Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Айн Рэндтің 1966 жылғы "Капитализм: Белгісіз идеал" кітабы – негізінен философ Айн Рэндтің эсселер жинағы, оған оның әріптестері Натаниел Брэнден, Алан Гринспен және Роберт Гессеннің қосымша эсселері кіреді. Авторлар еркін нарық капитализмінің және жеке меншіктің моральдық жарасымдылығына назар аударады. Олар капитализмді жай ғана меншік құқығы мен еркін кәсіпкерлік деп қарастырмай, одан әлдеқайда кең жүйе деп түсінеді. Кітап алғаш рет 1966 жылы жарық көрді.
1966 book by Ayn Rand
Capitalism: The Unknown Ideal is a collection of essays, mostly by the philosopher Ayn Rand, with additional essays by her associates Nathaniel Branden, Alan Greenspan, and Robert Hessen. The authors focus on the moral nature of laissez faire capitalism and private property. They have a very specific definition of capitalism, a system they regard as broader than simply property rights or free enterprise. It was originally published in 1966.
Қорытынды
Рэнд "Капитализм: белгісіз идеал" кітабында капитализмнің экономикалық жақтарына емес, оның моральдық мәніне назар аударуды көздеген. Ол бұл тұжырымды капитализмді қорғаушылардың көпшілігі осы жүйені моральдық тұрғыдан қорғай алмауымен салыстырады. Кітап Рэндтің кіріспесінен кейін екі негізгі бөлімге бөлінеді. Бірінші бөлім, "Теория және тарих", капитализмнің теориялық негіздері мен оған қатысты тарихи аргументтерге арналған эсселерді қамтиды. Бұл бөлімде капитализмге қарсы жиі айтылатын шағымдарды жоққа шығаратын эсселер де бар. Екінші бөлім, "Қазіргі жағдай", 1960 жылдардағы өзекті саяси мәселелерге қатысты. Бұл бөлімде Вьетнам соғысы, студенттер наразылықтары және Папаның "Populorum progressio" энциклопедиясы талқыланады. "Қосымша" бөлімінде Рэндтің бұрынғы кітабы "Өзімшілдіктің құндылығынан" алынған екі саяси теорияға қатысты эссе жарияланған. Сондай-ақ, капитализм туралы танысуға ұсынылатын әдебиеттер тізімі берілген.
Rand intended Capitalism: The Unknown Ideal to focus on the moral nature of capitalism, as opposed to focusing on its economic aspects. She contrasts this with what she says is the failure of most other defenders of capitalism to provide a moral defense of that system. After an introduction by Rand, the book is divided into two main sections. The first section, "Theory and History", contains essays that focus on the theoretical basis for capitalism and historical arguments related to it. This section includes essays arguing against common objections to capitalism. The second section, "Current State", focuses on contemporary political issues from the 1960s. The topics covered in this section include the Vietnam War, student protests, and the papal encyclical Populorum progressio. An "Appendix" section reprints two essays on political theory previously published in Rand's earlier book, The Virtue of Selfishness. A recommended reading list about capitalism is also provided.
Тақырыптар
Рэнд өзінің объективизм философиясын саясат саласына қолданады. Рэнд капитализм туралы сөйлегенде, ол мемлекет пен экономиканың толыққанды бөлінуін қамтамасыз ететін, "дін мен мемлекеттің бөлінуімен бірдей мағынада және соған сәйкес себептермен" еркін нарық капитализмін білдіреді. Рэнд: "Объективистер консерваторлар емес. Біз капитализмнің радикалдарымыз; капитализмде болмаған және оның құлауына себеп болған философиялық негізді қорғау үшін күресіп жатырмыз". Рэндтің пікірінше, көптеген адамдар капитализмнің мәнін білмейді, сондықтан ол "белгісіз идеал".
