Кіріспе

Ожибве тілінің фонологиясы (ожибва, ожибвей немесе чиппева, және көбінесе тілінде Анишинаабемовин деп аталады) диалектіге қарай өзгереді, бірақ барлық түрлері ортақ ерекшеліктерге ие. Ожибве – Канада мен АҚШ-та Ұлы көлдерді қоршаған аймақтарда, сондай-ақ екі елдің солтүстік жазықтарында, әрі солтүстік-шығыс Онтарио мен солтүстік-батыс Квебекте таралған алгонкиан тілдер отбасының жергілікті тілі. Ожибве диалектілері туралы мақалада тілдік айырмашылықтар егжей-тегжейлі қарастырылады және әр диалект бойынша жеке мақалаларға сілтемелер берілген. Стандартты тіл де, стандартты тіл ретінде қабылданған диалект те жоқ. Осы мақаладағы Ожибве сөздері екі дауысты жүйесі деп белгілі орфографиялық тәсілмен жазылған. Ожибве диалектілері дауыстылар мен дауыссыз дыбыстардың фонологиялық құрамы шамалы өзгерістермен бірдей, бірақ кейбір диалектілер бірқатар фонологиялық параметрлер бойынша айқын ерекшеленеді. Мысалы, Оттава және Шығыс Ожибве диалектілері басқа диалектілерге қарағанда сөз ішіндегі белгілі бір позициялардағы қысқа дауыстыларды жоятын дауысты синкопа процесін қосу арқылы өзгерген. Бұл мақалада негізінен Миннесота және Висконсин штаттарында сөйленетін Оңтүстік-батыс Ожибве диалектісі, кейде Ожибвемовин деп те аталатын нұсқасы қолданылады.

Фонемалар

Ожибве диалектілерінде әдетте 29 фонема болады: 11 дауысты дыбыс (жеті ауыздық және төрт мұрындық) және 18 консонант.

Фонотактика

Ожибве тілінде көбінесе дауыссыз дыбыстардың аз ғана топтамаларына рұқсат беріледі, және олардың көпшілігі тек сөздің ортасында кездеседі. Рұқсат етілгендері: sk, shp, sht, shk (бұл топтамалар сөздің соңында да кездесуі мүмкін), mb, nd (бұл топтамалар сөздің соңында да кездесуі мүмкін), ng (бұл топтамалар сөздің соңында да кездесуі мүмкін), nj (бұл топтамалар сөздің соңында да кездесуі мүмкін), nz, nzh (бұл топтамалар сөздің соңында да кездесуі мүмкін) және ns (бұл топтамалар сөздің соңында да кездесуі мүмкін). Сонымен қатар, кез келген дауыссыз дыбыс (w, h немесе y-ден басқа) және кейбір топтамалар w дыбысымен жалғасуы мүмкін (бірақ сөздің соңында емес). Дегенмен, көптеген диалекттерде дауысты дыбыстардың қысқаруы салдарынан одан да көп топтамаларға рұқсат беріледі.

Просодия

Ожибве тілінде сөздер метрикалық "таяқтарға" бөлінеді. Сөздің басынан санағанда, әр екі буындық топ бір таяқ құрайды; таяқтың бірінші буыны әлсіз, екіншісі күшті болады. Дегенмен, ұзын дауыстылар мен сөздің соңғы буынындағы дауыстылар әрқашан күшті болады, сондықтан егер олар таяқтың әлсіз бөлігінде кездессе, жеке бір буындық таяқ құрап, санау келесі дауыстыдан басталады. Сөздің соңғы буыны да әрқашан күшті болады. Мысалы, bebezhigooganzhii ("ат") сөзі мындай таяқтарға бөлінеді: (be)(be)(zhi goo)(gan zhii). Күшті буынның бәрі де кеміндегі екінші деңгейдегі екпін алады. Қай буынның басым екпін алатынын анықтайтын ережелер өте күрделі және көптеген сөздер ережеден тыс. Бірақ, әдетте, сөздің соңғы таяғынан екінші таяқтағы күшті буын басым екпін алады.

Фонологиялық процестер

Бірнеше шығыс диалектілерінің ерекше ерекшелігі – оларда дауыстылардың синкопысы, яғни сөз ішіндегі белгілі бір позицияларда дауыстылардың түсіп қалуы байқалады. Кейбір диалекттерде (атап айтқанда Одава және Шығыс Ожибве тілдерінде) барлық басылмаған дауыстылар жоғалады (Ожибве тіліндегі басылу туралы жоғарыда қараңыз). Басқа диалекттерде (мысалы, Орталық Ожибве тілінің кейбір диалектілерінде) бастапқы буындағы қысқа дауыстылар жоғалады, бірақ басқа басылмаған буындарда жоқ. Мысалы, алгонкин және Оңтүстік-Батыс Ожибве тілдеріндегі «ошкинаве» («жас жігіт») сөзі (басылуы: oshkinawe) Орталық Ожибве тілінің кейбір диалектілерінде «шкинаве», ал Шығыс Ожибве және Одава тілдерінде «шкинве» болып келеді. Тұрақты, кең таралған синкопы салыстырмалы түрде жақында, соңғы сексен жылдың ішінде пайда болған құбылыс. Кейбір етістіктерде жиі кездесетін морфофонемиялық өзгеріс бар. Егер түбірден кейін «i» әрпімен басталатын белгілі бір жұрнақтар келсе немесе түбір сөз соңында болса, түбірдегі соңғы «n» әрпі «zh» әрпіне ауысады (мысалы, «miin» – «біреуге бір нәрсе беру», бірақ «gimiizhim» – «сіздер маған беріңіздер»). Ожибве лингвистикасында бұл түбірді жазу кезінде белгілі бір символмен көрсетіледі (сондықтан «біреуге бір нәрсе беру» түбірі осылай жазылады). Сондай-ақ, түбірдегі соңғы «s» әрпі «sh» әрпіне (белгіленген) және түбірдегі соңғы «n» әрпі «nzh» әрпіне (белгіленген) ауысатын морфофонемиялық кезектестіктер де бар. Кейбір диалекттерде, өткен шақты білдіретін «gii» және болашақ шақты/тілек білдіретін «wii» сөздерінен кейін келетін консонанттар дауыссызға/фортиске айналады. Мұндай диалекттерде, мысалы, «gii baapi» («ол күлді») сөзі «gii paapi» болып келеді (көбінесе осылай жазылады).