Нармада өзенін сақтау күресі

Кіріспе

Нармада өзенін сақтауға бағытталған экологиялық белсенділердің бастамасы

Нармада Бахао Андолан (NBA, «Нармада өзенін сақтау қозғалысы») – бұл Гуджарат, Мадхья-Прадеш және Махараштра штаттары арқылы ағатын Нармада өзеніндегі бірнеше ірі бөгеттер жобаларына қарсы жергілікті тайпалар (адивасилер), шаруалар, экологиялық белсенділер және адам құқықтары қорғаушылары бастаған үнді әлеуметтік қозғалысы. Гуджараттағы Сардар Саровар бөгеті – өзендегі ең ірі бөгеттердің бірі және қозғалыстың алғашқы басты назар аударған орындарының бірі болды. Ол «Нармада» бөгет жобасының бір бөлігі болып табылады, оның басты мақсаты – аталған штаттардың халқына суару және электр энергиясын жеткізу. NBA аясындағы науқан шараларына сотқа шағымдану, аштық жариялау, митингілер ұйымдастыру және танымал кино және өнер қайраткерлерінен қолдау алу кіреді. NBA, өзінің жетекші өкілдері Медха Паткар және Баба Амтемен бірге, 1991 жылы «Тұрмысқа лайық құқық» сыйлығына ие болды.

Тарих

1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін, Жавахарлал Неру басқаратын жаңа құрылған үкімет кезінде, Мадхья-Прадеш және Гуджарат штаттары арқылы өтіп, Араб теңізіне құятын Нармада өзенінің суын пайдалану механизмдерін бағалау мақсатында зерттеулер жүргізілді. 1969 жылдың 6 қазанында Үндістан үкіметі штаттар арасындағы келіспеушіліктерді реттеу үшін Нармада су дауы туралы арбитраждық трибунал құруға шешім қабылдады. Трибунал өзіне жүктелген мәселелерді зерттеп, 10 жылдан астам уақыттан кейін жауап берді. Нармада трибуналының мақсаты – бөгеттер салдарынан жер аударылғандарды қайта орналастыру және оңалту шарттарын белгілеу болды. 1979 жылдың 12 желтоқсанында он жылдық тергеуден кейін, Үндістан үкіметі трибуналдың барлық даулы тараптарды міндеттейтін шешімін жариялады. Осылайша құрылыс басталды. 1985 жылы Медха Паткар және оның әріптестері Сардар Саровар бөгетіне барып, жоба жұмыстары Қоршаған орта және орман министрлігінің бұйрығымен тоқтатылғанын байқады. Бұған себеп – «экологиялық талаптардың орындалмауы және маңызды зерттеулер мен жоспарлардың аяқталмауы» болды. Бөгет құрылысынан зардап шегетін адамдарға ешқандай ақпарат берілмеді, тек қайта оңалту туралы ұсыныс жасалды. Ауыл тұрғындарымен кеңес жүргізілмеді және олардан жүргізілген бағалау туралы пікір сұралған жоқ. Сонымен қатар, жобаға қатысты лауазымды тұлғалар жер тізімдерін тексеріп, жаңартпады. Паткар үкімет пен тұрғындар арасындағы байланыс арнасы арқылы жоба басшыларына және қатысты үкіметтерге сын-пікірлер білдірді. Оның тобы жер аударылғандарға тек тұқымдық егін үшін ғана өтемақы төленгенін, ал жер аудару мен қайта оңалту үшін емес екенін анықтады. Нармада күресіне толыққанды батып, Паткар докторлық диссертациясын қорғаудан бас тартып, Нармада қозғалысына толық назар аударды. Содан кейін ол Мадхья-Прадештен Сардар Саровар бөгетіне дейін Нармада аңғарының көршілес штаттары арасында 36 күндік ынтымақтық шеру ұйымдастырды. Ол бұл шерудің «олардың (олардың) шын мәнінде болған (жедел және ұзақ мерзімді) күрестің ұзақ жолын бейнелейтін жол» екенін айтты. Шеруге полиция қарсылық көрсетті, Паткардың сөзіне сүйенсек, «полиция шеруге қатысушыларды ұрып-соғып, әйелдер-белсенділердің киімдерін жыртып тастады». Паткардың әрекеттері Дүниежүзілік банкті жобаны тәуелсіз саралау үшін Морс комиссиясын құруға мәжбүр етті. Олардың баяндамасында Банктің қоршаған орта және қоныс аудару саясаты жобамен бұзылғаны анық көрсетілді. 1993 жылы Дүниежүзілік банк бұл жобаларға қатысуын тоқтатты. Дүниежүзілік банк қаржысын қайтарып алмай тұрып, Үндістан үкіметі оны қайтарып алды. Оған наразылық білдіру үшін бірнеше НБА белсенділері және Паткар аштанды. 20 күннен кейін олар тұтқындалып, күштеп тамырға дәрі-дәрмек салынып тамақтандырылды. «Нармаданы сақтайық қозғалысына» көптеген үкіметтік емес ұйымдар, жергілікті халық, мамандар мен белсенділер қосылды. НБА-ның ұрандары: «Викас Чайие, Винаш Нахин!» (Даму керек, қирату емес!) және «Кой нахитега, банд нахи банега!» (Біз көшпейміз, бөгет салынбайды!).

