Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жан Луи де Лолме немесе Делольме (1740 – 16 шілде 1806) – Женевалық және британдық саяси теоретик, конституциялық мәселелер жөніндегі жазушы, сол кездегі тәуелсіз Женева Республикасында туған. Ересек болғаннан кейін Англияға көшіп, британ азаматы болды. Оның ең белгілі еңбегі – «Constitution de l'Angleterre» («Англия Конституциясы», 1771), кейіннен ағылшын тілінде де жарық көрді. Онда де Лолме монархия, аристократия және демократия бір-бірімен теңгерілген конституциялық үкімет формасын қолдады. Ол сондай-ақ конституциядағы өкілдік демократиясының элементін жоғары бағалады және сайлау құқығын кеңейтуге ұсыныс жасады. Бұл еңбек АҚШ Конституциясын жасаған көптеген саясаткерлерге әсер етті.
Jean Louis de Lolme or Delolme (174016 July 1806) was a Genevan and British political theorist and writer on constitutional matters, born in the then independent Republic of Geneva. As an adult he moved to England, and became a British subject. His most famous work was Constitution de l'Angleterre (The Constitution of England, 1771), which was subsequently published in English as well. In it, de Lolme advocated a constitutional form of government enshrining the principle that monarchy, aristocracy and democracy should be balanced against each other. He also praised the element of representative democracy in the constitution, and urged an extension of suffrage. The work influenced many of the framers of the United States Constitution.
Ерте өмір
Де Лолме 1740 жылы тәуелсіз Женева Республикасында дүниеге келді. Ол заңгер болу үшін оқыды және «Examen de trois parts de droit» (Құқықтың үш бөлігін тексеру) атты памфлеті қала билігін қынжырлатқаннан кейін, заңгерлікпен айналыса бастағанда эмиграцияға мәжбүр болды. Ол Англияға қашып, бірнеше жыл бойы түрлі журналдарға жариялаған мақалаларынан түсетін аз ғана және тұрақсыз табыспен күңкездеді.
De Lolme was born in the then independent Republic of Geneva in 1740. He studied for the bar, and had begun to practise law when he was obliged to emigrate on account of a pamphlet he wrote entitled Examen de trois parts de droit (Examination of Three Parts of Rights), which gave offence to the authorities of the town. He took refuge in England, where he lived for several years on the meagre and precarious income derived from occasional contributions to various journals.
Жазушылық мансап
Англияда ұзақ уақыт сүргінде болған кезінде Де Лолме ағылшын конституциясын мұқият зерттеді, оның нәтижелерін ол өзінің «Англия Конституциясы» (Constitution de l'Angleterre, Амстердам, 1771) деген еңбегінде жариялады. Оның ағылшын тіліндегі кеңейтілген және жақсартылған басылымы 1775 жылы жарық көрді және бірнеше рет қайта басылды. Бұл жұмыс, ағылшын конституциясының басқа елдердің конституцияларымен салыстырғандағы артықшылықтарын талдаған көптеген терең ойларды қамтитындықтан, үлкен қызығушылық тудырды. Алайда, «Британ энциклопедиясының» 11-ші басылымы (1911) оны «конституциялық мәселелерді ғылыми тұрғыда қарастыру дәуірінен бұрын жазылғандықтан, көзқарасының кеңдігімен шектеледі» деп сипаттады. Кітапта Де Лолме теңгерімді үкімет принципін қадағалайтын конституциялық үкімет нысанын жақтады, ол біреуді, азатты, және көпті теңестіруді, яғни монархия, аристократия және демократия идеяларын қамтиды. Ол британ парламентінің билігін сынап, «парламент әйелді еркекке, ал еркекті әйелге айналдыра алмайды, бірақ қалғанын бәрін істей алады» деген мақалды айтты. Де Лолме британ үкіметін жоғары бағалады, өйткені оның пікірінше, оның жеке бақылаулары мен зерттеулері, сондай-ақ Вольтер мен Монтескьедің бұрынғы жазбаларының ықпалымен, Ұлыбританияның жазба конституциясы сол замандағы кез келген үкіметке қарағанда теңгерімді үкімет идеалын жақсырақ бейнелейді. Ол конституциядағы өкілдік демократия элементін мақтап, сайлау құқығын кеңейтуге шақырды. Де Лолме өзінің саяси ойларын, негізінен, өзінің отандасы Жан-Жак Руссоның тікелей демократияның радикалды теориясына қарсы тұрып дамытып, жетілдірді, оны шындықтан алыс деп айыптады. Де Лолме кейде саяси комментатор Юниус псевдонимі артында тұрған адам деп саналады. Де Лолме сонымен қатар ағылшын тілінде «Ағылшын үкіметі мен Швецияның бұрынғы үкіметі арасындағы салыстыру» (1772); «Жасақтар тарихы» (1776 ж. шамасында), Николя Бойло Депреоның еңбегіне негізделген; «Эссе, Шотландияның Англиямен одақтасуы туралы бірнеше сындық ескертулер» (1787); және бірнеше кішкентай жұмыстар жазды.
