Кіріспе
Неміс әскери ұшқышы, неміс футболшысы Оскар Густав Рудольф Бертольд (24 наурыз 1891 – 15 наурыз 1920) – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы неміс әскери авиаторы. 1916 және 1918 жылдар аралығында ол 44 жау ұшағын атып түсірді, оның 16-сын бір қолмен басқарып тұрғанда. Соғыстан кейінгі Германияда Бертольд Фрайкорп ұйымдастырып, Латвия Тәуелсіздік соғысына қатысты. 1920 жылы елге оралғаннан кейін Бертольд қаруын тапсырудан бас тартты және Фрайкорппен бірге Берлиндегі неміс ұлттық үкіметін құлату мақсатымен Капп төңкерісіне (путшына) қосылды, оның орнына автократиялық үкімет орнатуды көздеді. Бертольд 1920 жылғы 15 наурызда Харбургтегі шайқаста оқтан алған жарақатынан көз жұмды.
the German footballer
Oskar Gustav Rudolf Berthold (24 March 1891 – 15 March 1920) was a German flying ace of World War I. Between 1916 and 1918, he shot down 44 enemy planes—16 of them while flying one handed. In postwar Germany, Berthold organized a Freikorps and fought in the Latvian War of Independence. Upon return in 1920, Berthold refused to disarm and together with his Freikorps joined the Kapp Putsch with the goal to overthrow the German national government in Berlin and establish an autocratic government in its place. Berthold died of gunshot wounds during fighting in Harburg on 15 March 1920.
Ерте өмір және әскери қызметке кіру
Оскар Густав Рудольф Бертольд 1891 жылғы 24 наурызда Германия империясының Бавария корольдігіндегі Диттерсвинд қаласында дүниеге келді. Ол Оскар Бертольдтың алтыншы баласы еді. Рудольф деп аталатын бұл бала, Оскардың екінші әйелі Хелен Стиф Бертольдтың тұңғыш ұлы болды. Оскардың бірінші әйелі Ида Анн Хоффман Бертольд бала туғанда қайтыс болды, одан кейін бір қыз бен үш ұл қалды. Рудольфтан кейін үш інісі дүниеге келді, олардың екеуі ересекке жетті. Рудольфтің әкесі жергілікті дворян, Оскар Фрайхерр фон Деустердің қызметінде болды; Рудольф баронның кең байлығында өсті. 1897 жылдың қыркүйек айының басында Рудольф білімін алуын бастады. 14 жасында Бамбергтегі Neues Gymnasium (Жаңа гуманитарлық гимназия) бітірген кезде, ол Горацийден жеке ұран қабылдады: "Отан үшін өлу – тәтті және лайықты". Рудольф Швайнфурттың Königliches Humanistisches Gymnasium (Корольдік гуманитарлық гимназиясына) алтыншы сыныпқа ауысты. 1909 жылдың соңында ол әскери қызметке жақсы дайындалу үшін Бамбергтегі Altes Gymnasium (Ескі гимназияға) көшті. Ол 1910 жылғы 14 шілдеде бітіріп, батыл, көңілді және жақсы оқушы ретінде танылды. Бертольдтың әскери мансабы Виттенбергтегі 3-ші Бранденбург жаяу әскер полкіне қосылғаннан бастау алды. Ол бір жарым жыл бойы Fähnrich (офицер үміткері) болып оқыды, содан кейін лейтенант болып қабылдануға ие болды. Der Fliegertruppe (Әуе әскері) 1912 жылғы 1 қазанда Германия императорлық армиясының ресми бөлігіне айналды. Бертольд 1913 жылы өз қаражатымен ұшуды үйреніп, қыркүйекте ұшқышқа лайық деп танылды. Ол Halberstädter Flugzeugwerke (Halberstadt ұшақ зауытында) екі басқару пульті бар Bristol үлгілерінде оқыды; оның бір сыныптастарының бірі Освальд Боэльке болды. Отбасына "арнайы тапсырма" бойынша ұшқыштар мектебіне бара жатқанын хабарлағаннан кейін, Бертольд 1914 жылдың шілдесінде әскери ұшу дайындығынан өтті.
