Квебектің заң жүйесінің ерекшеліктері

Кіріспе

Квебек заңдарына шолу

Квебек заңдары Канадада ерекше, өйткені Квебек – азаматтық мәселелерді француздық мұра бойынша реттейтін құқықтық жүйесі бар Канададағы жалғыз провинция. Мемлекеттік құқық, қылмыстық құқық және федералдық құқық Канаданың жалпы құқығына сәйкес жұмыс істейді. Квебек заңдары федералдық үкімет пен провинциялық үкіметтің бірлескен жауапкершілігінде болады. Канада Конституциясына сәйкес, бұл екі үкімет өзінің құзыретіне кіретін заңдарды қабылдауға жауапты. Осылайша, федералдық үкімет қылмыстық құқық, сыртқы істер, сауда, провинциялар аралық көлік және телекоммуникация салаларына жауапты. Ал провинциялық үкімет жеке құқық, әділет әкімшілігі және әлеуметтік көмек, денсаулық сақтау, білім беру және табиғи ресурстар сияқты бірнеше әлеуметтік салаларға жауапты. Заңның төрт классикалық көзі – заңнама, сот практикасы, доктрина және әдет-ғұрыптық құқық – Квебек заңын құрайды. Заңнама басты көз болып табылады, бірақ жеке құқық көбінесе азаматтық дәстүр бойынша жүзеге асырылатындықтан, сот практикасы да маңызды көз болып саналады. Заң Канада Конституциясынан, Квебек заң шығарушы органының заңдарынан және заң шығарумен байланысты ережелерден тұрады. Ағылшын тілі Квебек заңдарында ресми тіл емес. Дегенмен, 1867 жылғы Конституциялық акті бойынша заңдар мен ережелерді қабылдау үшін ағылшын және француз тілдерінің екеуі де қажет, және кез келген адам Ұлттық Ассамблеяда және соттарда ағылшын немесе француз тілін пайдалана алады. Ұлттық Ассамблеяның кітаптары мен құжаттары екі тілде де сақталуы тиіс.

Тарихи дамуы

Квебектің құқықтық жүйесі 1663 жылы Жаңа Франция құрылған кезде қалыптасты. 1664 жылы Людовик XIV француз Шығыс Үнді компаниясын құру туралы жарлықта француз колониялық құқығының негізінен Париж дәстүріне, яғни Париж аймағында қолданылып келген азаматтық құқықтың нұсқасына негізделетінін жариялады. Әділет сот төрелігі 1667 жылғы азаматтық процессуалдық және 1670 жылғы қылмыстық процессуалдық кодекстерден тұратын «Люи кодексі» (Code Louis) бойынша жүргізілді. Сот процестері тергеу жүйесі бойынша өтті. 1673 жылғы «Савари кодексі» реттелген француз саудагерлік құқығы қолданыста болды. 1763 жылы Жеті жылдық соғыс аяқталғаннан кейін Франция Париж шарты арқылы Квебекке қатысты егемендігін Ұлыбританияға өткізді. Британ үкіметі 1763 жылғы Корольдік жарлығын қабылдады, онда колонияның британдық басқару қағидалары белгіленді. Корольдік жарлықта Квебектегі барлық соттар «барлық дауларды, қылмыстық та, азаматтық та, Англия заңдарына және әділдікке сәйкес, мүмкіндігінше жақын түрде» қарауы тиіс екені айтылды. Бұл ереже азаматтық және қылмыстық істер бойынша Париждің әдет-ғұрыптық құқығын жойды. Бірақ 1774 жылы британ Парламенті Квебек заңын қабылдады, ол жалпы жеке құқық, әсіресе мүлік құқығы саласында азаматтық құқық жүйесін қайта орнатты. Квебек заңының басты ережесі VIII-тармақ болды, онда «Мүлік және азаматтық құқықтарға» қатысты барлық даулар Квебектің бұрынғы заңымен шешілуі керек екені көзделді. Бұл тіркес 1867 жылғы Британ Солтүстік Америка заңының 92(13)-тармағы ретінде сақталды. Бұл тармақ Квебек қоса алғанда, барлық провинцияларға жеке азаматтық құқық мәселелері бойынша заң шығарудың ерекше құқығын берді. Басқа провинциялар жалпы құқық негізінде жұмыс істейтін болса, Квебек азаматтық жеке құқық мәселелерінде азаматтық құқықты қолдануды жалғастыруда. Алайда, федералдық юрисдикцияға жататын құқық салаларында Квебек, Канаданың басқа провинциялары мен аумақтары сияқты, жалпы құқыққа бағынады. Осылайша, Квебекте екі құқықтық жүйе – азаматтық және жалпы құқық бар. Азаматтық және жалпы құқық кейде қақтығысады немесе бір-біріне қайшы келеді. Мысалы, 1867 жылғы Британ Солтүстік Америка заңының 91(26)-тармағына сәйкес, неке және ажырасу федералдық юрисдикцияға жатады. Бірақ неке тойы Квебектің азаматтық кодексіне сәйкес өткізіледі, ал ажырасу процесінде федералды заңдар мен ережелер, сондай-ақ in loco parentis сияқты жалпы құқықтық ұғымдар қолданылуы мүмкін, ал азаматтық құқықта мұндай ұғымға балама жоқ, себебі онда тек биологиялық немесе заңды түрде асырап алынған баламен арақатынас мойындалады. Ал қылмыстық құқық жалпы құқық жүйесіне негізделген және федералды деңгейде қолданылады.

