Кіріспе

Польшадағы аймақ. Даброва бассейні (сондай-ақ, Даброва көмір бассейні) немесе Zagłębie Dąbrowskie – Польшаның оңтүстігіндегі географиялық және тарихи аймақ. Ол Кіші Польшаның батыс бөлігін құрайды, бірақ көршілес Жоғарғы Силезиямен ортақ мәдени және тарихи ерекшеліктері де бар. Ағылшын тілінде бұл аймақ кейде Заглемби немесе Заглембия деп аталады, әсіресе ағылшын тілінде жазылған еврей жарияланымдарында.

География

Заглебие – Кіші Польшаның оңтүстігіндегі жоғары индустрияланған және тығыз қоныстанған аймақ, Бряница өзені (Сосновец пен Катовице арасында ағады) арқылы Силезиямен шекаралас. Аймақтағы үш негізгі мәдени және өнеркәсіптік орталықтардан (Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec және Będzin) басқа, бірнеше шағын қалалар да бар. Олардың ішінде Челадж, Войковице, Сиверц және Славков, сондай-ақ кішігірім ауылдар: Псары, Ожаровице, Бобровники және Миерзецице. Аймақтың шекарасы нақты белгіленбегендіктен, басқа да қалалар кейде Заглебие қалаларының тізіміне енгізіледі. Олар: Заверце, Поренба, Влодовице, Крочице, Огродзенице, Лазы және Олкус.

Атауы және аудан астанасы

Zagłębie Dąbrowskie атауы алғаш рет шамамен 1850 жылы Йозеф Чиешковский, Даброва-Гурничадағы Батыс көмір ауданында қызметкер ретінде жұмыс істеген кезде қолданылды. Сол кезде Даброва-Гурнича қаласы қарқынды өсіп, аймақтың маңызды орталығына айналды. "Дабровские" деген сөз қаланың атынан туындаған. Аймақтың астанасы ресми түрде белгіленбеген. Сосновец – Заглебиенің ең ірі қаласы, ал Челадж – ең ежелгісі.

Тарих

19 ғасырға дейін Заглебье Кіші Польша аймағының тағдырын бөлісті және 1177 мен 1443 жылдар аралығында Силезия герцогтарының билігінде болған Сивец герцогтігінен басқа, Краков воеводтығына қарасты. 1443 жылдың 30 желтоқсанында герцогтік поляк феоды және Краков епископтарының меншігі ретінде Кіші Польшаға қайта қосылды. Польшаның бөлінісінен кейін, 1795 жылы Заглебье қысқа мерзімге Пруссияның Жаңа Силезия провинциясына қосылды. Алайда, 1807 жылы Наполеон соғыстары мен Польша-Австрия соғысы кезінде аймақ азат етіліп, Варшава герцогтігінің құрамына кірді. Вена конгресінен кейін, герцогтіктің көп бөлігімен бірге Заглебье Ресей бақылауындағы Польша Корольдігінің құрамына енді. Осы уақытта Жоғарғы Силезия мен көршілес Заглебьеде ірі көмір кен орындары табылды. 1848 жылы Варшава-Вена темір жолы ашылғаннан кейін, аймақ Корольдіктің ең өнеркәсіптік дамыған бөлігіне айналды. Іргелес Силезиямен бірдей дамығанына қарамастан, Заглебье неміс ықпалынан тыс қалды және көбінесе поляк тілінде сөйлейтін аймақ болып қала берді. Осы факт Силезиялықтар мен Заглебье тумалары арасында әлі де керісіп қалуға себеп болып отыр. Заглебье кейде "қызыл" деп аталады, себебі оның социалистік немесе коммунистік дәстүрлері бар (ол Польша Корольдігіндегі революцияның (1905-07) маңызды орталықтарының бірі болды), ал Силезия көбінесе консервативті және діни көзқарастарды ұстанады. Польша 1918 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Заглебье Кильце воеводтығының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Заглебье аймағының көп бөлігі Силезия воеводтығына, кейін Катовице воеводтығына және соңғы кезде Силезия воеводтығына қосылды. 1992 жылдың 25 наурызында Сосновец Рим-католик епархиясы құрылды, ол кейде Заглебье епархиясы деп те аталады.

Поляк тілінің Заглебье диалектісі

Бұл өңірдің тұрғындары өздерінің диалектісінде сөйлеген, бірақ қазір бұл диалект көбінесе жойылды. Ол Кіші Польша диалекттері тобына жатқан, сондай-ақ кейбір Силезия және орыс тілдерінен алынған элементтерді де қамтыды (өйткені 1815–1915 жылдары Загленбие Ресей империясының құрамында болған). Көптеген поляк тіліне сіңген орыс сөздері қолданыста болды, мысалы, "skolko" (стандартты поляк тілінде: "ile", ағылшын тілінде: "How much") немесе "konfiety" (стандартты поляк тілінде: "cukierki", ағылшын тілінде: "sweets").

Загленбия еврейлері

Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Загленбие аймағында 100 000 яһуди өмір сүрді. 1942 жылдың 12 тамызында аймақтағы барлық яһудилер жиналды және іріктеу процесінен кейін олардың 12 500-і жұмысқа жарамсыз деп танылды және дереу құрту үшін Освенцимге жіберілді. Қалған яһудилер нацистік империяның аумағындағы құлдық еңбек лагерлеріне жіберілді. Израильде Модиин қаласының жанында Загленбие яһудилерінің құрметіне орман отырғызылды. Ескерткіш тақтада былай жазылған: 700 жыл бойы Польшаның оңтүстік-батысындағы Загленбие аймағында көптеген яһуди қауымдары гүлденіп, дамыды. Соғысқа дейін 100 000 адамды құраған Загленбие яһудилері нацистік Германия тарапынан жойылды. Загленбидегі яһудилер өлгенше нацистік жауларына қадір-қасиетпен және ептілікпен қарсы тұрды.