Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша әскери қолбасшысы (1891–1966)
Polish military commander (1891–1966)
Владыслав Бортновский (12 қараша 1891 – 21 қараша 1966) – поляк тарихшысы, әскери қолбасшы және Польша армиясының жоғары дәрежелі генералдарының бірі. Ол 1939 жылы Польшаға жасалған шабуыл кезінде Бзура шайқасында Поморзе армиясына қолбасшылық еткенімен ең көп танымал. Сонымен қатар, 1961-1962 жылдары Американың Йозеф Пилсудский институтының президенті қызметін атқарғанымен де көзге түседі.
Władysław Bortnowski (12 November 1891 – 21 November 1966) was a Polish historian, military commander and one of the highest ranking generals of the Polish Army. He is most famous for commanding the Pomorze Army in the Battle of the Bzura during the invasion of Poland in 1939. He is also notable for serving as president of the Józef Piłsudski Institute of America between 1961 and 1962.
Білім беру және Ұлы соғыс
Бортновский 1891 жылғы 12 қарашада Ресей империясының Польша конгресіне қарасты Радом қаласында дүниеге келген. Житомирдегі гимназияны бітірген соң, ол Мәскеу мемлекеттік университетіне медицина студенті ретінде түсті, бірақ бір жылдан кейін Краковтағы Ягеллон университетіне ауысты. Дәл сол жерде ол медициналық білімін аяқтады. 1908 жылдан бастап ол Белсенді күрес одағының, ал 1912 жылдан бастап Атыскерлер қауымдастығының мүшесі болды. 1913 жылы ол сержанттық құрамның (NCO) курсын бітірді, содан кейін Атыскерлер қауымдастығы қатарында офицер болып тәмамдады. Ұлы соғыс басталғанда Бортновский жоғары білімін үзіліске жіберіп, 1-ші жаяу әскер полкінде взвод командирі болған Польша легиондарына қосылды. Кейін, екінші лейтенант шенімен 5-ші жаяу әскер полкінде ротаға қолбасшылық етті, одан кейін 1-ші бригаданың 7-ші жаяу әскер полкінің адъютанты қызметін атқарды. 1914 жылғы Рождество күні Бортновский Ловчовек шайқасында жараланды. 1917 жылғы ант дағдарысынан кейін ол тұтқындалып, 1917 жылдың шілдесінен 1918 жылдың сәуіріне дейін Бениаминовтағы Бениаминов фортындағы тұтқын лагерінде ұсталды. Бениаминовтан 1918 жылдың қазанына дейін Бортновский Польша әскери ұйымының Краков бөлімшесіне жетекшілік етті.
Bortnowski was born on 12 November 1891 in Radom, Congress Poland, Russian Empire. Upon graduating from a gymnasium in Zhytomir, he enrolled into the Moscow State University as a medical student, only to transfer after one year to the Jagiellonian University in Kraków. There, he completed his medical studies. From 1908, he was a member of the Union for Active Struggle, and from 1912, a member of the Riflemen's Association. In 1913, he completed his training as a NCO, followed by his graduation as an officer in the ranks of the Rifleman's Association. With the outbreak of the Great War, Bortnowski interrupted his higher studies and joined the Polish Legions where he commanded a platoon in the ranks of the 1st Infantry Regiment. Next, as a second lieutenant, he commanded a company in the 5th Infantry Regiment, followed by a position as adjutant of the 7th Infantry Regiment of the 1st Brigade. On Christmas Day 1914, Bortnowski was wounded at the battle of Łowczówek. Following the events of the Oath Crisis in 1917, he was arrested and interned at the Fort Beniaminów POW camp in Beniaminów from July 1917 until his release in April 1918. From his release from Beniaminów to October 1918, Bortnowski acted as commander of the Kraków branch of the Polish Military Organisation.
