Кіріспе
1996 жылы Питер Уиланның "The Herbal Bed" (1996) пьесасы – Питер Уиланның "Royal Shakespeare Company" театры үшін арнайы жазған туындысы. Оқиға 1613 жылы өтеді және Уильям Шекспирдің қызы Сюзанна Холл, жергілікті шапаншы Раф Смитпен адалдыққа қиянат жасады деген айыптамаға қатысты. Оның күйеуі, доктор Джон Холл, олардың қарым-қатынасына күдікпен қараса да, әйелі сотқа шақырылып, жала жабу айыбымен қудаланғанда оны қорғайды. Сюзаннаның әкесі жиі еске алынса да, оның есімі аталмайды және ол сахнаға шықпайды. Ойын оның кіре жазуымен аяқталады. 1996 жылы "The Other Place" театрындағы алғашқы қойылымда Джон Холл рөлін Лиам Каннингэм сомдады, ал Сюзанна рөлінде Тереза Банэм өнер көрсетті. Жауапкер Джек Лейнді Дэвид Теннант, ал Смитті Джозеф Файннс ойнады. Қойылымды Майкл Аттенборо режиссерлік етті. 1997 жылы пьеса Лондонның Вест-Эндіндегі Герцогиня театрында сәтті қойылды, онда Джон Холл рөлін Лоркан Кранич ойнады. 1998 жылы Нью-Йорктегі Юджин О'Нилл театрында толық американдық актерлік құраммен қойылым өтті, онда Арманд Шульц (Раф), Так Миллиган (Джон) және Лейла Робинс (Сюзанна) рөлдерін сомдады. Нью-Йорк қойылымын да Майкл Аттенборо режиссерлік етті.
The Herbal Bed (1996) is a play by Peter Whelan, written specifically for the Royal Shakespeare Company. The play is set in the year 1613 and is about Susanna Hall, daughter of William Shakespeare, who is accused of adultery with local haberdasher Rafe Smith. Her husband, Dr John Hall, is suspicious of their relationship, but stands up for his wife when she takes her accuser to court for slander. Though Susanna's father is regularly mentioned, his name is never specified and he never appears. The play ends as he is about to enter. In the original 1996 production at The Other Place theatre, the leading role of John Hall was played by Liam Cunningham. Susanna was played by Teresa Banham. The accuser Jack Lane was played by David Tennant and Smith by Joseph Fiennes. The production was directed by Michael Attenborough. During 1997 the play had a successful run at the Duchess Theatre in London's West End. John Hall was played by Lorcan Cranitch. In 1998, a NYC production played at the Eugene O'Neill Theater with an all American cast, including Armand Schultz (Rafe), Tuck Milligan (John), and Laila Robins (Susanna). The NYC production was also directed by Michael Attenborough.
Бірінші акт
Бірінші көрініс: Холлдардың үйінің сыртындағы шөп бағында, медицинаны оқып жүрген Джек Лейн және дінге адал саудагер Раф Смит жергілікті епископтың сапары туралы әңгімелеседі. Епископ пен оның серіктері шыққанда, Сусанна оған дәрілік шөптен жасалған тоник ұсынады. Смит епископқа бас иіп құрмет көрсетуді ұнатпайды, бірақ әдептілік танытып солай істейді. Джон епископқа шөптердің медициналық қолданысын түсіндіреді. Епископ кеткеннен кейін Джон Джекке қатысты, әлдебір жыныстық бұзылық жасады деген шағым түскенін айтады. Джек оған мән бермейді. Джон кешке маңызды науқасына, леди Хейнске баруға тиіс екенін айтады. Хестер Рафпен сөйлеседі, оған деген құмарлығы анық көрінеді. Раф қиын