Кіріспе

Резинифератоксин (RTX) – Мароккода кең таралған, кактусқа ұқсас резин шпоржі (Euphorbia resinifera) және Солтүстік Нигерияда кездесетін Euphorbia poissonii өсімдіктерінде табиғи түрде кездесетін химиялық зат. Бұл – бұрыш (chili) бұрыштарындағы белсенді ингредиент капсаициннің күшті функционалдық аналогы.

Биологиялық белсенділік

Резинифераттоксиннің 16 миллиард Сковильдік жылу бірлігі бар, бұл таза резинифераттоксинді таза капсаициннен 500-1000 есе қайнатқыш етеді. TRPV1 – сезімдік нейрондардың плазмалық мембранасындағы иондық канал, ал резинифераттоксинмен стимуляциялау осы иондық каналды катиондарға, әсіресе кальцийге өткізгіш етеді. Катиондардың кіруі нейронның деполяризациялануына алып келеді, бұл иннервацияланған тіндер күйіп немесе зақымданғанда берілетін сигналдарға ұқсас сигналдарды жібереді. Бұл стимуляциядан кейін сезімталдық төмендеп, анальгезия пайда болады, себебі кальцийдің артық болуынан жүйке ұштары өледі.

Жалпы синтез

1997 жылы Стэнфорд университетінің Пол Вендер тобы (+) резинифератоксиннің толық синтезін аяқтады. Процесс 1,4 пентадиен-3-ол бастапқы материалынан басталады және 25-тен астам маңызды қадамдардан тұрады. 2007 жылға дейін бұл дафнан отбасының кез келген мүшесінің жалғыз толық синтезі болып табылды. Резинифератоксин сияқты молекулаларды синтездеудегі басты қиындықтардың бірі – құрылымның үш сақиналы тірекшесін құру. Вендер тобы 1-суреттегі 1-құрылымды синтездеу арқылы құрылымның бірінші сақинасын құрастыра алды. 1-құрылымдағы кетонды тотығу арқылы азайту, содан кейін фуран ядросын m CPBA-мен тотықтыру және алынған гидрокси тобын оксиацетатқа айналдыру арқылы 2-құрылым алынады. 2-құрылым RTX-тің үш сақиналық құрылымының бірінші сақинасын қамтиды. Ол ацетонитрилде DBU-мен қыздырылғанда оксидопирилий циклоаддициясы арқылы реакцияға түседі, нәтижесінде аралық 3 арқылы 4-құрылым пайда болады. 4-құрылымнан 5-құрылымды қалыптастыру үшін бірнеше синтездік қадамдар қажет, мұндағы басты мақсат – жеті мүшелі сақинаның аллильдік тармағын *транс*-конформацияда орналастыру. Осы конформацияға қол жеткізгеннен кейін, цирконоцен көмегімен 5-құрылымның циклизациясы жүзеге асырылуы мүмкін, ал алынған гидрокси тобын TPAP-пен тотықтыру 6-құрылымды береді. 6-құрылым RTX тірекшесінің барлық үш сақинасын қамтиды және одан кейін қажетті функционалдық топтарды қосатын қосымша синтездік қадамдар арқылы резинифератоксинге айналдырылуы мүмкін.

Уыттылық

16 миллиард Scoville бірлігіне ие шайырлы-ферматоксин өте улы және өте аз мөлшерде химиялық күйдірулерге себеп болуы мүмкін. Резинифератоксиннің негізгі әрекеті – ауырсынуды қабылдауға жауапты сезімдік нейрондарды белсендіру. Қазіргі таңдағы ең күшті TRPV1 агонисі осы, ол Capsicum annuum сияқты ащы бұрыштарда кездесетін белсенді құралым капсаицинге қарағанда TRPV1-ге ~500 есе жоғары байланысқандық қабілетке ие. Егер егеуқұйрықтар оны ауыз арқылы жұтса, LD50 көрсеткіші 148,1 мг/кг құрайды. Оны ауызға алғанда, грамның 1/1,000,000-нан да аз мөлшерде (микрограммнан кем) қатты күйдіретін ауырсыну сезімі пайда болады.

Зерттеу

Sorrento Therapeutics компаниясы RTX-ты қатерлі ісіктің прогрессивті түрлеріндегі ауырсықты басу мақсатымен әзірлеп келеді. RTX-тың жүйкелерді сезімталдықтан айыру қасиеттері бұрын миға "шұғылдық сезімін" жіберуден алдын артық белсенді несеп көпіршігін (OAB) емдеуге пайдалы деп есептелген, бұл қасиеті жүйкелердің ауырсық сигналдарын жіберуін тоқтатуға ұқсас; алайда RTX бұл мақсатта FDA-дан мақұлдау алмаған. Сондай-ақ RTX бұрын интерстициалды цистит, ринит және өмір бойы ерте шәует шығару (PE) синдромының емділуі үшін де зерттелген.