Польша-Украина соғысы және Польша-Кеңес соғысы
1918 жылы 31 қазанда полковник-лейтенант Бортновский Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша тәуелсіздік алғаннан соң қайта құрылған Польша армиясына қосылды. Бастапқыда ол 5-ші жаяу әскер полкінің ротасын басқарды, кейін 5-ші жаяу әскер полкінің батальонына басшылық етуге тағайындалды. 1918 жылы қарашада ол Пшемышль және Львов қамалдарына қатысты. 1919 жылдың мамыр айынан бастап Бортновский Варшавадағы Бас штабтың Соғыс мектебіндегі соғыстан кейінгі алғашқы оқу сессияларында оқытушының көмекшісі болып жұмыс істеді. Польша-Совет соғысы басталғанда Бортновский 1919 жылдың желтоқсанына дейін Варшавадағы оқытушылық қызметін жалғастырды. 1919 жылдың 10 қазанынан бастап ол Польша легиондарының көптеген әріптестерінен құралған 1-ші Польша легиондары жаяу әскер дивизиясының операциялық офицері болып қызмет етті. Содан кейін ол генерал Эдвард Ридз-Смиглы басқарған 3-ші операциялық топтың бөлімінің бастығы болды. Кейін Бортновский 3-ші армияның 3-ші бөлімінің бастығы, ал 1920 жылдың қазан айынан бастап Зигмунт Зиелинский басқарған 3-ші армияның штаб бастығы болды.
On 31 October 1918, Lieutenant Colonel Bortnowski joined the Polish Army which was reborn after Poland had regained her independence at the conclusion of World War I. Initially, he led a company in the 5th Infantry Regiment, and was later promoted to lead a battalion of the 5th Infantry Regiment. In November 1918, he participated in both the Sieges of Przemyśl and Lwów. From May 1919, Bortnowski worked as a Teaching Assistant during the very first post war sessions at the War School of the General Staff of the War College in Warsaw. With the onset of the Polish–Soviet War, Bortnowski remained at his teaching position in Warsaw until December 1919. From 10 October 1919, he served as an operations officer of the Polish 1st Legions Infantry Division, composed mostly of his colleagues from the Polish Legions. Next, he served as Chief of the 3rd Operational Group Branch led by General Edward Rydz Śmigły. Next, Bortnowski served as Chief of the 3rd Branch of the 3rd Army, and from October 1920, as chief of staff of the 3rd Army led by Zygmunt Zieliński.
Соғыс аралық кезең
Польша-Кеңес соғысы аяқталғаннан кейін Бортновский Парижге (Франция) сапар шекті. 1920 жылғы 1 қарашада ол École Supérieure de Guerre-де оқуды бастады. 1922 жылдың қыркүйегінде бітіріп, Польшаға оралды, онда түрлі лауазымдарда оқыды, әсіресе Вильнодағы (қазіргі Вильнюс, Литва) Армия инспекциясы штабында. 1924 жылғы 15 тамызда полковник шеніне көтеріліп, келесі жылдың қазан айында Кутнодағы 37-ші жаяу әскер полкінің командирі болды. 1926 жылғы мамыр төңкерісінен кейін ол қарашадан бастап екі ай бойы Бас әскер штабының 3-ші бөлімінің бастығы қызметін атқарды. 1928 жылдың ақпанында Скиерневицедегі 26-шы жаяу әскер дивизиясының командирі болып тағайындалды. 1930 жылдың маусымынан бастап ол Познаньға ауыстырылды, онда 14-ші жаяу әскер дивизиясының командирі болып тағайындалды. 1930 жылдың қазан айында офицер ретінде Торуньдегі Армия инспекциясына тағайындалды. 1931 жылғы 1 қарашада Польша армиясының ең беделді бөлімдерінің бірі – Замостьедегі 3-ші Легиондық жаяу әскер дивизиясының басқаруын алды. 1932 жылғы 1 қаңтарда президент Игнатий Мощицкий Бортновскийді бригадалық генерал шеніне көтерді. 1935 жылғы 12 қазаннан бастап ол Торуньдегі Қарулы Күштердің Бас инспекторы болып қызмет етті. 1938 жылдың күзінде Бортновский Мюнхен келісімінен туындаған Чехословакия аумағын басып алуға қатысқан Тәуелсіз Силезия операциялық тобының басқаруын алды. Нақтырақ айтқанда, Бортновскийдің әскерлері Чехословакияның Транс-Ольза аймағын басып алды. Бортновскийдің Транс-Ользаны сәтті басып алудан кейінгі танымалдылығы Польшада соншалықты жоғары болды, ол 1940 жылы жоспарланған сайлауда президенттікке кандидат болған кезде маршал Эдвард Ридз-Смиглының бас қолбасшылық лауазымын алмастыруы жоспарланды. 1939 жылғы қыркүйек науқанының басталуына дейін Бортновский 1939 жылғы 1 наурызда дивизия генералы шеніне көтеріліп, соғысқа қатысқан поляк әскерлерінің ең солтүстік бөлігі – Померания армиясының қолбасшысы болды.
