Кіріспе
Үнді актері (1899–1990)
Оның өмірі туралы 1994 жылғы үнді фильмі
the 1994 Indian film on him
Guru Mani Madhava Chakyar (IAST: Māṇi Mādhava Cākyār)
(15 February 1899 – 14 January 1990) was a celebrated master performance artist and Sanskrit scholar
from Kerala, India, considered to be the greatest Chakyar Koothu and Koodiyattam (ancient Sanskrit drama theatre tradition) artist and authority of modern times. He was considered as the authority of Abhinaya (the classical Indian acting style) and Nātyaśāstra. Known as "the Emperor of Rasa Abhinaya", he had an exceptional ability to perform Rasa Abhinaya. His Netrābhinaya was world famous and he had the ability to act only with eyes. He was well versed in all the traditional Koodiyattams and all the prabandhas used in Chakyar Koothu. He was able to explain the concepts, methods and practices of Koodiyattam and Chakyar Koothu in a clear and authentic way. He had an in depth study of Nātyaśāstra of Bharata Muni, as well as ways of acting which were popular in Kerala. His knowledge and mastery over both theory and practice of Koodiyattam were superb. He was a veteran teacher and practitioner of these art forms and Sanskrit. He was the first one to take Koodiyattam and Chakyar Koothu outside the precincts of the temples of Kerala to all over India and to impart training in Kudiyattam to non Chakyar disciples including foreigners. He had produced many disciples in Kutiyattam and other classical arts like Kathakali. and recipient of coveted titles like "Nātyāchārya", "Vidūshakaratnam" and awards including Padma Shri and Sangeet Natak Akademi Award.
Гуру Мани Мадхава Чакяр (IAST: Māṇi Mādhava Cākyār) (15 ақпан 1899 – 14 қаңтар 1990) – Үндістанның Керала штатынан шыққан, өте талантты суретші және санскрит ғалымы. Қазіргі заманның ең ұлы Чакьяр Куту және Кудиятам (ежелгі санскрит драма театры дәстүрі) шебері және сарапшысы деп есептеледі. Ол Абхиная (классикалық үнді актерлік стилі) және Натьяшастра саласындағы авторитет ретінде танымал болды. "Раса Абиная императоры" атанған ол, Раса Абинаяны орындауда ерекше қабілетке ие еді. Оның Нетрабинаясы әлемге кеңінен танылды, ол көздері арқылы ғана эмоцияны жеткізе білді. Ол барлық дәстүрлі Кудиятамдарды және Чакьяр Кутуда қолданылатын барлық пабандаларды жақсы білді. Кудиятам мен Чакьяр Кутудың ұғымдарын, әдістерін және тәжірибесін нақты және шынайы түрде түсіндіре алды. Ол Бхарата Мунидің Натьяшастрасын, сондай-ақ Кералада кең таралған актерлік өнерді терең зерттеді. Кудиятамның теориясы мен практикасын меңгерудегі білімі мен шеберлігі жоғары деңгейде болды. Ол осы өнер түрлері мен санскриттің тәжірибелі ұстазы және шебері болды. Кудиятам мен Чакьяр Кутуды Керала штаттық ғибадатханаларынан тысқары шығарып, бүкіл Үндістанға таратып, Чакьяр емес шәкірттеріне, тіпті шетелдіктерге де Кудиятамды үйреткен алғашқы адам болды. Ол Кутиятам және басқа да классикалық өнерлер, мысалы, Катхакали саласында көптеген шәкірттер тәрбиеледі. "Натьячарья", "Видушакаратнам" сияқты құрметті атақтарға және "Падма Шри" мен "Сангит Натак Академия" сыйлықтарына ие болды.
the 1994 Indian film on him
Guru Mani Madhava Chakyar (IAST: Māṇi Mādhava Cākyār)
(15 February 1899 – 14 January 1990) was a celebrated master performance artist and Sanskrit scholar
from Kerala, India, considered to be the greatest Chakyar Koothu and Koodiyattam (ancient Sanskrit drama theatre tradition) artist and authority of modern times. He was considered as the authority of Abhinaya (the classical Indian acting style) and Nātyaśāstra. Known as "the Emperor of Rasa Abhinaya", he had an exceptional ability to perform Rasa Abhinaya. His Netrābhinaya was world famous and he had the ability to act only with eyes. He was well versed in all the traditional Koodiyattams and all the prabandhas used in Chakyar Koothu. He was able to explain the concepts, methods and practices of Koodiyattam and Chakyar Koothu in a clear and authentic way. He had an in depth study of Nātyaśāstra of Bharata Muni, as well as ways of acting which were popular in Kerala. His knowledge and mastery over both theory and practice of Koodiyattam were superb. He was a veteran teacher and practitioner of these art forms and Sanskrit. He was the first one to take Koodiyattam and Chakyar Koothu outside the precincts of the temples of Kerala to all over India and to impart training in Kudiyattam to non Chakyar disciples including foreigners. He had produced many disciples in Kutiyattam and other classical arts like Kathakali. and recipient of coveted titles like "Nātyāchārya", "Vidūshakaratnam" and awards including Padma Shri and Sangeet Natak Akademi Award.