After India's independence in 1947, under the newly formed government headed by Jawaharlal Nehru, investigations were carried out to evaluate mechanisms for using water from the Narmada River, which flows into the Arabian Sea after passing through the states of Madhya Pradesh, Gujarat. The formation of the Narmada Water Disputes Tribunal was triggered by interstate differences in implementing schemes and sharing of water by the Government of India on 6 October 1969 to adjudicate over the disputes. The tribunal investigated the matters referred to it and responded after more than 10 years. The Narmada Tribunal aimed to set out conditions regarding the resettlement and rehabilitation of those displaced by the dams. On 12 December 1979, after ten years of investigation, the decision as given by the tribunal, with all the parties at dispute binding to it, was released by the Indian government. Thus, the construction began. In 1985, after hearing about the Sardar Sarovar dam, Medha Patkar and her colleagues visited the project site and noticed that project work was being checked due to an order by the Ministry of Environment and Forests, Government of India. The reasons for this was cited as "non fulfillment of basic environmental conditions and the lack of completion of crucial studies and plans". The people who were going to be affected by the construction of the dam were given no information but the offer for rehabilitation. Villagers weren't consulted and weren't asked for a feedback on the assessment that had taken place. Furthermore, the officials related to the project had not even checked the land records and updated them. Through Patkar's channel of communication between the government and the residents, she provided critiques to the project authorities and the governments involved. At the same time, her group realized that all those displaced were given compensation only for the immediate standing crop and not for displacement and rehabilitation. As Patkar remained immersed in the Narmada struggle, she chose to quit her PhD studies to focus entirely on the Narmada activity. Thereafter, she organized a 36 day solidarity march among the neighboring states of the Narmada valley from Madhya Pradesh to the Sardar Sarovar dam site. She said that the march was "a path symbolizing the long path of struggle (both immediate and long term) that [they] really had". The march was resisted by the police, who according to Patkar were "caning the marchers and arresting them and tearing the clothes off women activists". Patkar's actions did force the World Bank to set up The Morse Commission, an independent review of the project. Their report clearly stated that the Bank's policies on environment and resettlement were being violated by the project. The World Bank's participation in these projects was canceled in 1993. Before the World Bank could pull out, the Indian Government did. In protest, a few NBA activists and she began a fast; 20 days later, they were arrested and forcibly fed intravenously. Narmada Bachao Andolan was also joined by several NGOs with local people, professionals, and activists as the founders with a non violent approach. NBA's slogans include Vikas Chahiye, Vinash Nahin! (Development wanted, not destruction) and "koi nahi hatega, bandh nahi banega!" (we won't move, the dam won't be constructed).

Дүниежүзілік банктің рөлі

Дүниежүзілік банк «Нармада» су даулы сотынан рұқсат алғаннан кейін «Нармада» жобасы бойынша жұмыс істей бастады. Банк жобаны экономикалық және техникалық тұрғыдан бағалау үшін команда жіберді. Бұл команда әлеуметтік немесе экологиялық мәселелерге назар бөлмеді. Жавахарлал Неру тәуелсіз Үндістанның ғибадатханасы деп санаған бөгеттер қазірдің өзінде 11 миллион үндіні қоныс аударуға мәжбүр етті. Дегенмен, қоныс аудару процесі кемшіліктерге толы болды. Жобаның салдарынан бірнеше тайпа халқы зиян шекті. Содан кейін Банк тайпа халқын дұрыс қоныс аударуды қамтамасыз ету және оларды мәжбүрлі қоныс аударудан қорғау үшін белгілі бір саясаттарды қабылдады. 1985 жылы, «Сардар Саровар» жобасының келтірген зиянына қарамастан, Дүниежүзілік банк құрылыс мақсатымен штат үкіметтеріне несие берді. Банк дұрыс қоныс аудару жоспарын сұрады, сонымен қатар: «Сардар Саровар жобасының пайдасы өте зор, ол адам мен қоршаған ортаға келтірілген тікелей зиянның шығындарынан әлдеқайда артық» деді. Алғаш рет Банк тапсырған комиссия есеп дайындау үшін құжаттарға толық қол жеткізді. «Нармаданы сақтайық» қозғалысына қолдау білдірген белгілі тұлғалардың арасында Букер сыйлығының иегері Арундати Рой және Амир Хан бар. Оған сондай-ақ «Indian Ocean» тобының музыкалық композиторы және бас-гитарисі Рахул Рам да қолдау көрсетті, ол 1990 жылдан 1995 жылға дейін қозғалысқа белсенді қатысты. 1994 жылы режиссер Әли Казими «Нармада: Көтеріліс» фильмін түсірді. Онда 1991 жылы өткен бес апталық «Сангарш Ятра» саяхаты туралы мәлімет бар. Фильм бірнеше марапатқа ие болды және көптеген адамдар оны осы мәселе бойынша классикалық туынды деп санайды. 1996 жылы тәжірибелі деректі фильм режиссері Ананд Патвардан «Нармада күнделігі» атты марапатқа ие болған деректі фильм түсірді. Алок Агарвал, қазіргі уақытта «Аам-Адми» партиясының мүшесі, қозғалыстың белсенді мүшесі. Бихар штатының басшысы Нитиш Кумар 2016 жылдың 16 қыркүйегінде НБА ұйымдастырған митингіге қатысты. Ол: «Мен Патнадан осы жердегі Нармада өзенінің жағасындағы наразылыққа қолдау көрсету үшін келдім» деді. НБА-ның басты талабын қолдаған Нитиш Кумар Раджхаттағы Премьер-министр Модиге: «Премьер-министр, Сардар Саровар бөгетінің қақпасын жаппаңыз. Адамдарды ақшамен емес, жермен және жұмыспен қамтамасыз етіңіз. Қақпаны жауып, 2,5 миллион адамды суға батыруды жоспарламаңыз» деді. Ол Барваниде жарияланған мәлімдемесінде осылай деді.

