Кіріспе

Баск тағамдары Баск елінің ас мәдениетін білдіреді және ыстық көмірде пісірілген ет пен балық, мармитако және қозының тұшпарасы, треска, Толоса бұршақтарынан жасалған тағамдар, Лекейтио паприкасы, пинчос (баск тапасы), Идиазабал қой ірімшігі, чаколи (көпіршікті ақ шарап) және баск сидрі кіреді. Баск стилінде дайындалған тағамдардың бірі – баск тағамы, оған көбінесе томат пен тәтті немесе ащы қызыл бұрыш қосылады.

Шолу

Басктар жаңа қоныс аударушылардан және өздерінің сауда және зерттеу байланыстарынан жаңа ингредиенттер мен техникаларды жылдам қабылдады. Испания мен Португалиядан қуылған еврейлер Байон қаласында шоколад және қант кондиттері өнеркәсібін құрды, ол бүгінге дейін жақсы танымал және Баск еліндегі кең таралған қант кондиттері мен нан өнімдері дәстүрінің бір бөлігі болып табылады. Басктар картопты және перецті (капсикумды) қабылдады, олар шұжық, колбаса және рецепттерде қолданылады, аймақта, әсіресе Эспелета мен Пуэнте-ла-Рейнада, перец фестивальдері өткізіледі. Баск тағамдарын дайындауда зәйтүн майы өсімдік майынан көбірек қолданылады. Басктың дәстүрлі тағамдарына арналған негізгі аспаздық кітаптардың бірі алғаш рет 1933 жылы жарық көрді. Николаса Прадераның "La cocina de Nicolasa" (Николасаның асханасы) 20 рет басылып шықты.

Тамақ ішу тәсілдері

Баск елінің тағамдары мен өнімдеріне қоса, аймаққа тән тағамдарды дайындау және бөлісу әдістерінің ерекшеліктері бар. Сидр үйлері (sagardotegiak) Доностия төңірегіндегі төбелерде, әсіресе Астигаррагаға жақын жерде кездеседі. Бұл әдетте үлкен ауылдық мейрамханалар, ішінде үлкен сидр ыдыстарымен. Сидрді биіктіктен тікелей стақанға құйып береді, ал мәзірде әдетте тұзды балықтан жасалған омлет, грильде пісірілген Т-сүйекті стейк, жаңғақ және айва жемісінен жасалған қой сүтінен жасалған ірімшік болады. Сидр үйлері жылдың бірнеше айы ғана ашық болады. Txikiteo – бұл Испанияда бардан барға жасалатын тапас саяхаты, бірақ ол Доностияда ең жақсы деңгейіне жетеді, ескі қаланың көшелерінде жүздеген адамдар бардан барға кезегімен барады, әрқайсысы өзінің арнайы тағамымен танымал – ол крокет, тортилья, тост немесе теңіз өнімдері болуы мүмкін. Txikiteo Памплона және Бильбао сияқты қалаларда да танымал. Көптеген барлар әдетте суық пинчостарды (мысалы, гильдас) және ыстық тағамдарды бірге ұсынады. Әдетте пинчостардың біреуінің құны бірден үш евроға дейін жетеді. Gerezi beltza arno gorriakin – бұл вишнядан жасалған жылы немесе салқын берілетін сорпа. Вишняны көбінесе шарапта пісіреді, көбінесе жеңіл сироп жасау үшін жеткілікті қант қосады. Бұл тағамға дәндісіз вишняны пайдалану ұсынылады. Вишняның дәмін шығару үшін оларды сақтықпен дәндісіз қылып немесе екіге бөліп кеседі. Сорпа көбінесе берілетін күні дайындалады, өйткені 24 сағат вишняның сұйықтықта айқын түс өзгертуіне жеткілікті уақыт. Сорпаға көбінесе қаймақ, крем-фреш немесе мұзқаймақ қосылады. Гастрономиялық қоғамдар – бұл әдетте еркектерден құралған ұйымдар, олар бірлесіп тамақ пісіріп, жейді.

