Кіріспе

Кері дәлелдеу шарты – заңдағы, ақпараттың бір элементін жоққа шығару міндетін нақты белгіленген тұлғаға жүктетейтін қағида. Әдетте, бұл шарт қылмыстық құқық бұзушылық немесе азаматтық талап бойынша айыпталушыға немесе кінәлі тарапқа дәлелдеу жүгін ауыстырады. Мысалы, көптеген елдердегі көлік заңнамасында, егер жүргізуші жаяу адамды қағып алса, ол өзінің кінәлі еместігін дәлелдеуге міндетті болады.

Канада

Қылмыстық кодексте кері дәлелдеу шарттарын кездестіруге болады, онда айыпталушы қабылданған болжамды жоққа шығаруға міндетті. Мұндай қағидалар көбінесе дау тудырады, өйткені олар Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясының 11(d) тармағында қорғалған кінәсіздік презумпциясын бұзады. Мұндай шарт Хартияның тексеруінен тек 1-тармаққа сәйкес келу арқылы ғана өте алады. Канаданың Жоғарғы соты бірнеше кері дәлелдеу шарттарын күштен шығарды. Олардың біріншісі және ең танымалдары – «R. v. Oakes» шешімінде Наркотиктерді бақылау туралы заңның 8-тармағын жою болды. Жоғарғы сот «R. v. Laba» (1994) шешімінде Қылмыстық кодекстің 394(1) тармағын күштен шығарды, ол бағалы металлдар бар тастарды сатып алған немесе өткізген адамның оны заңды түрде жасағанын дәлелдеуін талап етті. Торонтодағы оқ жарылысының көбеюіне жауап ретінде және 2006 жылғы сайлау кампаниясының бір бөлігі ретінде Пол Мартин Қылмыстық кодекстің 515(1) тармағына түзету ұсынды, осылайша қару-жараққа қатысты қылмыстар бойынша айыпталушыларға қатысты кепілдік беру кезінде кері дәлелдеу қағидасы қолданылатын болады. Бірақ, егер істің қалған маңызды элементтері дәлелденсе, көлік апатынан кейін оқиға орнынан қашқан адам азаматтық немесе қылмыстық жауапкершіліктен қашу үшін содан кеткен деген болжам бар.

Ұлыбритания

2017 жылғы Қылмыстық қаржы туралы заң британдық сотқа түсініксіз байлықтың көздерін ашуға адамды міндеттеу үшін түсініксіз байлыққа қатысты бұйрық беруге мүмкіндік береді. Есеп бере алмаған адамдардың мүлкі Ұлттық қылмыс агенттігімен тәркіленіп алынуы мүмкін. Заң ақша жылуды күресу мақсатына күдіктінің мойнына жауапкершілікті жүктеу арқылы жетеді. Ағылшын қылмыстық жала заңдары да бір мысал. Әдетте талапкер жауапкердің мәлімдеме жасағанын және оның жала екенін дәлелдеуі керек – бұл дәлелдеуге салыстырмалы түрде оңай элемент. Талапкер мәлімдеменің мазмұны жалған екенін дәлелдеуге міндетті емес. Содан кейін жауапкерге мәлімдеменің рас екенін дәлелдеу міндеті жүктеледі, бұл қорғаныс шарасы болып саналады. Сапасыз тауарларға қатысты дәлелдеу жүгінің ауысуы сатудан кейінгі алғашқы алты ай ішінде тұтынушының өнімді сатып алған кезде оның бастапқы ақауы бар екенін дәлелдеуінің қажеті жоқ екенін қамтамасыз етеді: сатушы өнімнің ақауы бар екенін мойындап, түзету ұсынуы керек немесе оның ақауы бар екеніне қарсылық білдіруі керек. Алты айдан кейін дәлелдеу жүгі қайтадан тұтынушыға көшеді.