Quebec's legal system was established when New France was founded in 1663. In 1664, Louis XIV decreed in the charter creating the French East India Company that French colonial law would be primarily based on the Custom of Paris, the variant of civil law in force in the Paris region. Justice was administered according to the “Code Louis”, consisting of the 1667 ordinance on civil procedure and 1670 ordinance on criminal procedure. Trials were conducted under an inquisitorial system. The French law merchant was in force as regulated by the 1673 “Code Savary” on trade. In 1763, at the conclusion of the Seven Years' War, France ceded sovereignty over Quebec to Britain, in the Treaty of Paris. The British Government then enacted the Royal Proclamation of 1763 which set out the principles for the British government of the colony. In particular, the Royal Proclamation provided that all courts in Quebec were to decide " all Causes, as well Criminal as Civil, according to Law and Equity, and as near as may be agreeable to the Laws of England." This provision displaced the Paris customary law for all things civil and criminal. However, in 1774, the British Parliament passed the Quebec Act, which re instated the civil law legal system for private law in general and property law in particular. The key provision of the Quebec Act was s. VIII, which provided that all disputes relating to "Property and Civil Rights" were to be decided by the former law of Quebec. This phrase was carried forward as s. 92(13) of the British North America Act, 1867. This section granted all the provinces, including Quebec, the exclusive power to legislate with respect to private civil law matters. While the other provinces operate under common law, Quebec continues to apply civil law toward civil private law matters. In areas of law under federal jurisdiction, however, Quebec is, like its fellow Canadian provinces and territories, subject to common law. Quebec has therefore a bijuridical legal system. Civil law and common law occasionally overlap or contradict each other. For instance, under section 91 (26) of the British North America Act, 1867, marriage and divorce fall under federal jurisdiction. However, marriage ceremonies are solemnized according to the Civil Code of Quebec, while divorce proceedings may apply federal laws and regulations and common law concepts such as in loco parentis, which has no equivalent at civil law according to which only the biological or legally adoptive relationship with offspring are recognized. Criminal law is, however, based on the common law system and applied at the federal level.