The World Bank began working on the Narmada Project after it got clearance from the Narmada Water Disputes Tribunal. The bank sent a team for the assessment of the project in economic and technical terms. This team didn't focus on the social or environmental issues. What Jawaharlal Nehru thought of as temples of the independent India, i. e. the dams, have already displaced 11 million Indians. Despite this, the relocation process was flawed. Several tribal people have been harmed by the project. The Bank then adopted certain policies to ensure proper relocation of the tribal people and protect them from the forced relocation
In 1985, irrespective of the harm done by the Sardar Sarovar project, the World bank sanctioned a loan to the state governments for construction purposes. The Bank did ask for a proper resettlement design but also said, "The argument in favour of the Sardar Sarovar Project is that the benefits are so large that they substantially outweigh the costs of the immediate human and environmental disruption." For the first time, a Bank commissioned panel had complete access to the documents to form a report. Amongst the major celebrities who have shown their support for Narmada Bachao Andolan are Booker Prize winner Arundhati Roy and Aamir Khan. It was also supported by music composer and bass guitarist in the band Indian Ocean, Rahul Ram, who was actively involved in the movement from 1990 to 1995. In 1994 was the launch of Narmada: A Valley Rises, by filmmaker Ali Kazimi. It documents the five week Sangharsh Yatra of 1991. The film went on to win several awards and is considered by many to be a classic on the issue. In 1996, veteran documentary filmmaker, Anand Patwardhan, made an award winning documentary: A Narmada Diary. Alok Agarwal, current member of the Aam Aadmi Party, is an active figure in the movement. Bihar CM Nitish Kumar participated in rally organised by NBA on the bank of Narmada at Rajghat on 16 Sep 2016. Expressing solidarity with the Andolan Mr. Nitish Kumar said "I have come from Patna to extend support to the agitation on the side of river Narmada here". Supporting the NBA's main demand CM Nitish Kumar appealed to PM Mr Modi at Rajghat saying "Pradhan Mantri ji, don't close the gates of Sardar Sarovar Dam. Rehabilitate people not by giving cash, but giving them alternative land/employment. Don't make plans to drown 2.5 lakh people by closing the gates," he said in a statement released in Barwani.

Кейінгі оқиғалар мен сын

Медха Паткар Мадхья-Прадеш штатындағы жер аударылғандардың лайықты оңалтуы және Нармада трибуналы уәделеген өтемақыны алу үшін күресін жалғастыруда. Бұл қозғалыс даму туралы әртүрлі көзқарастарды қалыптастырды. Үндістан үкіметі жиі "Нармада" жобасынан алынған пайда, жер аударудың салдарынан туындаған шығындардан артық екенін айтып, оның құрылысын ақтады. Дегенмен, НБА қаншалықты пайда болса да, қоғамға келген зиянды толығымен өтеуге болмайды деп мәлімдеді. Сыншылар бөгеттің артықшылықтарына ішуге жарамды сумен қамтамасыз ету, электр энергиясын өндіру және суару мүмкіндіктері жатады деп санайды. Алайда, НБА белсенділері бастаған науқан жобаның аяқталуын кешіктірді деп есептеледі, ал НБА жақтастары көшіп кету үшін өтемақы алған жергілікті тұрғындарға шабуыл жасады. Тағы да басқалар Нармада бөгетіне қарсы наразылық білдіргендер – аймақтың дамуын тежеу үшін ғылыми емес агитпропты пайдаланатын экологиялық экстремистер ғана, ал бөгет Үндістандағы миллиондаған кедей шаруаларға ауыл шаруашылығында көмектеседі деп мәлімдейді. Сондай-ақ, НБА белсенділері Нармада аңғары даму басқармасы (НАДБ) қызметкерлеріне шабуыл жасап, олардың техникасына зақым келтірген жағдайлар болды. НБА бөгеттің салдарына ұшыраған аумақтардағы жер иелігі туралы сотта жалған куәлік бергені үшін айыпталып отыр. Жоғарғы сот топқа қарсы жалған куәлік беру туралы қылмыстық іс қозғау мүмкіндігін қарастырып жатыр.