Кіріспе

1908–2015 жылдар аралығындағы Шотландияның мемлекеттік агенттігі

Шотландияның ежелгі және тарихи ескерткіштер жөніндегі Корольдік комиссиясы (RCAHMS) – Шотландия үкіметінің атқарушы емес ведомстволық мемлекеттік органы болып табылды және «мемлекеттік қолдау» [қаржыландыру және бақылау] Шотландия үкіметінің атқарушы агенттігі – «Тарихи Шотландия» арқылы жүзеге асырылды. Еліміздің Ұлттық жинақтарының бірі ретінде ол құрылған және тарихи орта туралы ақпаратты тіркеу, түсіндіру және жинаумен айналысты. Бұл ақпарат археологиялық, сәулеттік және тарихи маңызы бар ғимараттарға, ескерткіштерге және көне ескерткіштерге (теңіз және су асты құрылыстарын қоса алғанда), сондай-ақ ландшафттың тарихи аспектілеріне қатысты және көбінесе тегін түрде қолжетімді болды. Ол 1908 жылғы Корольдік жарлықпен құрылды (Уэльс және Англия үшін сол сияқты комиссиялар құрылғаннан бұрын), ол 1992 жылы жаңартылды. 2015 жылдың 1 қазанында RCAHMS «Historic Scotland» мемлекеттік агенттігімен бірігіп, «Historic Environment Scotland» жаңа атқарушы ведомстволық емес мемлекеттік органы құрылды.

Тарих

Корольдік комиссия 1908 жылы құрылды, бұл 1882 жылғы Ежелгі ескерткіштерді қорғау туралы заң қабылдалғаннан кейін жиырма алты жыл өткен соң, ол Ұлыбританиядағы ежелгі ескерткіштерге алғашқы мемлекеттік қорғауды қамтамасыз етті, және 1900 жылғы Ежелгі ескерткіштерді қорғау туралы заң, одан әлдеқайда кең ауқымды болғаннан кейін сегіз жыл өткен соң болды. Сынаушылар – оның ішінде Дэвид Мюррей өзінің Ұлыбританияның археологиялық шолуында (1896) және Джерард Болдуин Браун өзінің Ежелгі ескерткіштерді күту туралы еңбегінде (1905) – заңнаманың тиімді болуы үшін маңызды ескерткіштердің толық тізімдерін жасау қажет екенін айтты; сондай-ақ Ұлыбритания мен оның еуропалық көршілерінің саясатын салыстырып, кемшіліктерін көрсетті. Эдинбург университетінің көркем өнер профессоры Браун, тарихи қолжазбалар жөніндегі Корольдік комиссия сияқты, осы мәселелерді қарастыру үшін Корольдік комиссия құруды ұсынды. Оның ұсынысын Шотландия хатшысы сэр Джон Синклер қолдады, және қысқа кеңесуден кейін 1908 жылдың 14 ақпанында Шотландияның ежелгі және тарихи ескерткіштері жөніндегі Корольдік комиссия құрылды, Браун оның алғашқы комиссарларының бірі болды. Уэльс үшін теңдестірілген Корольдік комиссия 1908 жылдың тамызында, ал Англия үшін 1908 жылдың қазанында құрылды.