During his protracted exile in England, De Lolme made a careful study of the English constitution, the results of which he published in his Constitution de l'Angleterre (The Constitution of England, Amsterdam, 1771), of which an enlarged and improved edition in English appeared in 1775, and was several times reprinted. The work excited much interest as containing many acute observations on the causes of the excellence of the English constitution as compared with those of other countries. However, it was termed by the 11th edition of the Encyclopædia Britannica (1911) as "wanting in breadth of view, being written before the period when constitutional questions were treated in a scientific manner". In the book, de Lolme advocated a constitutional form of government enshrining the principle of balanced government, balancing the one, the few, and the many, or the ideas of monarchy, aristocracy, and democracy. He criticised the power of the British parliament and coined an expression which became proverbial: "parliament can do everything but make a woman a man and a man a woman". Nonetheless, de Lolme extolled the British government because, in his view, which was influenced by his own observations and study as well as by the previous writings of Voltaire and Montesquieu, the unwritten constitution of the United Kingdom embodied the ideal of balanced government better than any other government of the time. In particular, he praised the element of representative democracy in the constitution, and urged an extension of suffrage. De Lolme developed and refined his political thinking to a large extent in opposition to the more radical theory of direct democracy advocated by his compatriot, Jean Jacques Rousseau, whom he accused of being unrealistic. De Lolme is sometimes identified as a probable candidate for being the person behind the pseudonymous political commentator Junius. De Lolme also wrote in English A Parallel between the English Government and the Former Government of Sweden (1772); The History of the Flagellants (c. 1776), based upon a work by Nicolas Boileau Despréaux; An Essay, Containing a Few Strictures on the Union of Scotland with England (1787); and one or two smaller works.
Кейінгі өмірі
1775 жылы де Лолме үйіне қайту үшін қайырымдылық қоғамынан көмек алуға мәжбүр болды. Ол 1806 жылғы 16 шілдеде Швиц кантонындағы Зеевен ауылында қайтыс болды.
In 1775, de Lolme found himself compelled to accept aid from a charitable society to enable him to return home. He died at Seewen, a village in the Canton of Schwyz, on 16 July 1806.
Мұра
Де Лолмның "Англия конституциясы" және Дэвид Юмның "Англия тарихы" (1754–1761) аудармасы сол кездегі философтарды ағылшын конституциясы туралы көптеген ойлармен қамтамасыз етті. Сондықтан ол белгілі бір дәрежеде саяси памфлет ретінде пайдаланылды. Бұл еңбек француз буржуазиялық революционер Мадам Роланд 22 жасында зерттеді және Америка Құрама Штаттары Конституциясын жасаған көптеген адамдарға әсер етті. Филадельфияда қатыспаған, бірақ "Америка Құрама Штаттарының үкімет құрылыстарын қорғау" (1787) еңбегі арқылы ондағы делегаттарға ықпал еткен негізін қалаушылардың бірі Джон Адамс болды, ол Де Лолмның кітабын конституционализм тақырыбындағы ең жақсы еңбектердің бірі деп бағалады. Кейбір зерттеушілер Де Лолмның еңбегі Норвегия Конституциясына да әсер еткенін айтады.
De Lolme's Constitution de l'Angleterre, along with a translation of David Hume's History of England (1754–1761), supplied philosophers of the time with most of their ideas about the English constitution. It was therefore used somewhat as a political pamphlet. The work has been studied by French bourgeois revolutionary Madame Roland at the age of 22 and influenced many of the framers of the United States Constitution. One Founding Father who was not present in Philadelphia, but whose Defence of the Constitutions of Government of the United States (1787) influenced the delegates there, was John Adams, who praised De Lolme's book as one of the best on the subject of constitutionalism ever written. Some have argued that De Lolme's work also influenced the Constitution of Norway.