Rand applies her philosophy of Objectivism to the subject of politics. When Rand talks of capitalism, she means laissez faire capitalism, in which there is a complete separation of state and economics "in the same way and for the same reasons as the separation of church and state." Rand says, "Objectivists are not 'conservatives'. We are radicals for capitalism; we are fighting for that philosophical base which capitalism did not have and without which it was doomed to perish." Rand says that most people do not know what capitalism is, which is why it is "the unknown ideal."
Капитализм дегеніміз не?
Рэнд түсінгендей, капитализм – бұл еркін жеке тұлғалардың тобы арасында пайда болатын жүйе, мұнда әрбір адам өз өмірін қамтамасыз ету үшін уақыт пен ақыл-ойына сенеді, сондай-ақ осы мақсатқа жету құралдарының иесі болып табылады және бір-бірімен еркін сауда жасайды. Рэнд аралас экономиканы еркіндік пен бақылаудың қауіпті және тұрақсыз үйлесімі деп есептеді, ол мемлекеттік басқарудың күшеюіне алып келеді.
As understood by Rand, capitalism is the system that emerges among a group of free individuals, each applying time and reason to sustain his or her own life, each the owner of the means to do so, freely trading among themselves. Rand regarded a mixed economy as a dangerous and unstable combination of freedom and controls which tends to develop into ever increasing statism.
Негізгі себептері мен құндылықтары
Рэнд капитализмді жалғыз моральдық әлеуметтік жүйе деп есептеді, яғни объективті құндылықтар теориясымен және этикалық жекелеушілікпен үйлесетін жүйе. Рэндтің пікірінше, байлықты жасау – ой мен материяның бірігуі. Ол адамның тірі қалуы үшін ақылдың ең маңызды құрал екенін айтты. Дегенмен, мәжбүрлеу, қысым немесе, оның айтуынша, физикалық күш қолдану жағдайында рационалды ойлау мүмкін болмайды. Қарулы тонаушының күші болсын немесе заңның күші болсын, күшпен қорқыту арқылы адамның өз қабілеті мен шешімі оның іс-әрекеттеріне қатысы болмайды, оны басқа біреудің қабілетіне немесе еркіне бағынуға мәжбүр етеді, осылайша байлықтың және тіршілік көзінің өзін жояды. Тек ерікті сауда ғана адамдардың өзара қарым-қатынасының өзара пайдалы болуын қамтамасыз ете алады. Тарихты талдау көрсеткендей, экономикалық және саяси еркіндік ғана маңызды өсім мен экономикалық дамуға қол жеткізуге мүмкіндік берді, дәл осылайша адамдардың кең ауқымының рационалды қабілеттерін босатады, – дейді Рэнд.
Rand held capitalism to be the only moral social system, that is, one consistent with an objective theory of value and ethical individualism. The creation of wealth, according to Rand, is a fusion of mind and matter, and she argued that reason is the most fundamental tool of survival for human beings. However, rational thought is rendered inoperative under conditions of compulsion, coercion or, as she puts it, the initiation of physical force. Whether it is the force of an armed robber or the force of a law, an actor's own judgment is rendered irrelevant to his actions by a threat of force, compelling him to act on the judgment or will of another, thus neutralizing the source of wealth and survival itself. Only voluntary trade can ensure that human interaction is mutually beneficial, and an analysis of history shows that only economic and political freedom has worked to create significant growth and economic development, precisely by liberating the rational faculties of ever wider numbers of individuals, according to Rand.
