Кіріспе

өзін-өзі қорғаудың жалпы теориясы

Австралияның қылмыстық құқығында өзін-өзі қорғау – адамның, немесе белгілі бір шекте мүліктің қорғаны үшін дене жарақаттау немесе өлімге себеп ету туралы айыптаудан заңды қорғаныс болып табылады, сондай-ақ қолданылған күш шамасы артық болған жағдайда, кісі өлтіруге қатысты ішінара қорғаныс ретінде қарастырылады.

Өлім-жітім кезінде өзін-өзі қорғау

Виро королеваға қарсы істе әділет судья Мейсон кісі өлтіру ісінде өзін-өзі қорғау заңына қатысты алты қағиданы қалыптастырды. Осылайша, егер қазылар сотталушының өлімі немесе ауыр дене жарақатымен қорқытылғанына осыған дейін сенгенін анықтаса, және егер солай болса, қолданылған күш қабылданған қауіпке пропорционалды болса, толық ақталымға қол жеткізіледі. Zecevic v Director of Public Prosecutions ісінде жәбірленуші сотталушыдан пәтер жалдаған. Сотталушы жәбірленушінің пәтердің қауіпсіз есіктерін құлыптамай тастап кеткеніне ашуланған. Бір қызу пікір алмасып болғаннан кейін сотталушыны жалға алушы пышақпен жарақаттады. Сотталушы жалға алушының машинасынан қару алып келе жатыр деп қорқып, мылтығын алуға асықты. Сотталушы қайта оралып, жалға алушыны атып өлтірді. Жоғары соттың көпшілігі 661-бетте былай деді: «Соңында қойылатын сұрақ өте қарапайым. Бұл – сотталушының өзін-өзі қорғау үшін жасаған әрекеті қажет деп осыған дейін сенгеніне байланысты. Егер ол осыған сенсе және оған негіз болса, немесе қазылар бұл мәселеде осыған дейін күмәнге түссе, онда ол ақталуға құқылы. Осылай айтылған сұрақ жалпы қолданысқа ие және тек адам өлтіру істерімен шектелмейді». Жаңа Оңтүстік Уэльс қылмыстық апелляциялық соты R v Burgess; R v Saunders ісінде «өзін-өзі қорғау ұғымы тек сотталушының өзін-өзі қорғау әрекеттері сотталушыға немесе басқа біреудің өміріне немесе мүлкіне қауіп төндіретін адамға қарсы тікелей бағытталған жағдайда ғана туындайды» деп шешті. R v Conlon ісінде сотталушы өзінің марихуана өсімдіктерін ұрлап жатыр деп сенген екі бұзушыны қуу үшін мылтық қолданды. Оның сеніміне маскүнемдік және шизоидтық жекелік бұзылысы әсер етті, бұл соттың оның өзін-өзі қорғауға әрекет етпегенін дәлелдеуіне қатысты болды: атап айтқанда, ол жасаған әрекеттің қажеттілігіне сенгені және бұл сенімнің осыған дейін ақылға қонымды екеніне. Бұл сұрақ қорғаныс үшін тиімді болып көрінеді, өйткені ол сенімнің сотталушы үшін ақылға қонымды екенін (субъективті сынақ), ақылға қонымды адам үшін ақылға қонымды емес екенін (объективті сынақ) тексереді. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында 1900 жылғы Қылмыстық кодекстің 418 және 423-баптары өзін-өзі қорғау және шамадан тыс қорғануға қатысты заңды реттейді (төменде қараңыз). Оңтүстік Австралия заңына сәйкес, жалпы қорғаныс 1935 жылғы Қылмыстық заңды консолидациялау туралы заңның 15(1)-бабында адамның өмірін қорғау үшін және гибридті сынаққа сәйкес мүлікті қорғау үшін 15A(1)-бабында көрінеді, яғни сотталушы қауіптің осыған дейін болғанына шынайы сенген және оны субъективті түрде қабылдаған жағдайға объективті түрде орынды және пропорционалды жауап берген. 2003 жылдың шілдесінде Ранн үкіметі (Оңтүстік Австралия) үй иелеріне үйге кіріп келген адамға қарсы «қажет деп санаған күшті» қолдануға рұқсат беретін заңдарды енгізді. Егер үй иесі үйге кіріп келген адамды өлтірген немесе жарақаттаған жағдайда және олар өздерін немесе отбасыларын қорғау үшін мұны жасау қажет деп шынайы сенгенін дәлелдей алса, айыптаудан босатылады. Бұл заңға сол кездегі Бас прокурор Пол Роф және қазіргі аудандық сот судьясы адвокат Мари Шоу қарсы шықты.