Мемлекеттік және жеке құқық

Квебек заңын 2 салаға бөлуге болады: жеке құқық және мемлекеттік құқық. Жеке құқық жеке адамдар арасындағы қатынастарға қатысты, ал мемлекеттік құқық Квебек үкіметін басқаратын ережелерге қатысты. Квебектегі жеке құқық жеке тұлғалар (физикалық немесе заңды тұлғалар) арасындағы барлық қатынастарға әсер етеді және негізінен Квебек Парламентінің құзыретінде болады. Канада Парламенті де банктер, банкроттық, неке, ажырасу және теңіз құқығы салаларындағы билігі арқылы Квебектің жеке құқығына әсер етеді. Квебек азаматтық құқығы – Квебектің жеке құқығының негізгі құрамдас бөлігі болып табылады және Квебек азаматтық кодексінде кодификацияланған. Квебек азаматтық кодексі – Квебектегі Jus commune шегін белгілейтін негізгі мәтін және заңды тұлғалар, мүлік құқығы, отбасылық құқық, міндеттемелер, Квебектегі азаматтық жауапкершілік, заңдар қақтығысы және т.б. салаларын қамтитын заң қағидаттары мен ережелерін қамтиды. Тарихи себептерге байланысты, Квебек азаматтық құқығына Франция азаматтық құқығының ықпалы зор болды. Квебектегі мемлекеттік құқық негізінен жалпы құқық дәстүрінен туындайды. Квебек конституциялық құқығы – Квебек үкіметі, Квебек Парламенті және Квебектің әртүрлі соттарын басқаратын ережелерді реттейтін құқық саласы. Квебек конституциялық құқығы негізінен Канада Конституциясымен, әсіресе 1867 жылғы Конституциялық актісімен, сондай-ақ Квебек Парламентінің әртүрлі заңдарымен реттеледі. Квебек әкімшілік құқығы – жеке тұлғалар мен Квебек мемлекеттік басқару арасындағы қатынастарды реттейтін құқық саласы. Квебектің қылмыстық құқық бойынша да құзыреті бар, бірақ ол шектеулі, өйткені қылмыстық құқық үшін Канада Парламенті жауапты. Дегенмен, Квебектің қылмыстық заңына көптеген құқық бұзушылықтар кіреді (Жол қауіпсіздігі кодексі, Квебек еңбек кодексі және т.б.). Соңында, Квебек федералды үкімет сияқты салық заңдарына қатысты өкілеттіктерге ие. Квебек заңдарының кейбір бөліктері аралас болып саналады. Мысалы, адам құқықтары мен бостандықтары Квебек Адам құқықтары мен бостандықтары хартасымен реттеледі, бұл харта үкіметке де, азаматтарға да қолданылады.

Quebec law can be divided into 2 spheres: private law and public law. Private law concerns the relations between individuals, while public law deals with the rules that govern the Québécois government. Private law in Quebec affects all relationships between individuals (natural or juridical persons) and is largely under the jurisdiction of the Parliament of Quebec. The Parliament of Canada also influences Quebec private law, in particular through its power over banks, bankruptcy, marriage, divorce and maritime law. The Droit civil du Québec is the primary component of Quebec's private law and is codified in the Civil Code of Quebec. The Civil Code of Quebec is the primary text delimiting Jus commune in Quebec and includes the principles and rules of law governing legal persons, property law, family law, obligations, Responsabilité civile au Québec, conflict of laws, etc. For historical reasons, the Droit civil du Québec has been strongly influenced by the civil law of France. Public law in Quebec is largely derived from the common law tradition. Quebec constitutional law is the area of law that governs the rules surrounding the Quebec government, the Parliament of Quebec and Quebec's various courts. Quebec constitutional law is governed in large part by the Constitution of Canada, in particular by the Constitution Act of 1867, but also by various acts of the Parliament of Quebec. Quebec administrative law is the area of law that governs relations between individuals and the Quebec public administration. Quebec also has some jurisdiction over criminal law, but in a limited fashion, since the Parliament of Canada is responsible for criminal law. Quebec criminal law nevertheless includes a wide range of offences (Code de la sécurité routière, Code du travail (Québec), etc.). Finally, Quebec, like the federal government, has tax law power. Certain portions of Quebec law are considered mixed. This is the case, for example, with human rights and freedoms which are governed by the Quebec Charter of Human Rights and Freedoms, a Charter which applies to both government and citizens.