1914 жыл
Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, жас ұшқыштың қадамы шегініп қалды. 1 шілдеде Бертольд мектептен шақырылып, өз жаяу әскер полкіне қайта оралды. Екі апталық әскери дағдыларды жаңарту курсынан кейін, ол қайтадан ұшқыштар даярлығына жіберілді. 1914 жылғы 17 шілдеде ол ресми түрде 3-ші Бранденбург полкінен әуе күшіне ауыстырылды. Оның жаяу әскердегі жаңарту курсы ұшқыш оқуын үзіліске ұшыратты, сондықтан ол әуе бақылаушысы болып қызмет етуге мәжбүр болды. 1 тамызда ол Гроссенхайндегі Корольдік Саксон әуе базасына пойызбен аттанды. 7 тамызға қарай Бертольд Feldflieger Abteilung 23 (Елдік ұшқыштар отряды 23, FFA 23) құрамына тағайындалды, ол неміс 2-ші армиясын қолдады. 9 тамызға қарай FFA 23 Бельгия шекарасына жақын Моншау қаласында орналасты. 15 тамызда Бертольд бөлімнің алғашқы барлау миссиясына іріктелді. Екі күннен кейін оның ұшқышы бағытынан жаңылып, Бертольд пен ұшқышы жоғалды. Олар француз кавалериясынан қашып, DFW бипланының қайтарылуын қамтамасыз етті. Бертольд күнделігінде ұшқыш оқуын аяқтау туралы шешімін жазды. Бертольд 1 және 3 қыркүйектегі ұшуларда да бақылаушы болды. Ол Марна өзенінен шарқыншақтап өтетін француз әскерлерін көрді. Ай соңында ол неміс 1-ші және 2-ші армиялары арасындағы француз қарсы шабуылын анықтады. Неміс штаб офицерлерінің күмәндануы Бертольдтің жеке өзі генерал-оберст Карл фон Бюловқа жағдайды баяндауына әкелді. Бюлов әскерін жоғарырақ жерге көшірді, Айнның бірінші шайқасы басталды. Генерал Бюлов 2-ші армия үшін екінші дәрежелі Темір кресті алды, ол 13 қыркүйекте Бертольдке жеке тапсырды. 4 қазанда Бертольд генерал Бюловтан бірінші дәрежелі Темір крестімен марапатталды. Бертольд осы марапатты Бюловтан кейін екінші болып алды. Қараша айының суық ауа райы ұшу мүмкіндіктерін шектегендіктен, Бертольд жақын жердегі ұшқыштар паркінде ұшқыш оқуын жалғастыруға келісті. Ол студент әріптесі Ханс Йоахим Буддеккемен достық қарым-қатынас орнатты.
1915 жыл
Бертольд 1915 жылғы 18 қаңтарда әскери ұшқышқа лайық деп танылды. Ол Буддектің ФФА 223-ке ауысуын ұйымдастырды. Бертольдқа бақылаушы лейтенант Йозеф Грюнерді тағайындады, олар барлау ұшуларын бірге орындады; олар тез дос болып кетті. Маусым айында олардың ұшақтарына пулеметтер берілді; Бертольд жауға тапаншасымен күрделі шабуылдар жасауды тоқтата алды. Шамамен сол кезде Бертольд дизентерияға шалдығып, екі апта төсек тартып жатты. FFA 223 тамыз айында AEG G. II бомбалаушыларымен қайта жабдықталды. Екі қозғалтқышты алып ұшақ екі айналмалы пулеметпен қаруландырылды және оны ұшқыш пен екі пулеметші басқарды. Сондай-ақ, бөлім алғашқы синхронды пулеметі бар Fokker Eindekker истребителін алды. Бертольд AEG G. II-де шекарадан өтіп, қарсыластарды іздеуге болатынын білді, ал Eindekker неміс шебінің артында күзетпен шектелді. Бертольд үлкен бомбалаушының басқаруын өз қолына алды, ал Eindekker-ді Буддекеге қалдырды. Бұл шешім Буддектің Освальд Боэльке, Макс Иммельманн және Курт Винтгенс кіретін неміс эйстейстерінің алғашқы толқынының құрамына ілуіне көмектесті. Осы уақытта Бертольд 15 қыркүйекте ұшу кезінде апатқа ұшырап, бастапқы G. II ұшағына зақым келтірді және ескі екі орындық ұшақты қайта басқаруға мәжбүр болды. Біраз уақыттан кейін ол жаңа G. II алмастыру үшін Германияға оралды. 1 қазанға дейін ол оны әуе қорғанысы миссияларында және бомбалауда қолданды. 6 қарашадағы миссиялардың бірі трагедияға айналды; британдық Vickers F. B.5 пулеметшісі Грюнерді қаза тапты. Бертольд досының өліміне терең қайғырып, үйге демалысқа жіберілді. Желтоқсанның басында Буддеке түрік әуе күштеріне жіберілді, ал Бертольд оның Eindekker-ін мұра етті. Ол 1915 жылғы 5 және 28 желтоқсанда Эрнст Фрайхерр фон Алтхаустың жау ұшақтарын атып түсіруіне сүйемелдеді.