Ерте өмір және білім
Мани Мадхава Чакяр 1899 жылдың 15 ақпанында Керала штатының Кожикод ауданындағы Перамбраға жақын Караяд қаласының жанындағы Тирувангаюрдағы әулеттік үйінде дүниеге келді. Оның әкесі Вишну Сарма, анасы Савитри Иллотамма болды. Ол Солтүстік Кераланың Чакяр тегінен шыққан Мани әулетіне жатады, олар ғасырлар бойы Кудиятам – дәстүрлі санскрит театрының және Чакяр Коотхудың сақшылары болды, ол санскрит шампу кавьяларына негізделген тағы бір классикалық өнер түрі. Ол ағаларының тікелей жетекшілігімен Чакяр Коотху мен Кудиятамды дәстүрлі жолмен үйренді, олар осы өнер түрлерінің көрнекті ғалымдары және шеберлері болды. Олар – Гуру Мани Парамешвара Чакяр, Гуру Мани Нилакандха Чакяр және Гуру Мани Нараяна Чакяр.
Раса-Абхинаяның шебері
Ол раса ахинаяның (сезімдерді кемелділікпен бейнелеу) барлық уақыттағы ұлы шебері болып саналады, әсіресе Нетрабинаяға (көздің әдемі және шеберлікпен қимылдары арқылы сезімдерді бейнелеу) қатысты. Ол Сатвика Абиная саласында ерекше жақсы болды. Ол "өткен ғасырдың ең керемет театр актерлерінің бірі" деп есептеледі. Ол Равана (Катти веша), Арджуна (Пача веша), Удаяна (Пача веша), Жемұтавахана (Пажука веша) сияқты рөлдерімен танымал болды, мұндағы рөлдер Сатвика Абинаяға маңыздылығымен ерекшеленеді. Оның "Кайласодхарана" (Кайлас тауын көтеру) және "Парвати Вираха" (Парватиден айырылу) абинаясы, Нетрабиная және Пакарнааттам – Абиная (костюм алмастырмай, үнемі ауысып тұратын бірнеше кейіпкердің рөлін ойнайтын актер) арқылы байытылып, кеңінен мойындалды. Ол "Субхадраданжанжайам" пьесасының "Сихинишалабхам" сияқты слокаларын тек көздерімен ойнап бейнелеуімен танымал болды. Ол өз Нетрабинаясын қолданып, әртүрлі расаларды – қыз күбәләкке, еркек күбәләкке және отқа тағайындап, шам отына түсіп, қайтадан шығуын егжей-тегжейлі көрсетуге қабілетті болды. Башаның "Свапнавасавадаттам" кітабындағы шлока смарамьявандиадхипатех сутаях ( स्मराम्यवन्त्यािधपतेः सुतायाः) Гурудың Абинаясы да кеңінен танымал.