Соттар

Квебек азаматтық құқық жүйесі болғанымен, басқа азаматтық құқық жүйелерінің сот жүйелерін тақырып бойынша бөлу үлгісін ұстанбайды. Оның орнына, сот жүйесі ағылшын үлгісіндегі, жалпы құзыретті бірыңғай соттарды қабылдаған. Провинциялық соттар провинциялық және федералды заң бойынша мәселелерді, соның ішінде азаматтық, қылмыстық және конституциялық істерді қарауға құзыретті. Жалпы құзыреттілік принципіне ерекшелік ретінде Федералды сот пен Федералды апелляциялық сот федералды заңның белгілі бір салаларына, мысалы, федералды әкімшілік органдардың іс-әрекетін тексеру, федералды салықтар және ұлттық қауіпсіздік мәселелері бойынша айрықша құзыреттілікке ие. Барлық соттар, федералды немесе провинциялық, сот тәуелсіздігі принципімен қорғалады. Жоғарғы Сот сот тәуелсіздігінің конституциялық принциптің негізі екенін мәлімдеген. Соттар заң мен фактілерге сүйене отырып, саяси араласусыз алдарына келген істерді шешуге толық еркіндікке ие болуы керек. Федералды және провинциялық үкіметтер сот құрылымы мен сот әкімшілігіне қатысты заң шығару өкілеттігіне ие, бірақ істерді шешудің негізгі функциясы соттардың құзырында қалады. Квебек соттары пирамида тәрізді ұйымдастырылған. Негізінде муниципалитет соттары, Кәсіптік трибунал, Адам құқықтары трибуналы және әкімшілік трибуналдар орналасқан. Бұл органдардың шешімдері Квебек соты мен Квебектің Жоғарғы сотында қайта қаралуы мүмкін. Квебек соты сонымен қатар негізгі қылмыстық сот және шағын азаматтық талаптарды қарауға құзыретті сот болып табылады. Жоғарғы сот қылмыстық және азаматтық істер бойынша жалпы құзыретті сот. Бұл соттардың шешімдеріне Квебек апелляциялық сотына шағымдануға болады. Егер іс маңызды болса, ол Канаданың Жоғарғы сотына шағымдануға болады, ол төменгі сатыдағы соттарда туындауы мүмкін кез келген құқықтық мәселені қарауға құзыретті жалпы апелляциялық сот. Канада Парламенті сот тәуелсіздігі принципін сақтай отырып, Жоғарғы Сот және басқа да федералды соттар бойынша заң шығару өкілеттігіне ие. Федералды үкімет осы соттардың судьяларына жалақы төлейді және сот қызметкерлері мен сот ғимараттары сияқты қажетті әкімшілік қолдауды қамтамасыз етеді. Федералды үкімет сондай-ақ Квебек апелляциялық соты мен Жоғарғы соттың судьяларын тағайындайды, олардың жалақысын төлейді және оларды қызметтен босатуға айрықша құқыққа ие. Бұл соттардың судьяларын федералды үкімет тағайындайды және жалақысын төлейді, бірақ сот құрылымын реттейтін заңдар мен сот жүйесіне қажетті әкімшілік қолдау үшін жауапкершілік Квебек үкіметінде. Басты үш сот – Апелляциялық сот, Жоғарғы сот және Квебек соты. Осы соттардың ішінде Апелляциялық сот екі мақсатқа қызмет етеді. Біріншіден, ол төменгі сатыдағы соттардың барлық құқықтық мәселелерін қарастыратын жалпы апелляциялық сот. Ол Жоғарғы Сот пен Квебек сотының сот шешімдерінен түскен шағымдарды тыңдайды. Сонымен қатар, ол осы екі соттың апелляциялық немесе сотқа дейінгі тексерулерге қатысты муниципалитет соттары мен әкімшілік трибуналдарға қатысты шешімдеріне шағымдарды қарауға құқылы. Екіншіден, бірақ сирек, Апелляциялық сот Квебек кабинеті ұсынған анықтамалық сұрақтарға жауап беруге құқылы. Апелляциялық сот жылына 1500-ден астам шешім шығарады. Квебектің Жоғарғы соты басқа сотқа немесе трибуналға берілген істерден басқа барлық істер бойынша шешім қабылдауға құқылы. Бұл Жоғарғы соттың Квебектің азаматтық кодексіне сәйкес барлық азаматтық талаптарды тыңдау, отбасылық құқық бойынша, соның ішінде федералды Ажырасу туралы заң бойынша мәселелерді шешу және топтық талаптарды қарау құқығын білдіреді. Сонымен қатар, ол төменгі сатыдағы соттар мен әкімшілік трибуналдардың апелляциялық және сотқа дейінгі тексерулерге қатысты өтініштерін қарастырады. Жоғарғы сот сонымен қатар федералды Қылмыстық кодекске сәйкес қылмыстық юрисдикцияға ие. Бұл Квебек сотының қылмыстық істерінен түскен апелляциялық сот. Квебек соты жалпы юрисдикциядағы сот емес, заңмен белгіленген юрисдикцияға ие сот. Алайда, оның қылмыстық құқық бойынша юрисдикциясы өте кең, өйткені Квебек соты ең ауыр қылмыстық істерді ғана қарамайды. Сонымен қатар, Квебек соты үш бөлімнен тұрады: Жастар бөлімі, Қылмыстық және жазалау бөлімі және Азаматтық бөлімі. Азаматтық бөлімге шағын талаптар бөлімі кіреді. Жақында ғана Квебек соты $85,000-ға дейінгі сомадағы барлық азаматтық істер бойынша айрықша юрисдикцияға ие болды, бірақ Канаданың Жоғарғы соты осы...