1916 жыл
Неміс ұшақтарын синхронды қарулармен пайдалануды бастаған кезде, олар жаңа әуе қаруларын барлау және бомбалау ұшақтарын қорғау үшін арнайы бөлімшелерге топтастыра бастады. Бұл жаңа бөлімшелер Kampfseinsitzer Kommando (бір орындық жауынгерлік жасақ) деп аталды. 11 қаңтарда Kampfseinsitzer Kommando Vaux FFA 223 жанында құрылды; Бертольд басшылыққа тағайындалды. Тіпті 14 қаңтарда британдық Корольдік ұшу корпусының (RFC) штабы Германия аумағында кез келген барлау ұшағын кем дегенде үш қорғаныс ұшағы сүйемелдеуі керек екенін бұйырды. 2 ақпанда Бертольд пен Альтхаус француз Voisin LA ұшағын әрқайсысынан атып түсірді. Бұл Бертольдтың әуедегі алғашқы жеңісі болды. Ол үш күннен кейін тағы бір жеңіске жетті. Содан кейін 10 ақпанда Бертольдтың өзі атып түсірілді, отын бакі жарылып, сол қолы жеңіл жараланды. Ол соғыс кезінде авиаторларға берілген 12 әскери орденнің бірімен марапатталды. Бертольд бомбалаушы ұшақпен ұшуды, сондай-ақ жауынгерлік ұшағымен қарауылдауды жалғастырды. Ол тағы бір жеңіске жеткеннен кейін, оның туған Бавария Корольдігі оны тағы да құрметтеді, бұл жолы 15 сәуірде Киелі Генрих Әскери орденінің рыцарь крестімен марапатталды. 25 сәуірде Бертольд шабуылға ұшыраған Fokker ұшағының қозғалтқышын жаудың оқтары зақымдағаннан кейін апаттық қону жасауға мәжбүр болды. Ол Pfalz E. IV ұшағымен қайта ұшып кетті. Екі күннен кейін ол Сент-Квентиндегі Кригслазарет 7 (Әскери аурухана 7) -де оянды. Сол аяғы қатты сынғаннан басқа, Бертольдтың мұрны мен жоғарғы жақ сүйегі сынған, содан кейін оның көру жүйкесі де зақымдалған еді. Оған созылмалы ауырсынуға қарсы есірткілік дәрілер тағайындалды. Сол кезде неміс әскери дәрігерлері үш есірткі дәрісі ретінде қолданды: опиум, морфин және кодеин. Дәрігерлер осы үш депрессивті препараттың ұйқысырауын жою үшін кокаинді тағайындады. Бертольдтың нақты рецепті белгісіз. Ақырында Бертольдтың көзі қайта қалпына келсе де, ол төрт ай бойы ұша алмады, бірақ соған қарамастан KEK Vaux командасында қалды. Ол келген хабарлар мен оның қарамағындағылардың айтқандарынан қаза тапқандардың саны туралы білді. Оның ағасы Вольфрам 29 сәуірде жаяу әскерде қаза тапты. Макс Иммельман 18 маусымда шайқаста қаза тапты. Иммельманның өлімінен кейін Германияның ең көп ұпай жинаған аса аты Освальд Боэльке, оның жоғалуы моральға апатты әсер етеді деп қорқып, ұшудан шеттетілді. Осы уақыт аралығында Бертольдты Германияға қайтарып әкету жоспарланған еді. Оның орнына шілде айының соңында ол көлікке қол салып, өз бөлімшесіне оралды. Ұша алмайтын болса да, ол қолбасшылық ете алатын. Ол өзінің санитарын тізе бүгіп, құрғаған аяғына күш салуға көмектесуге мәжбүр етті. 24 тамызда Бертольд алтыншы жеңісін бағындырды, бірақ оған өзінің жекпе-жегіне көмектесу керек болды. Келесі күні KEK Vaux Бертольдтің қолбасшылығымен Jagdstaffel 4 (Жауынгерлік эскадрилья 4) болды; жаңа бөлім жұлдызды құраммен басталды. Вильгельм Франкль, Уолтер Хёндёрф және Эрнст Фрайхерр фон Альтхаус алғашқы мүшелері болды. 