жағдайдағы некесі туралы әңгімелейді. Сюзанна Элизабет үшін Рафтан ленталар сатып алады, ол оларды тегін береді. Раф пен Сюзаннаның бір-біріне тартылғаны байқалады. Раф оның күйеуінің қалада болмағанын ескеріп, онымен бірге достасы Джон Палмердің үйіне кешкі асқа шақырады. Ол кетеді. Екінші көрініс: Кешкі уақытта Сюзанна әкесінің ауырғанын біліп, оған дәрілік шөптен дайындалған ем береді. Джек Хестерді сүйіктіге айналдыруға тырысады, бірақ Сюзанна оны байқайды. Джон бұл туралы естігенде, Джекке кететінін айтады. Джек қорқады, өйткені оның әкесі мамандық алмайынша жәрдемақысын тоқтатады. Джон түнгі сапарға шығады. Үшінші көрініс: Түнде Раф қайтадан пайда болады. Ол достасы Палмердің үйінде кешкі ас болмағанын мойындайды. Шындығында Палмер қалада жоқ. Раф Сюзаннаны сол жерге алып барып, екеуі жалғыз қалуды үміттенеді, бірақ оның күйеуіне деген құрметі мен Сюзаннаға деген шынайы сезімі оны тоқтатады. Сюзанна таңғалып, Рафқа деген махаббатын жасыра алмайды. Екеуі сүйісіп, шөп бағының бұталарына жоғалып кетеді. Хестер қайтадан пайда болады және Рафты көріп, ол асыққан түрде кетеді. Сюзанна олар кешкі асқа қайтып келгенін айтады. Джек де Хестермен бірге болған. Сюзанна өзіне медициналық препарат дайындап жатыр дейді, бірақ Джек оның жасаған дәрісін көргенде, оның гонореяны емдеуге арналғанын таниды.
ІІ акт
Бірінші көрініс. Екі күннен кейін, бақта. Сюзанна Джон Елизаветамен ойнап отырғанда, ол оған леди Хейнске барғандары туралы айтады. Хат келіп түседі. Джон оны оқып, мазмұнына алаңдайды. Онда Джек жергілікті тавернада Сюзаннаның гонореяға шалдыққандығын, ал ол Рафқа Палмерлердің бос үйінде кездескеннен кейін жұқтырғандығын айтқандығы жазылған. Джон ашуға буырады, бірақ бұл оқиғаның Джекке өш алу үшін жасалғанын ойлайды. Ол кетеді. Сюзанна Хестерден не болғанын жасыруын сұрайды. Ол келіседі. Джек өкінішпен, айтқандарын қайтарып алуға уәде береді. Джон шіркеуде жазылған мәлімдемесін қайтарып алуын талап етеді, бірақ Джек әкесінің не ойлайтынынан қорқады. Сюзанна Рафпен болған қарым-қатынасы ашылып кетпесі үшін алаңдайды және мәселені шешуге тырысады. Раф ашуланып, Джекке қарсайылық танытады. Джек өзін қарапайым саудагердің кемсінткеніне намыстанады, қылышын тартып алады, бірақ Раф оны оңай қарусыздандырады. Ұятқа қалған Джек мәлімдемесінен бас тартады, шындықты айтқанын мойындайды. Джек кетеді. Джон енді оларға толық шындықты айтпағанына күмәнданады. Хестер әйелінің айтқанына адал болса да, Рафтың мойындауы қиынға соғады. Джон құқықтық мәселелерді қарастыру үшін кетеді. Сюзанна Рафқа олардың махаббаты арам емес екенін, себебі олар жыныстық қатынасқа түспегенін түсіндіруге тырысады. Ол Рафтың Джонға деген құрметін еске салады, шындықтың оны ұятқа қалдыратынын және оның мансабын құртатынын көрсетеді. Раф шындықты жасыруға келіседі. Джон Джекке шіркеу сотында қорлау үшін сот процесін бастау керек деген шешімге келеді. Ол Джек әкесіне хат жазып, жағдайды реттеуге тырысуды ұсынады. Егер Джек жала жабуға кінәлі екенін мойындаса, Джон оған басқа медициналық ұстаз табуға көмектеседі. Қиын әңгімеден кейін Сюзанна, Джон және Раф