Although Quebec is a civil law jurisdiction, it does not follow the pattern of other civil law systems which have court systems divided by subject matter. Instead, the court system follows the English model of unitary courts with general jurisdiction. The provincial courts have jurisdiction to decide matters under provincial law as well as federal law, including civil matters, criminal matters and constitutional matters. The major exception to the principle of general jurisdiction is that the Federal Court and Federal Court of Appeal have exclusive jurisdiction over some areas of federal law, such as review of federal administrative bodies, federal taxes, and matters relating to national security. All courts, whether federal or provincial, are protected by the principle of judicial independence. The Supreme Court has held that judicial independence is a fundamental constitutional principle. The courts must have complete freedom to decide cases which come before them based on the law and the facts, without any political interference. The federal and provincial governments have legislative authority with respect to court structure and court administration, but the core function of deciding cases is reserved to the courts. The Quebec courts are organized in a pyramid. At the bottom, there are the municipal courts, the Professions Tribunal, the Human Rights Tribunal, and administrative tribunals. Decisions of those bodies can be reviewed by the two trial courts, the Court of Quebec the Superior Court of Quebec. The Court of Quebec is also the main criminal trial court, and also a court for small civil claims. The Superior Court is a trial court of general jurisdiction, in both criminal and civil matters. The decisions of those courts can be appealed to the Quebec Court of Appeal. Finally, if the case is of great importance, it may be appealed to the Supreme Court of Canada, which is a court of general appeal, with jurisdiction over all legal issues which can arise in the lower courts. The Parliament of Canada has legislative authority over the Supreme Court and other federal courts, subject to the principle of judicial independence. The federal government pays the judges of those courts and provides the necessary administrative supports, such as court employees and courthouses. The federal government also appoints the judges of the Quebec Court of Appeal and the Superior Court, pays their salaries, and has exclusive power to remove them from office. Although the judges of these courts are appointed and paid by the federal government, it is the government of Quebec which is responsible for laws regulating the court structure and the necessary administrative supports for the court system. The three main courts are the Court of Appeal, the Superior Court and the Quebec Court. Of these, the Court of Appeal serves two purposes. First, it is the general court of appeal for all legal issues from the lower courts. It hears appeals from the trial decisions of the Superior Court and the Quebec Court. It also can hear appeals from decisions rendered by those two courts on appeals or judicial review matters relating to the municipal courts and administrative tribunals. Second, but much more rarely, the Court of Appeal possesses the power to respond to reference questions posed to it by the Quebec Cabinet. The Court of Appeal renders more than 1,500 judgments per year. The Superior Court of Quebec has the inherent power to rule on all cases other than those where jurisdiction is assigned to another court or tribunal. This means that the Superior Court has the power to hear all civil claims under the Civil Code of Quebec, determine matters under family law, including under the federal Divorce Act, and hear class actions. It also has jurisdiction to hear appeals and judicial review applications from lower courts and administrative tribunals. The Superior Court is also a cour of criminal jurisdiction under the federal Criminal Code. It is the trial court for the most serious criminal offences, and also is the appellate court from criminal decisions of the Quebec Court. The Court of Quebec is a court of statutory jurisdiction, rather than a court of general jurisdiction. However, its criminal law jurisdiction is very extensive, as all but the most serious criminal cases are heard by the Court of Quebec. In addition, the Court of Quebec is made up of three chambers: the Youth Division, the Criminal and Penal Division and the Civil Division. The Civil Division includes the small claims division. Until recently, the Court of Quebec had exclusive jurisdiction over all civil matters where the amount in issue was under $85,000, but the Supreme Court of Canada has held that it is unconstitutional to assign exclusive jurisdiction over those matters to the Court of Quebec and take that jurisdiction away from the Superior Court. The municipal courts, the Human Rights Tribunal, and the Professions Tribunal are all trial courts. Their powers are limited to the powers that are given to them by the statute which created them. Quebec has a large number of administrative tribunals responsible for seeing to the application of one or more laws. In total, the Quebec judicial system has more than 500 judges. Nearly 300 of them work in the provincial courts, 25 at the Court of Appeal and nearly 200 at the Superior Court.