Өнер түрін реформалау
1949 жылы ол «Чакьяр Кутху» өнерін «Всеиндийское радио» үшін орындады, бұл өнердің алғаш рет Кутамбаламнан тыс жерде көрсетілгені болды. 1955 жылы оның жетекшілігімен Кутиятам алғаш рет храм аумағынан тыс сахналанды. Сұхбаттарының бірінде ол: «Менің халқым менің іс-әрекетімді (ғибадатханалардың ішінде Кутху мен Кутиятамды орындау) айыптады. Мен осы өнердің уақыт сынағынан өтуін қаладым. Сондықтан ғибадатханадан шығуға тура келді». 1962 жылы В. Рагхаванның басшылығымен Мадрастағы өнер және санскрит ғалымы «Санскрит Ранга» Чакьярды Кутиятамды орындауға шақырды. Бұл Кутиятамның Кераладан тыс жерде алғаш рет сахналануы болды. Олар Мадраста үш түн бойы өнер көрсетіп, «Абхишека», «Субхадрадхананджая» және «Наганда» пьесаларынан Кутиятам көріністерін көрсетті. Чакьярдың өнері халық пен сыншыларға зор әсер етті, нәтижесінде өнер түрі де, Чакьярдың өзі де Кераладан тыс жерлерде танымал болды. Чакьярдың Нью-Делиге жасаған алғашқы сапарынан кейін 1964 жылы «Чакьяр Коту» мен Кутиятамға қосқан үлесі үшін «Сангит Натак Академи» сыйлығымен марапатталды. Бұл оның алғашқы ұлттық танылуы болды. Ол бүкіл Үндістанда Кудиятамды орындап, оны кеңінен таныстырды. Ол және оның труппасы Мадрас (1962, 1973 және 1977), Мадура (1962), Нью-Дели (1964, 1966, 1974, 1979 және 1983), Варанаси (1964 және 1979), Бомбей (1973 және 1977), Уджайн (1982), Бхопал (1987) және басқа да қалаларда Кудиятам қойылымдарын көрсетті. 1964 жылы Үндістан Президенті Сарвепалли Радхакришнан оны Президент резиденциясында Кутиятамды орындауға шақырды және оның ерекше актерлік шеберлігіне тәнті болды. Оның Кутиятам қойылымдары, лекциялары және Мадрас музыка академиясы, Нью-Делидегі Катхакали халықаралық орталығы, Нью-Дели мен Бомбейдегі Эксперименталды театр және Бомбейдегі Ұлттық сахналық өнер орталығы сияқты танымал орталықтардағы демонстрациялары оған кең танымалдылық пен құрмет әкелді. Ол Калидасаның «Абхиджнянашакунтала», «Викраморуашия» және «Малавикагнимитра»; Бхасаның «Свапнавасавадатта» және «Панчаратра»; Харшаның «Наганда» пьесаларының хореографиясын және режиссерлік жұмысын алғаш рет жасады. Ол және оның труппасы бүкіл Үндістанда осы Кутиятамдарды сахналады. Оның гуруы Рама Варма Париксит Тампуран «Прахладачарита» деп аталатын жаңа санскрит шампу прабандхасын жазып, аға суретшілерді оны «Чакьяр Коту» сахнасында оқып, орындауға шақырды, бірақ олар мұндай жаңа прабандханы қою мүмкін емес деді. Содан Тампуран сол кезде салыстырмалы түрде жас суретші болған Чакьярдан сынап көруін сұрады. Ол келісіп, бір түндік оқудан кейін прабандханың бір бөлігін оқып, келесі күні Кочин штатының сол кездегі астанасы Трипунитурада (1962) орындады. Бұл оқиға ғалымдарды оның санскрит пен классикалық өнерді меңгергенін мойындауға мәжбүр етті. Бірнеше айдан кейін ол бір сахнада толық «Прахладачаританы» орындады. Ол алғаш рет «Чакьяр Коту» мен «Кудиятамды» «Всеиндийское радио» мен «Дордаршан» телеарналарында орындады, бұл осы дәстүрлі өнер түрлеріне мыңдаған тыңдаушыларды тартуға көмектесті. Ол Кудиятамды танымал ету үшін демонстрацияларды ұйымдастыруды бастады.
Оқыту