Іс-шаралар

Комиссия Эдинбург қаласында орналасқан болатын, онда кеңінен қарау үшін көптеген фотосуреттер мен суреттер жинақталған еді. Сонымен қатар, шотланд сәулеті мен археологиясы туралы түрлі кітаптар мен құжаттар жарияланды. Бұрын назардан тыс қалған өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы құрылыстары, сондай-ақ 20 ғасырдың ғимараттары, оның ішінде жоғары қабатты үйлер де зерттеулерге тартылды. RCAHMS Шотландияның өткеніне байланысты сайттардың, ескерткіштердің және ғимараттардың деректер базасын/мұрағатын, яғни Шотландияның Ұлттық ескерткіштерінің тізімін (NMRS) жүргізді. RCAHMS-тың өзінің зерттеу материалдарының және басқалардың мұрағатқа тапсырған материалдарының үлесі онлайн деректер базалары арқылы қолжетімді болды. 1976 жылдан бастап RCAHMS археологиялық орындарды, ғимараттарды, ландшафттарды және табиғи нысандарды әуеден зерттеуді жүргізіп келді. Өзінің (көбінесе көлбеу) әуе суреттерімен қатар, ол әлемдегі ең ірі және маңызды әуе суреттерінің жинақтарының біріне ие болды, онда Шотландияның 1,8 миллионнан астам әуе суреті, соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейінгі жылдары түсірілген Корольдік әуе күштерінің көптеген көлбеу және тік әуе суреттері, сондай-ақ соғыстан кейінгі Ordnance Survey, жергілікті және ұлттық үкіметтердің, коммерциялық тік әуе суреттері және халықаралық сайттардың 10 миллионнан астам суреттері сақталды. RCAHMS, Historic Scotland бірлесіп PASTMAP деп аталатын картаға негізделген GIS порталын құрды. Бұл Historic Scotland, Шотландияның табиғи мұрасы және кейбір жергілікті билік органдарының ескерткіштері туралы деректерді бірге қарауға мүмкіндік берді. RCAHMS басқаратын басқа онлайн ресурстарға Scran кірді, ол Ұлыбританияның қайырымдылық ұйымы болып табылады және мұражайлар, галереялар, мұрағаттар мен БАҚ-тан алынған 367 000-нан астам сурет, клип-арт, фильмдер мен дыбыстарды қамтитын оқулық бейнелерді ұсынады; сондай-ақ Scotland's Places – RCAHMS, Шотландияның Ұлттық жазбалары және Шотландияның Ұлттық кітапханасының жинақтарына іздеу мүмкіндігі беретін серіктестік веб-сайты. RCAHMS Шотландияда әлеуметтік желілерді онлайн қызметтеріне енгізген алғашқы ұлттық жинақтардың бірі болды, бұл пайдаланушылар жасаған суреттер мен ақпаратты ұлттық Canmore деректер базасына қосуға мүмкіндік берді. Ақпаратты тарату бағдарламасына басылымдар, көрмелер, студенттер мен басқа топтар үшін оқу және оқыту сессиялары, түскі ас уақытында өтетін тегін лекциялар сериясы, сондай-ақ күнделікті Facebook және Twitter жазбалары кірді. 2011 жылдан бастап RCAHMS Historic Scotland атынан Шотландиядағы қауіп төнген ғимараттар тізімін жүргізді. Бұл тізілімді бұрын Шотландияның азаматтық қоры жүргізген. 2014 жылғы 3 наурызда Шотландия Парламенті жариялаған заң жобасының талаптарына сәйкес, RCAHMS таратылып, оның жауапкершілігі, оның ішінде жинақтарды басқару, жаңа атқарушы ведомстволық емес мемлекеттік органға берілді, ол Historic Environment Scotland деп аталды және Historic Scotland-тың мүлікті басқару жауапкершілігін де өз мойнына алды. Бұл 2015 жылғы 1 қазанда орын алды. Сол айда өткен ғасырдағы RCAHMS қызметін егжей-тегжейлі баяндайтын «Ұлт үшін түгендеу» атты соңғы басылым жарық көрді.

Комиссия мүшелері мен қызметкерлер

Бастапқыда құрылғандай, RCAHMS комиссия мүшелері тобымен басқарылды, оның ішінде төраға мен хатшы бар еді. Хатшы бастапқыда Комиссияның есебін жазып, қажетті далалық жұмыстарды жүргізетін адам болды, бірақ кейін бас атқарушыға ұқсас қызметті атқара бастады. Төраға Комиссияның жұмысында әрқашан маңызды рөл атқарды және әр кезде Комиссияның жарияланымдарын жазу және редакциялауға қатысты. Комиссия мүшелерін Шотландияның бірінші министрінің кеңесімен Королева тағайындады, ал барлық тағайындаулар Шотландиядағы Мемлекеттік қызметтер жөніндегі комиссар кеңсесімен реттелді.