. Желінің көп бөлігі бойында оның жолы ауылдың арасымен көрініп тұрады, ал Кайху өзені үстіндегі фермалық көпір әлі де орнында. Өкінішке орай, Кайху станциясының ғимараты 1990 жылдардың екінші жартысында алынып тасталды, ал 2000 жылдардың басында Доннеллис Кроссинг станциясының ғимараты да жойылды. Доннеллис Кроссинг станциясы екі жолды көпірдің жанында орналасқан; көпірдің бір бөлігі алынып тасталған, ал екінші бөлігі жолға бейімделген, ал пайдаланылмаған жағындағы негізгі бөлігі әлі де сақталған. КВРК-ның локомотивтері мен вагондарынан аз ғана нәрсе қалды. F класының соңғы локомотиві F 216 (1888 жылы Нилсон және компаниясы жасаған) КВРК үшін салынған және кейін Теміржол департаменті сатып алған. Ол 1932 жылдың сәуіріне дейін пайдаланылды, содан кейін Окленд фермерлерінің мұздатқыш компаниясына, Хоротиуға сатылды, олар локомотивті дизельдік жүйеге ауыстырды. 1981 жылы ол Голдфилдс теміржолына, ал 1985 жылы Буш трамвай клубына тапсырылды. Қазір ол Пукемиро депосында орналасқан.

Кайху аңғарының жолы

Желінің көп бөлігін пайдаланатын велосипед жолы жоспарлануда, соның $4 миллионыны́ облыстық даму қорынан қарастырылып отыр.