Көне қытай ойыны – Цзюцзю (蹴鞠)! Ерте замандағы футболдың алғашқы нұсқасы, қолсыз ойналатын, баскетбол, волейболға ұқсас бұл ойынның тарихы 3 ғасырға дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі қытайлық сайыс ойыны
Ancient Chinese competitive ball game
Кужу немесе Цучу (蹴鞠) – ежелгі қытайлық сайыс ойыны. ФИФА Кужуды аяқпен ойналатын ең ерте жарыстық ойындардың бірі деп санайды, бірақ ол ешқандай қазіргі заманғы ойынға әсер етпегенін айтады. Бұл екі команданың да қолдарды пайдаланбастан, допты ортаңғы шеңбердегі тесік арқылы тепкілеуге тырысатын, сонымен бірге доптың жерге тимеуін қадағалайтын бәсекелестік ойын. Бұл бүгінгі күні ойналатын хаки сак ойынына ұқсас, ал спорт баскетбол, футбол және волейболдың қосылған нұсқасы сияқты. Ойын туралы сипаттамалар Хань әулетінің кезеңіне дейін жетеді, б.з.б. 3-2 ғасырлардағы қытай әскери еңбегі оны жаттығу ретінде сипаттайды. Ол Корея, Жапония және Вьетнам сияқты Азияның басқа елдерінде де танымал болған.
Cuju or Ts'u chü (蹴鞠) is an ancient Chinese ball game. FIFA cites Cuju as one of the earliest competitive ball games using the feet, but also that it did not influence any modern ball game. It is a competitive game that involves both teams trying to kick a ball through an opening into a central hoop without the use of hands whilst ensuring the ball does not touch the ground. This is similar to how hackey sack is played today and the sport resembles a mix of basketball, soccer and volleyball. Descriptions of the game date back to the Han dynasty, with a Chinese military work from the 3rd–2nd century BC describing it as an exercise. It was also played in other Asian countries like Korea, Japan and Vietnam.
Тарих
Куджу туралы алғашқы тарихи дерек – соғысқан мемлекеттер дәуіріне жататын "Чжан Гуо Цэ" еңбегінде, Ци мемлекетін сипаттайтын бөлімінде кездеседі. Ол Сима Цзяньның Хан әулеті кезінде жазылған "Ұлы тарихшының жазбаларында" (Су Циньнің өмірбаянында) да сипатталған. Куджудың жарыс түрі әскери сарбаздардың дене шынықтыру жаттығуы ретінде пайдаланылса, басқа түрлері Линзи сияқты бай қалаларда ойын-сауық үшін ойналған. Хан императоры У Ди осы спортқа ғашық болған деседі. Осымен қатар, куджу ойындары стандартталды және ережелері қалыптастырылды. Куджу матчтары жиі император сарайында өткізілді. Куджу матчтары үшін арнайы "цзюй чан" (鞠場) деп аталатын алаң салынды, оның әр шетінде алты жарты ай пішіндес гол бағанасы болды. Тан дәуірінде (618–907) спорт жақсартылды. Біріншіден, қауырсынмен толтырылған доп, екі қабатты қабығы бар ауа толтырылған допқа алмастырылды. Сонымен қатар, екі түрлі гол бағанасы пайда болды: бірі – арасында тор орнатылған бағаналар, ал екіншісі – алаңның ортасындағы жалғыз гол бағанасынан тұрды. Тан әулетінің астанасы Чанъаньда үлкен үйлердің аулаларында куджу алаңдары көптеп салынды, ал кейбіреулері тіпті сарайлардың аумағында да орналастырылды. Император әскері мен Алтын құс гвардиясының сарбаздары император мен оның сарайын қуанту үшін куджу командаларын құрады. Бұл процесс кәсіпқойларға табыс табуға мүмкіндік берді, бұл Тан дәуірі куджуынан ерекшеленді. "Ци Юнь Ше" жыл сайынғы ұлттық чемпионаттарды – "Шань Юэ Чжэн Сай" (山岳正賽) ұйымдастырды.
The first mention of cuju in a historical text is in the Warring States era Zhan Guo Ce, in the section describing the state of Qi. It is also described in Sima Qian's Records of the Grand Historian (under the Biography of Su Qin), written during the Han dynasty. A competitive form of cuju was used as fitness training for military cavaliers, while other forms were played for entertainment in wealthy cities like Linzi. It is said that the Han emperor Wu Di enjoyed the sport. At the same time, cuju games were standardized and rules were established. Cuju matches were often held inside the imperial palace. A type of court called ju chang (鞠場) was built especially for cuju matches, which had six crescent shaped goal posts at each end. The sport was improved during the Tang dynasty (618–907). First of all, the feather stuffed ball was replaced by an air filled ball with a two layered hull. Also, two different types of goal posts emerged: One was made by setting up posts with a net between them and the other consisted of just one goal post in the middle of the field. The Tang dynasty capital of Chang'an was filled with cuju fields, in the backyards of large mansions, and some were even established in the grounds of the palaces. Soldiers who belonged to the imperial army and Gold Bird Guard often formed cuju teams for the delight of the emperor and his court. This process ensured an income for the professionals, unlike cuju of the Tang dynasty. Qi Yun She organised annual national championships known as Shan Yue Zheng Sai (山岳正賽).
Танымал мәдениетте
Гонконгтың TVB сериалы «Тағдырдың өзгеруі» кем дегенде бір эпизодында кужу жарысына негізделген. Багуа ұғымдары қарсы команданы қасіреттеу үшін де қолданылды. Дегенмен, ол ойынның ежелгі ережелеріне қарағанда, қазіргі заманғы футбол ережелеріне көбірек ұқсады. Джон Вудың «Қызыл жар» эпикалық фильмінде Цао Цао және басқалар жанынан бақылап отырған кужу жарысы көрсетілген. «Ұзын баллада» сериалында Тан әулеті мен Шығыс Түрік қағандығы арасындағы кужу сайысы бейнеленген. Кореялық «Ай күнді құшақтап» сериалында чүггук жарысы бар. Кореялық «Императордың арманы» сериалында ханшайым Дёкман қадағалап отырғанда хваранг пен патшалық инспекторлар арасындағы чүггук жарысы көрсетіледі; тағы бір сахнада Ким Чун Чу немересімен ойнайды.
The Hong Kong TVB series A Change of Destiny features at least one episode based on the cuju competition. Bagua concepts were also used to jinx the opposing team. However, it followed more of the modern soccer rules than the ancient rules of the game. John Woo's epic film Red Cliff features a cuju competition with Cao Cao and others observing from the sideline. The series The Long Ballad features a cuju competition between the Tang dynasty and the Eastern Turkic Khaganate. The Korean series Moon Embracing the Sun features a chugguk competition. The Korean series Dream of the Emperor features a chugguk competition between the hwarang and royal inspectors while Princess Deokman is watching; in another scene Kim Chun chu plays the game with his grandson.
Куджу қайта жаңғыру
2010 жылы Линзи қаласы шетелдіктер мен жергілікті тұрғындар үшін тарихи киімдермен кужу ойынын өткізді. Бразилиялық футболшы Кака Қытайға сапармен келгенде кужу ойнады.
In 2010, the city of Linzi organized a game of cuju for foreigners and locals in period costumes. Brazilian player Kaká played cuju during his tour while visiting China.