Жаңа баск тағамдары

1970 және 1980 жылдары баск аспазшылары Францияның «жаңа асүй» (nouvelle cuisine) ықпалына түсіп, баск «жаңа асүйін» (nouvelle cuisine basque) жасады. Оның формасы радикалды түрде жаңа болғанымен, мазмұны баск еді, дәстүрлі тағамдар мен дәмдердің жеңіл және қарапайым емес нұсқаларын ұсынды. «Мишлен» гидінде 3 жұлдыз алған алғашқы испан мейрамханасы – Мадридте орналасқан баск мейрамханасы Zalacaín болды. Доностиядағы Хуан Мари Арзак бұл бағыттың ең танымал өкілі және Испаниядағы алғашқы үш жұлдызды «Мишлен» гиді мейрамханаларының біріне айналды. Бірнеше жылдың ішінде бұл қозғалыс бүкіл Испанияға таралып, елдің стандартты жоғары асүйіне айналды. Көптеген тапас барлары, әсіресе Сан-Себастьян қаласында, жаңа технологиялар мен ингредиенттерді пайдалана отырып, қазіргі стильдегі пинчостарды ұсынады. Соңғы жылдары Мартин Берасатеги сияқты жас аспазшылар баск асүйіне жаңа серпін берді.

Халықаралық баск тағамдары

Баск тағамдары халықаралық асүйге, әсіресе Испания мен Францияда, үлкен әсер етіп келеді, онда олар жоғары бағаланады. Каталондық шеф-аспаз Ферран Адриа Арзак және басқа баск шеф-аспаздарының бастамасымен жасалған әдістерді жаңа деңгейге көтерді. Карлос Аргуиняно баск тағамдарын телеарналар мен кітаптар арқылы Испанияда танымал етті. Баск тағамдары ондаған жылдар бойы Керн округінде (Калифорния штаты) және Элко (Невада штаты) аймағында танымал, онда көптеген басктар қоныстанды. Тереза Барренхея 1991 жылы Бронксвиллдегі алғашқы «Маричу» мейрамханасымен дәстүрлі баск тағамдарын осы аймақтардан тысқары жерлерге әкелгендердің бірі болды, ол мейрамхананы ашу, мәзірлерді жасау және басқару үшін шеф-аспаз Хосеба Энкабоны жұмысқа алды, ал кейіннен оған Нью-Йорк штатының Хайд-парк қаласындағы Америка Кулинариялық институтында оқытушы лауазымы ұсылды. Тереза Барренхея және оның күйеуі Рейнольд фон Самсон 1994 жылы Манхэттенде, Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтеріне жақын жерде екінші «Маричу» мейрамханасын ашу арқылы Америкада баск тағамдарын насихаттауды жалғастырды. Тереза Барренхея екі кітап жазды: «Баск үстелі» (Harvard Common Press, Бостон, 1998) және «Испанияның асханалары» (Ten Speed, Беркли, 2005). Тереза Барренхея екі марапаттың иегері: «Premio Nacional de Gastronomía» (Гастрономияның ұлттық сыйлығы, Испания әкімшілігінің ең жоғары аспаздық сыйлығы) және 5-ші Дүниежүзілік аспаздық кітап жәрмеңкесінде (Перигю, Франция) «Ең жақсы өңірлік асхана кітабы» сыйлығы. Ал, баск стиліндегі пинтхос барлары Барселона мен Мадридте кең таралған. Баск халқының көп саны көшіп кеткен қалаларда, мысалы, Буэнос-Айрес (Аргентина), Сан-Паулу (Бразилия), Бойзе (Айдахо), Фресно және Бейкерсфилд (Калифорния штаты) бірнеше баск мейрамханалары бар және жергілікті асүйге басктардың айқын әсері байқалады.