Ол қазіргі заманғы Кутияттамның ең ұлы гуруы болып саналады және көптеген жетістікке жеткен шәкірттерді тәрбиеледі. (Қазір Варшава университетінің Индология кафедрасында қызмет етеді), ол 1960 жылдардың басында Гурудан жалғыз сақталған ежелгі санскрит драмасы – Кудияттамды оқу үшін келді, ол кезде ол Банарас индуист университетінде зерттеуші студент болып оқыған. Гуру Мани Мадхава Чакьярдың үйінде тұрып, Кудияттамды дәстүрлі гурукула әдісімен оқыды. Санскрит драмасын және Кутияттам мен Абхиная Мани Мадхава Чакьярдың соңғы шеберінің білімін зерттеу үшін көптеген зерттеушілер келді. Джорджия университетінің (АҚШ) көрнекті санскрит драмасы ғалымы, доктор Фарли Ричмонд та Килликкуруссимангаламдағы үйінде тұрып, Мани Мадхава Чакьярдан ежелгі санскрит өнерін оқыды. Ол Раса Абиная мен Кутияттамды түсірді. Бүкіл Үндістан қолөнер кеңесінің өкілі Камаладеви Чаттопадхьяй 1967 жылы Кутияттамда қолданылатын костюмдер (Ахарьябхиная) туралы зерттеу жүргізу үшін Гуру Мани Мадхава Чакьярдың үйіне келді. Үндістан театр ғалымы Говердхан Панжал (Ұлттық драма мектебі) 1975 жылы Гурудан Коотхамбалам және Кутияттамды оқыды. Валлатол Нараяна Менон Керала Каламандаламды (сахналық өнер мектебін) құрғанда, ол Раса Абинаяның шебері Мани Мадхава Чакьярды Катхакали студенттеріне Раса Абинаядан бас жаттықтырушы ретінде шақырды. Кейін Катхакали Йогам Кататанд, Керала Каламандалам, ПСВ Натиясангхам Коттаккал және Ганди Сева Саданам Катхакали академиясы Перур оның қызметін Раса Абинаядан қонақ профессор ретінде пайдаланып, Катхакали мен Кутияттамдағы озық студенттерге сабақ берді. Ол "Катхакалиге көз берген ұстаз" деп танылады. Оның Кераланың классикалық сахналық өнеріне тигізген әсері зор. Көптеген Кудияттам, Катхакали, Бхаратанатиям және Мохинияттам артистері осы ұлы ұстаздан тәлім алды. Катхакали артистері, соның ішінде аңызға айналған Каламандалам Кришнан Наир, Гуру Келу Наир, Гуру Ананд Шиврам, Гуру Каламандалам Мадхаван, Гуру Гопинатх, Саданам Кришнанкутти оның шәкірттері болды. Атақты ұстаз және орындаушы Гуру 1982 жылы Килликкуруссимангаламда (Лаккиди) Кутияттам, Чакьяр Кутху, Нангьяр Кутху және осымен байланысты өнер түрлерін оқыту үшін Гурукулам (оқу орталығы) ашты. Гуру қайтыс болғаннан кейін ол Гурудың құрметіне "Падмашри Мани Мадхава Чакьяр Смарака Гурукулам" деп аталды. Бұл мекеме әлі күнге дейін дәстүрлерін сақтап, Кутияттамды оқытуда, жаңғыртуда және сахнаға қоюда маңызды рөл атқарады.
Жарияланымдар
Ол 1975 жылы «Натикалпадрумам» атты Кудиятам туралы аутентикалық, марапатталған кітап жазды. Бұл еңбек зерттеушілер мен студенттер үшін анықтамалық құрал ретінде қолданылады. «Натьякалпадрумам» кітабы Кудиятамның барлық аспектілерін ғылыми және сын тұрғысынан қарастырады. Бұл кітап Кудиятамның энциклопедиясы деп есептеледі. Кітаптың хинди тіліне аудармасын Нью-Делидегі Сангит Натак Академиясы жүзеге асырды. Оның тағы бір кітабы – «Маттавиласам» (1968), ол Маттавиласапрахасана Кудиятамда қолданылатын хореография және пьеса бөлігі (актер нұсқаулығы – Аттапракара) болып табылады. Ол «Абиджанасакунтала», «Свапнавасавадатта», «Викраморвасия», «Малавикагнимитра», «Панчаратра» және «Нагананда» (жарияланбаған) пьесаларының Аттапракараларын жазды. Оның өмірбаяны (малаялам тілінде) «Мани Мадхавеейам» (1999) Керала үкіметінің Мәдени істер департаменті баспасынан шықты. Кітапта Гурудың таңғажайып жетістіктері мен маңызды өмірі бейнеленген. Бұл кітапта оның күресі мен өнерге деген өмір бойындағы адалдығы туралы толық мәлімет берілген. Кітапта Гурудың 80 жылға жуық сахналық өмірін қамтитын естеліктері жазылған. Кітапта маэстроның жеке және театрлық өміріне көз тастауға мүмкіндік беретін көптеген сирек фотосуреттер бар. Гуру түрлі журналдарда мақалалар жазып, Кудиятам, Абхиная, Раагас, Натиясастра, Чакьяр Куту, Катхакалидегі Расабхиная және т.б. салалары бойынша конференцияларда көптеген баяндамалар жасады.