27 тамызда Бертольд Хогенцоллерннің корольдік үйінің орденімен марапатталды. Бертольд сегіз жеңісі үшін Пруссияның Pour le Merite сыйлығына өте жақын болды. Екі рет қабылданбаған талаптардан кейін, 26 қыркүйекте Бертольдқа сегізінші жеңісі ресми түрде берілді. 1916 жылғы 12 қазанда ол Германия империясының батырлық үшін ең жоғарғы марапаты деп саналатын "Көк Макс" орденін алды. Ол ұшқыштарға берілген онінші сыйлық еді. 16 қазанда өткен марапаттау рәсіміне тағы бес адам қатысты, олардың ішінде Буддек, Альтхаус, Франкль, Хёндёрф және Курт Винтгенс бар. Келесі күні Бертольд 14-ші жауынгерлік эскадрильяның штаффюрері (эскадрилья командирі) болып тағайындалды. Бертольд Франциядағы Сарребургте қолбасшылықты алған кезде 14-жагдстаффель жаңадан құрылды. Оның ұшақтарының әртүрлі ассортиментіне екі Fokker E. III, бір Halberstadt D. II және жеті Fokker D. II кірді. Ол әлі де Fokker Kampstaffel Falkenhausen болып тұрған кезде сәттілікке жете алмады. Бертольд тыныш аймақта болудың пайдасын көріп, әскерін қатты жаттықтырды. Ол жаңа Albatros D. I және Albatros D. II ұшақтарын алып келді және офицерлер асханасын жаңартты. Желтоқсанның ортасында, бірліктің алғашқы жеңісінен кейін, оларды император Вильгельм II және мұрагер ханзада Вильгельм тексерді.
1917 жыл
Қаңтар айында Бертольд пен оның эскадрильясы Армия бөлімі А-ға (Армияның А дивизиясы) бағынышты болды. Болашақта әуеден қорғау қажеттігін сезіне отырып, Бертольд әуе күштерін ірі бірліктерге шоғырландыру туралы ұсыныс жасады, бірақ оған құлақ аспады. Ол өзінің ұсынысын егжей-тегжейлі кәсіби талдаумен негіздеді. Ақпан айында 14-ші жауынгер эскадрильясы тек екі жеңіске жетті. Дегенмен, олар Лаон қаласына белсенді қызметке ауыстырылуға дайындық жасады және Albatros D. III истребительдерімен қайта қаруланды. Бертольд Лаонға ұшып келгенде, оның әскеріне баспана таба алмады. Эскадрильясын баспана берілгенше көшірмейтінін қатаң айтты. Наурыздың ортасында жүк көліктері эскадрильяны Францияның Марше қаласына жеткізді. Олар 17 наурызда операцияға кірісті. Бертольд өзіне берілген "Альбатрос Д. III" ұшағын дайындады. Оның қарулары синхронизация механизмін тексеру үшін сынақтан өтті. Ұшақтың екі жағына да оның жеке символы – ақ қанатты кек алу қылышы салынды. Қыркүйек айына қарай, эскадрильясының барлық мүшелері оның негізгі схемасын – қара көк түсті фюзеляж бен қызыл қозғалтқыш қақпақтарын қабылдады, сондай-ақ жеке символдарын қосты. 24 наурызда Бертольд сәтті әуе шабуылдарын қайта бастады және сәуірдің ортасына дейін тағы төрт жеңіске жетті. 