Адвокаттар

Канаданың басқа провинцияларынан өзгеше, Квебек екі ерекше заңгер түрін қамтиды. Квебекте заңгерлер адвокат немесе нотариус болып табылады. Шындығында, заң адвокаттың бір уақытта адвокат және нотариус ретінде қызмет етуіне тыйым салады, яғни адвокат адвокаттық және нотариаттық тәжірибені бірдей жүргізе алмайды. Адвокаттар азаматтық құқық бакалавры дәрежесін алуы, тәжірибелік стажировкадан өтуі, кәсіби біліктілік курсын аяқтауы және Квебек адвокатурасына қабылдануы керек. Қазіргі уақытта Квебек пен Онтариодағы бір университет азаматтық құқық бойынша бакалавриаттық білім береді, олар әртүрлі атаулармен беріледі: Макгилл университеті азаматтық құқық бакалавры (Bachelor of Civil Law) дипломын, Оттава университеті Licence en droit (LL. L.) дипломын тағайындайды, ал Université Laval сияқты басқа университеттер заң бакалавры (LL. B.) дипломын тағайындайды. Квебектегі нотариустар, азаматтық құқық жүйесіне негізделген басқа елдердегідей, кеңседе жұмыс істейтін заңгерлер болып табылады және олардың қызметі жылжымайтын мүлік, мұрагерлік құқығы, даусыз отбасылық құқық және компаниялар құқығы сияқты даусыз мәселелермен шектеледі. Нотариус ретінде жұмыс істеу үшін үміткерлер заңгерлік білімімен қатар, нотариаттық құқық бойынша бір жылдық магистратураны аяқтауы және Квебек нотариустар палатасының (Chambre des notaires du Québec) мүшесі болуы керек.

Құқық қорғау органдары

Квебек полициясы – Квебектің басты полиция күштері болып табылады және ол бүкіл Квебек аумағында заңның қолданылуына жауапты. Квебек полициясы басқа полиция күштерімен, мысалы, қалалық полиция күштерімен немесе Корольдік Канадалық Атты Полициясымен (RCMP) қолдау және үйлестіру рөлін де атқара алады. Монреаль қаласының полиция қызметі және Квебек қаласының полиция қызметі сияқты қалалық полиция өздерінің қалаларында құқық тәртібін сақтау үшін жауапты. Квебек полициясы 1038 қалада, қалалық полиция күштері жоқ муниципалитеттерде қалалық полицияның рөлін атқарады. Квебектің халықтарының өз полиция күштері бар. RCMP Квебектегі белгілі бір федералды заңдарды күшіне енгізуге құқылы. Алайда, Квебек полициясының болуына байланысты, оның басқа провинциялардағыдан гөрі рөлі шектеулі. Квебек провинциялық немесе федералды заңдарға (Қылмыстық кодекс қоса алғанда) қарсы жасалған қылмыстар үшін сотта қылмыскерлерді қудалауда бас прокурор жауапты. Канаданың Әділет министрлігі де қылмыскерлерді қудалауға құқылы, бірақ тек белгілі бір федералды заңдарға қарсы жасалған қылмыстар үшін (мысалы, есірткі сату). Жазалау жүйесіне келетін болсақ, Квебек екі жылдан кем мерзімге сотталғандарды жазалауға жауапты, ал федералды үкімет екі жылдан аса мерзімге сотталғандарды жазалауға жауапты.