Фильмдер мен деректі фильмдер
Шакиардың Раса Абинаясы, Кудияттамның орындалуы және өмірі туралы бірнеше фильмдер мен деректі фильмдер бар. Мани Мадхава Чакяр: Жұмыс үстіндегі шебер (1994, ағылшын, Кавалам Нараяна Паникар, Орталық Сангит Натак Академиясы, Нью-Дели) – Чакярдың өмірі мен шығармашылығы туралы деректі фильм. Фильмде Чакярдың 1949 жылы дәстүрлі өнер түрлерін алғаш рет храмнан тыс жерде көрсеткен кезде, консерваторлар тарапынан қандай қиындықтарға тап болғаны туралы әңгімесі бар. Фильмде Чакярдың Раса абинаясына арналған сеансы бар, онда ол әртүрлі Расаларды орындайды. Парвати Вирахам: Мани Мадхава Чакяр Равана рөлінде (1993, ағылшын, Орталық Сангиет Натак Академиясы, Нью-Дели) – Кудияттам стиліндегі Пәрвати Вирахамда (Парватинің айырылысы) Равана рөлінде Чакярды көрсетеді. Бұл Ашарияходамани Кутияттамның Пәрвати Вирахам бөлігін және Пакарннаттам абинаясын қамтиды. Сондай-ақ, фильмде Чакярдың классикалық үнді биінде Шива рөлін орындауы көрсетілген. Кутияттам – Үндістанның Санскрит Театры (2002, ағылшын, мультимедиалық CD, Фарли Ричмонд (Джорджия университеті), Мичиган университетінің баспасы, АҚШ) Чакярдың Раса Абинаясының сирек видеоларын, оның ішінде Нетрабинаясының фрагменттерін қамтиды. CD-де сонымен қатар оның Шлокаларды оқуының және пьеса бөліктерін орындауының аудио жазбалары бар. Кудиаттам (1986, хинди, Пракаш Джа, Үндістан) Чакярдың абинаясын көрсетеді және Кутияттамның ұғымдарын және оның абиная техникаларын түсіндіруін көрсетеді. Сондай-ақ, оның сабақтары да көрсетілген. Бұл фильм 1987 жылы ең үздік өнер/мәдени фильм номинациясында Үндістан үкіметінің Ұлттық кино сыйлығын жеңіп алды. Мани Мадхава Чаккиар (1977, ағылшын, Classic Films) – Чаккиар туралы деректі фильм. Онда оның әртүрлі Кутияттамдардағы абинаясы, Чакяр Коотху орындауы және т.б. көрсетілген. Сонымен қатар, оның жеке өмірі де суреттеледі. Гуру Мани Мадхава Чакяр (2009, малаялам, Кришнан Унни, Керала үкіметі) – гуру туралы деректі фильм. Бұл жоба Кераланың көрнекті тұлғаларын суретке түсіру және олардың штат дамуына қосқан үлесін көрсету мақсатымен Керала үкіметінің Ақпарат және қоғамдық қатынастар департаментімен жүзеге асырылуда. Прахладахаритам Чакяр Котху (1986, аудио, Harisree Audios, Керала) – Прахладахарита прабандхасының Чакяр Коотху орындауы, Чакярдың баяндау және оқу қабілетіне көз жүгіртеді. Бұл ерекше, өйткені ол 1964 жылы ұстазы Тампуран қайтыс болғаннан кейін, осы жазбадан басқа, Прахладахаританы орындаған жоқ. Оның көптеген Кудияттам, Чакяр Коотху қойылымдары, демонстрациялары, сұхбаттары және т.б. Нью-Дели, Бомбей, Бхопал, Мадрас, Тируваннатпурам және т.б. қалаларындағы Doordarshan орталықтары және All India Radio арқылы жазылған және бүкіл Үндістанда көрсетілуде. Бомбей Doordarshan орталығындағы Гурудың Кутияттам қойылымын өнер сыншысы және ғалым В.К. Нараяна Менонның ағылшын тіліндегі түсіндіруімен бейнелеуі кеңінен мақтауға ие.
Өлім және мұра
1990 жылы 14 қаңтарда Чакиар 90 жасында Оттаппаламдағы жеке емханада табиғи себептерден қайтыс болды. Оның денесі Килликкуруссимангаламдағы үйінде толық құрметпен өртеліп, күлі шашылды. Оның кремацияланған жерінде ескерткіш орнатылған. Оның туған және қайтыс болған күндері түрлі мәдени ұйымдар мен институттар түрлі мәдени шаралар, естелік жиындар және Кутияттам фестивальдерімен атап өтіледі. Ол Кераланың ең көп марапатталған суретшілерінің бірі және Чакяр Коотху мен Кудияттамға арналған барлық маңызды сыйлықтардың алғашқы иегері болды. Керала Сангита-Натака Академиясының жыл сайынғы Кудияттам сыйлығы оған құрмет көрсету мақсатында Маани Мадхава Пураскарам деп аталады. Чакярдың көптеген фильмдері бүгінгі күнге дейін Үндістан мен одан тыс жерлердегі көркем кинотеатрларда үздіксіз көрсетілуде. Оның Кутияттам және Чакяр Коотху қойылымдары мен басқа да деректі фильмдері Doordarshan және All India Radio станцияларында тұрақты түрде көрсетіледі (Гуру бұл өнер түрлерін осы медиа үшін алғаш рет көрсетуді бастаған). Әр түрлі қауымдастықтар Чакярға арналған өнер және мәдениет фестивальдарын үнемі ұйымдастырып тұрады.