Жеке құқықтар
Ең негізгі түрінде өмір сүру құқығы (Рэнд түсінігі бойынша) – әрбір адамның өз өмірін сақтап қалу үшін қажетті кез келген және барлық іс-әрекеттерді жасау құқығы. Рэнд сондай-ақ, біреудің жеке мүддесі ешқашан басқа адамның тұлғасына немесе мүлкіне қарсы физикалық күш немесе зорлық-зомбылық қолдануды ұтымды түрде талап етпейді деп мәлімдеді. Рэнд адамдарды тек тәуелсіз жандар ретінде гүлдене алатынын, ақыл-ойы жеке тұлғаның қабілеті екенін, әркім өз уақытын, күш-жігерін және ақылын өз өмірін сақтауға еркін жұмсайтынын көрді. Рэнд еңбек бөлінісі, мамандану және ерікті сауда арқылы басқа адамдардың жеке тұлға үшін құнды екенін айтты. Сонымен қатар, білім, дағды және қызығушылықтар адамдар арасында әртүрлі. Біреулер тас тастан жебе ұштарын жасауға шебер болуы мүмкін, ал екіншілері сазды ыдысқа айналдыру дағдысын меңгерген болуы мүмкін. Егер біріншісі тамақ пісіруге ыдыс қажет болса, ол жебе ұшын ыдысқа айырбастауы мүмкін. Еркін сауданың басты ерекшелігі – әрбір қатысушы транзакциядан өзіне пайда келгенін сезінеді. Рэндтің пікірінше, физикалық күш қолдануға тыйым салынғанда, адамдардың қызметін ұйымдастыруға немесе үйлестіруге тек көндіру ғана қолданылады, нәтижесінде ақыл-ойы босатылып, марапатталады. Капиталистік жүйелерге тән технологиялық жаңарулар экономикалық еркіндік жағдайларымен тікелей байланысты. Өндіруші басқа нарық қатысушыларының ерікті таңдауларын қанағаттандыру арқылы және олардың осы өндірушімен жасалған мәмілелерде тапқан құнына пропорционал түрде пайда табады және байыды. Осылайша, жарық шамдарын немесе бу машиналарын өзі ойлап таппаған адамдар да басқалардың шығармашылығының жемісін көре алады, бірақ мұны тек инноватор мен тұтынушы ұсынылған саудадан бас тартуға құқылы болғанда ғана қамтамасыз етуге болады. Рэндтің пікірінше, Американың қарқынды экономикалық дамуы мен адам ақылының босатылуы осы механизмге негізделген. Ақылды практикалық қолдану үшін бостандық – басты шарт болғандықтан, Рэндке сәйкес, үкіметтің жеке құқықтарды қорғаудағы рөлі маңызды, сонымен қатар үкіметтің өзі құқықтарды қорғаумен шектелуі де маңызды, себебі тек барлық адамдардың қарым-қатынасын ерікті ету арқылы, яғни қылмыскерлер мен заңдардың бастамашылық зорлығынан босату арқылы ғана нарық барлық адамның өмірін түбегейлі жақсарту үшін жұмыс істей алады. Рэндтің пікірінше, еркін нарыққа жұмыс істеуге рұқсат етілген жағдайда осылай істеді. Осылайша, ол "еркін ой және еркін нарық – бір-бірімен байланысты" деп санайды.
In its most basic form, the right to life (as understood by Rand) is the right of each human to do any and all activities necessary to sustain his or her own life. Rand further argued that one's selfish interests can never rationally entail the use of physical force or violence against the person or the property of another. Rand saw humans as thriving only as independent beings, reason being a faculty of the individual, with each freely expending his own time, effort and reason to sustain his own life. Rand suggested that through the division of labor, specialization and voluntary trade, other people are of enormous value to an individual. Moreover, knowledge, skills and interests vary from human to human. One person may be better at shaping flint into arrowheads, another may have acquired the skill to turn mud into pottery. If the first wants a pot to cook in, he may trade an arrowhead for a pot. The central feature of free trade is that each participant judges that he or she has gained from the transaction. When physical force is banned, according to Rand, persuasion alone can organize or coordinate human activity, and, consequently, the use of reason is both liberated and rewarded. The technological innovation which characterizes capitalist systems is thus directly related to conditions of economic freedom. A producer profits and becomes wealthy only by satisfying the voluntary choices of other market participants and in direct proportion to the value those participants find in transactions with that producer. In this way, individuals who themselves could have never invented, for example, the light bulb or the steam engine can nonetheless benefit from the creativity of others – but this can be only ensured when both the innovator and the consumer are free to refuse the proposed trade. This, according to Rand, is the mechanism behind America's rapid economic development, its liberation of human reason. Freedom being the primary condition for the practical use of reason, the role of government in protecting individual rights is therefore fundamental, according to Rand, and it is equally fundamental that the government itself be limited to its role of protecting rights, for only by rendering all human interaction voluntary, i. e., free from the initiated coercion of criminals and laws, can the market operate to radically improve the lives of everyone. To the extent that it has been permitted to operate, this is what a free market has done, argued Rand. Thus, she held, "a free mind and a free market are corollaries."