бір-біріне қолдау көрсетуге келіседі. Екінші көрініс: Шіркеу сотында Джон, Раф, Сюзанна және Хестер куәлік беруді күтеді. Джон Джек әкесінен ұлының кінәсін мойындайтынын хабарлайтын хат алады. Епископ және оның қатал көмекшісі Барнабус Гоше пайда болады. Олар Джек ауру болғандықтан келмей қалғанын айтады, бірақ олардың дәлелдері бар. Сондықтан ол істі жоғалтып, қауымнан шығарылады. Епископ Джон, Раф және Сюзаннаның абыройына дақ келмейтінін айтып, кетуге рұқсат береді. Хестер оларды жолға дайындауға жіберіледі, бірақ епископ кеткен соң Гоше оларды ұстап қалады. Ол олардың айтқандарындағы қайшылықтарды іздеп, тексеру жүргізеді. Жағдай шиеленісіп тұрады. Гоше бір егжей-тегжейде сәйкессіздік тапты деп есептейді және күштеп ұсталған Хестерді шақыртады. Хестер ашуға буырады. Ол сенімді өтірік айтады. Гоше кетеді, ал Хестер тізе бүгіп, Құдай оған өтірік айтуды бұйырды дейді. Үшінші көрініс: Джон мен Сюзанна шөп бағында Сюзаннаның ауру әкесінің келуін күтеді. Раф келіп, Стратфордтан кетуге ниеттенгенін айтады. Олар оны қалуға көндіруге тырысады. Джек те келіп, көмектесуді ұсынады. Сюзанна Раф пен Хестердің наразылығына қарамастан, оған қалуға рұқсат береді. Джон өзінің дәрігер ретіндегі әлсіздігі туралы айтады, Сюзаннаның әкесіне көмектесе алмағанын Құдайдың жазасы деп санайды. Ол Сюзаннаға әкесінің гонореяға шалдыққандығына сенгенін және ол дайындап жатқан ем оның өзіне арналған екенін түсіндіреді. Бірақ оның әкесінің ауруы одан да ауыр, Джонның емдейтін дәрісі жоқ. Сюзаннаның әкесін арнайы креслода баққа апару керек екені туралы хабар келіп жетеді. Сюзанна әкесінің анасына адал болмағанын, бірақ ол үйде болған кезде бәрінің жылы сезінгенін еске алады. Раф, Джек және Хестер оны баққа апаруға көмектеседі.
Тарихи контекст
Пьеса нақты сот ісіне негізделген. 1613 жылдың маусым айында Джон Лейн (1590–1640), 23 жастағы ер адам, Сюзаннаны Джон Палмердің үйінде Раф Смитпен адалдықтан жаңылысқаны үшін айыптады. Ол Смиттен "бүйректердің ағысы" (гонорея) ауруын жұқтырғанын мәлімдеді. Смит – 35 жастағы киім-кешек сатушы және Шекспирдің жақын досы Хамнет Садлердің сіңілі ұлы. 15 шілдеде Холлдар Лейнге қарсы қорлау үшін Вустердегі Консисториялық сотқа шағым түсірді. Роберт Уоткотт, үш жылдан кейін Шекспирдің өсиетіне куә болған, Холлдардың пайдасына куәлік берді, бірақ Лейн сотқа келмеді. Лейн кінәлі деп танылып, шіркеуден қуылды. Лейннің Холлға наразылығы болуы мүмкін. Оның кейінгі іс-әрекеттері оның Стратфордтағы пуритандық қозғалыстың қарсыласы болғанын көрсетеді. Холл – белгілі пуритан және жергілікті пастор Томас Уилсонның қолдаушысы, ал Лейн кейінірек оған қарсы бүлік шығарды. Осылайша, Лейннің Сюзаннаны жамандауында саяси мақсаттары болуы мүмкін. Дегенмен, ол жиі заңмен келіспейтін. 1619 жылы ол бүлік шығару және пастор мен жергілікті әкімдерді жамандау ісімен сотталды. Сонымен қатар, ол Стратфорд шіркеуінің сотында алкоголизммен айыпталды. Алайда, 1613 жылы оның ауыр сырқатқа шалдыққандығын көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Шекспир 1614 жылдың қараша айында Холлмен бірнеше аптаға Лондонға іссапармен барды.