Кіріспе
Парамарта (санскрит, Деванагари: परमार्थ; ) (499–569 жж.) – Уджайын қаласынан шыққан үнділік монах, ол алты династия дәуірінде буддалық мәтіндерді қытай тіліне аударғанымен танымал. Ол қытай буддистік тарихындағы төрт ұлы аудармашының бірі саналады (Кумраджива және Сюаньцзянмен бірге). Ол жасаған аудармаларына ауызша түсіндірмелер бергені де мәлім. Парамарта кейбір ерекше ілімдермен байланысты. Ол дәстүрлі түрде «таза сана» (amalavijñāna, қыт. amoluoshi 阿摩羅識) ілімін үйреткен деп есептеледі. Сондай-ақ, ол «түпкілікті ояну» (benjue [本覺]) ілімінің бастауында тұрған тұлға ретінде танылады. Осы себепті Парамарта Йогакара-татхагатагарбха синтезінің дамуындағы маңызды тұлға саналады. Парамартаға жатқызылатын әртүрлі мәтіндердің мәртебесі күмәнді болғандықтан, оның түпкілікті ілімін кейінгі қосымшалардан және Парамарта дәстүріндегі басқа тұлғалардың идеяларынан ажырату өте қиын. Сан усин лун (三無性論, T. 1617). Руши лун фан чжинан пин (如實論反質難品, T. 1633). Суйсян лун цзе шилю ди и (隨相論解十六諦義, T. 1641). Лиши апитан лун (立世阿毘曇論, *Lokasthānābhidharma śāstra, T. 1644). Сы ди лун (四諦論, T. 1647). Баосин ван чжэнлунь (寶行王正論, Нагарджунаның Ратнавали, T. 1656). Посупаньду фаши чуань (婆藪槃豆法師傳, Дхарма шебері Васубандхудың өмірбаяны, T. 2049). Махаянаның танымал «Иманның оянуы» (Dasheng qi xin lun 大乘起信論, T. 1666) туралы қытай каталогтарының бірінде «күмәнді» деп көрсетілген, сондықтан оның шығу тегі туралы қазіргі ғылыми пікірталас жалғасуда. Парамартаның еңбегі ықпалды болған сайын, ол «Дхарма табиғатының мектебі» (法性宗) деп аталатын Факсин мектебінің (тәтхагатагарбха іліміне ерекше мән берген Йогакараның қытайлық түрі) орталық тұлғасына айналды. Парамартаның таза сана ілімі, әсіресе, көптеген кейінгі қытай буддалық ойшылдары тарапынан кеңінен қабылданып, ықпалды ілімге айналды. Хуйцзюньнің (慧均, d. u., fl. 574–580 жж.) еңбегінен бастап, таза сана жиі «ластанбаған сана» (wugoushi 無垢識) деп атала бастады, сондай-ақ Йогакараның сегіз сана ілімінің кеңейтілуі ретінде «тоғызыншы сана» (jiushi 九識) деп те аталды. Көптеген кейінгі дереккөздер Парамартаның таза сананы «тоғызыншы сана» ретінде үйреткенін мәлімдесе де, бұл ақпарат оның қолда бар еңбектерінде кездеспейді және Майкл Радич бұл мәселенің шындығын анықтау мүмкін емес екенін жазады. Кейінгі дереккөздер Ламкаватара сутрасынан алынған үзіндіге сүйене отырып, тоғызыншы сана ретінде таза сана ілімін қорғады. Бұл идеяны Чжии (智顗, 538–597), Вончхук (圓測, 613–696), Вонхё (元曉, 617–686), Амогхаваджра (不空金剛, 705–774), Ченггуан (澄觀, 738–839) және Зонгми (宗密, 780–841) сияқты көптеген ықпалды Шығыс Азия буддалық авторлары қолданды. Көптеген кейінгі авторлар Парамартаның таза сана ілімін басқа еңбектер арқылы, әсіресе «Иманның оянуы» арқылы түсіндірді. «Иманның оянуының» таза сана іліміне тигізген әсерін Цзиньин Хуэйюаньның (淨影慧遠, 523–592) еңбегінде де көруге болады. Хуйюань үшін амалавиджна және алеявиджна – бұл бір «нағыз» сананың екі жағы, бұл «Иманның оянуының» «Бір санасы» туралы еске салады. Бұл ілім «Ваджрасамадхи» сутрасында да кеңінен түсіндіріледі. Фасян мектебі Парамартамен байланысты ілімдерге, таза санаға және «тоғызыншы санаға» да түсініктеме берді. Ксуанзанның басты шәкірті Куйцзи бұл ілімді қарама-қайшылық деп санады және оны өз еңбектерінде сынға алды. Вунчжук бұл арада алайавиджананың синонимі ретінде ластанбаған сана терминін қолданады.
Rushi lun fan zhinan pin (如實論反質難品, T. 1633). Suixiang lun jie shiliu di yi (隨相論解十六諦義, T. 1641). Lishi apitan lun (立世阿毘曇論, *Lokasthānābhidharma śāstra, T. 1644). Si di lun (四諦論, T. 1647). Baoxing wang zhenglun (寶行王正論, Ratnāvalī of Nagarjuna, T. 1656). Posoupandou fashi zhuan (婆藪槃豆法師傳, Biography of the Dharma Master Vasubandhu, T. 2049). Regarding the famous Mahayana Awakening of Faith (Dasheng qi xin lun 大乘起信論, T. 1666), it is cited as "dubious" in one of the Chinese catalogs, hence the current scholarly debate as to its provenance. As Paramārtha's work became more influential, it also became central to the so called Faxing school (法性宗, “School of Dharma nature”), which was a Chinese form of Yogacara that also placed much emphasis on the doctrine of tathagatagarbha. Paramārtha's doctrine of the immaculate consciousness was a particularly influential teaching which was widely adopted by many later Chinese Buddhist thinkers. Beginning with the work of Huijun (慧均, d. u., fl. 574 580s? ), the immaculate consciousness began to be widely called the untainted consciousness (wugoushi 無垢識) as well as the “ninth consciousness” (jiushi 九識), an extension of the Yogacara doctrine of eight consciousnesses). While numerous later sources claim that Paramārtha taught the immaculate consciousness as a “ninth consciousness”, this is not found in any of Paramārtha's extant works and Michael Radich writes that the truth of the issue is impossible to determine. Later sources also drew on a passage in the Laṃkâvatăra sūtra to defend the doctrine of immaculate consciousness as a ninth consciousness. The idea is used by numerous influential East Asian Buddhist authors like Zhiyi (智顗, 538 597), Wŏnch’uk (圓測, 613 696); Wŏnhyo (元曉, 617 686); Amoghavajra (不空金剛, 705 774), Chengguan (澄觀, 738 839); and Zongmi (宗密, 780 841). Many later authors interpreted Paramārtha's doctrine of the immaculate consciousness through other works, especially the Awakening of Faith. The influence of the Awakening of Faith on the immaculate consciousness doctrine can already be seen in the work of Jingying Huiyuan (淨影慧遠, 523 592). For Huiyuan, the amalavijñăna and the ălayavijñăna are both two aspects of the same "true" consciousness, reminiscent of the "One Mind" of the Awakening of Faith. The doctrine is also further developed in the Vajrasamādhi sūtra. Faxiang school thinks also commented on the doctrines associated with Paramārtha, the immaculate consciousness and the "ninth consciousness". Kuiji, a key disciple of Xuanzang, saw the doctrine as heterodox and criticized it in his works. Wŏnch’uk meanwhile uses the term untainted consciousness as just a synonym for ālayavijñāna.