24 сәуірде ол француздық Caudron R.9 ұшағымен шайқасып, оң тізегіне тиген оқтан базаға қайта оралды. Бұл жарақат оның азаптарын күшейтті және 23 мамырдан 15 маусымға дейін үйде емделуге мәжбүр етті. Осы кезде оның есірткіге тәуелділігі ұшқыштар арасында жасырын емес еді. Бертольд эскадрильясының өнімділігі төмендегенін анықтады және мұның себебі әуедегі басшылықтың жетіспеушілігі деп ойлады. Тамыз айының басында ол бұрынғы Гроссенхайн оқу орталығына оралып, дәрігерден медициналық анықтама алды. Бертольд бөлімшесіне оралып, құжаттарын күткенде, 12 тамызда Бельгияның Харельбек қаласындағы 18-ші жауынгер эскадрильясын (Jagdstaffel 18) басқаруға ауыстырылатынын білді. 18 тамызда Бертольд ұшуды қайта бастауға рұқсат алды. Бертольд келгенге дейін 18-ші жауынгер эскадрильясы көп жетістікке жетпеген еді; жаңа командирі ұрыс тапсырмаларын орындағанда да жаттығуларға баса назар аударды. Қызметке кіріскеннен кейін көп ұзамай Бертольд истребительдерді жаппай пайдалану туралы идеясын тағы ұсынды. 4-ші армия штабы 18-ші, 24-ші, 31-ші және 36-шы жауынгер эскадрильяларын Бертольд басқаратын 7-ші жауынгер тобына (Jagdgruppe 7) біріктірді. 21 тамызда ол SPAD ұшағын атып түсіріп, жеңістерінің санын 13-ке жеткізді. Бұл 16 әуе жеңісінің бастауы болды. Қыркүйек айында ол тағы 14 жеңіске жетіп, жалпы саны 27-ге жеткізді. 2 қазанда ол 28-інші жеңісін одда, яғни осы жылғы соңғы жеңісін тіркеді. 10 қазандағы жекпе-жек кезінде британдық оқ Бертольд ұшағының кабинасына кіріп, оң иығын қиратты. Бертольд жартылай қираған рульдердің кедергісіне қарамастан, санасын сақтап, 18-ші жауынгер эскадрильясының әуежайына қауіпсіз қонды. Аман-есен жерге қонғаннан кейін ол есінен таныды. Оның ессіз денесін Фоккерден алып, дереу Кортрайдағы дала госпиталіне жеткізді. Кортрай госпиталінде мұндай күрделі жарақатты емдеуге мүмкіндік болмады, бірақ оның өмірін сақтап қалуға жеткілікті болды. Жарақат алған мықты ұшқыш жағдайын жақсарту үшін үш апта күтті. 31 қазанда ол Германияға қайтарылды. Оның ұшқыштары Берлиндегі Виктория ауруханасында (Viktoria Lazarett) медбикелер жетекшісі болған үлкен әпкесі Францискаға хабарлады. Ол ағасының Германияның ең танымал хирургтарының бірі, доктор Август Биерге, спиналды анестезияда кокаин қолданудың пионеріне емделу үшін Берлиндегі клиникаға баруын ұйымдастырды. Бертольд 1917 жылғы 2 қарашада клиникаға түсті. Ол төрт ай бойы сол жерде жатты, ал доктор Биер қол-аяғын ампутациядан құтқару үшін бар күшін салды. Осы уақытта Бертольдтың тілегіне қарсы, оберлейтенант Эрнст Вильгельм Турк 18-ші жауынгер эскадрильясы мен 7-ші жауынгер тобының екі командалық қызметін қабылдады. Бертольд сауығу кезеңінде сол қолымен жазуды үйренді. Ол "жазуды білсем, ұша аламын" деп сенді. Осы уақытта оның оң қолы сал болып қалды және есірткіге тәуелділігі күшейді.