Жариялану тарихы
Очерктердің көпшілігі алғаш рет The Objectivist Newsletter немесе The Objectivist журналында жарияланған. Кітаптың қатты мұқабалы алғашқы басылымы 1966 жылы New American Library баспасынан шықты. 1967 жылы кітап жұмсақ мұқабамен қайта басылғанда, оған екі қосымша очерк қосылды. 1970 жылы Рэнд Натаниел Брэнденмен арадағы қарым-қатынасын тоқтатқанын көрсететіндей кіріспеге түзетулер енгізді.
Most of the essays originally appeared in The Objectivist Newsletter or The Objectivist. The hardcover first edition was published by New American Library in 1966. When the book was published in paperback in 1967, it was revised to include two additional essays. In 1970, Rand revised the introduction to reflect her break with Nathaniel Branden.
Қабылдау және ықпал
Рэндтің бұрынғы кітаптарымен салыстырғанда, "Капитализм: белгісіз идеал" кітабына салыстырмалы түрде аз шолулар жазылды. Бұрын Рэндтің кітапта пайдаланған бірнеше эсселерін жариялаған "Фримен" басылымы, кітап капитализмге қарсы қолданылатын "мифтер" мен "қалыпты сөздерді" оқылуға лайық "ерекше аргументтер" арқылы жолдайды деп мәлімдеді. "Хьюстон Хроникалы" газетінде жағымды пікір жарияланды, ал "Барронс" журналы Рэндтің әріптесі Леонард Пейкоффтың шолуын жариялады. "Кітап апталығы" журналында жағымсыз пікір жарияланды, ал "Жаңа Республика" журналындағы жағымсыз пікір "Біз жаңғақ жинауға кеттік" деп аталады. Экономист Уолтер Э. Уильямс бұл еңбекті "капитализмді қорғау және түсіндірудің ең жақсы мысалдарының бірі" деп сипаттады. Көптеген либертариандық белсенділер мен ғалымдар бұл кітапты еркін нарықты қолдауды дамытудағы маңызды ықпал деп сипаттады, олардың ішінде Джон А. Эллисон, Тайлер Коуэн, Марк Эмери, Джеймс Островски, Крис Мэтью Скиабара және Ларри Дж. Сехрест бар. 2008 жылға қарай кітаптан 600 000-нан астам дана сатылды.
Compared to Rand's earlier books, Capitalism: The Unknown Ideal received relatively few reviews. The Freeman, which had previously published some of Rand's essays that were used in the book, says the book addresses "myths" and "bromides" used against capitalism using "unique arguments" that deserve to be read. A positive review appeared in the Houston Chronicle, and Barron's Magazine published a review by Rand's associate Leonard Peikoff. A negative review appeared in Book Week, and another negative review, in The New Republic, was titled "Here We Go Gathering Nuts". Economist Walter E. Williams has described the work as "one of the best defenses and explanations of capitalism one is likely to read." A number of libertarian activists and scholars have described the book as being a key influence in developing their support for free markets, including John A. Allison, Tyler Cowen, Marc Emery, James Ostrowski, Chris Matthew Sciabarra, and Larry J. Sechrest. As of 2008, the book had sold over 600,000 copies.