After the conclusion of the Polish–Soviet War, Bortnowski traveled to Paris, France, where he began training at the École Supérieure de Guerre on 1 November 1920. In September 1922, he graduated and returned to Poland where he received further training at various posts, notably in the staff of the Army Inspectorate in Wilno (modern Vilnius, Lithuania). On 15 August 1924, he was promoted to the rank of colonel and in October of the following year, he became the commanding officer of the Kutno based 37th Infantry Regiment. After the May Coup d'État in 1926, he served as the Chief of the 3rd Branch of the General Army Staff for two months starting in November. In February 1928, he was appointed commander of the 26th Infantry Division in Skierniewice. From June 1930, he was transferred to Poznań where he was appointed commander of the 14th Infantry Division. In October 1930, was assigned to the Army Inspectorate in Toruń as an officer. On 1 November 1931, he took command of the Zamość based 3rd Legions Infantry Division, one of the most prestigious units of the Polish Army. On 1 January 1932, Bortnowski was promoted to the rank of brigadier general by President Ignacy Mościcki. Starting from 12 October 1935, he served as an Inspector General of the Armed Forces at Toruń. In the autumn of 1938, Bortnowski took command of the Independent Operational Group Silesia which took participation in the occupation of Czechoslovak territory resulting from the Munich Agreement. Specifically, Bortnowski's troops occupied the Czechoslovak territory of Trans Olza. The popularity of Bortnowski after his successful invasion and occupation of Trans Olza was so great back in Poland, that he was planned to replace Marshal Edward Rydz Śmigły as commander in chief when the latter was to run for the presidency in the planned 1940 elections. Prior to the outbreak of the September Campaign in September 1939, Bortnowski was promoted to the rank of division general on 1 March 1939, and became the commanding officer of Pomeranian Army, the northernmost of the Polish armies to take part in the war.
Қыркүйек науқаны
Қыркүйек науқаны, сондай-ақ Польша қорғаныс соғысы деп белгілі, кезінде Бортновский Померания армиясына қолбасшылық етті. Екі жағынан нацистік Германия күштерімен қоршалып алынған Померания армиясы, Познань және Варшаваға қарай оңтүстікке шегіне отырып, бірнеше қанды шайқастарға қатысуға мәжбүр болды, соның ішінде Тухола орманы шайқасы. 9 қыркүйекте Бортновский Померания армиясын генерал Тадеуш Кутржеба басқаратын Познань армиясына бағындырды. Содан кейін Померания және Познань армияларының біріккен күштері Кутржебаның жоспарымен жасалған Бзура шайқасына қатысты. Бортновскийдің әскерлері Лович және Сохачев маңындағы шайқастармен ерекше көзге түсті. 14 қыркүйекте оған Бзура өзенінің солтүстік жағына шегінуге бұйрық берілді, нәтижесінде Померания және Познань армиялары Варшаваға қарай толық шегінді. 21 қыркүйекте Бортновский неміс күштеріне түсті және әскери тұтқын ретінде ұсталды.
During the September Campaign, also known as the Polish Defensive War, Bortnowski commanded the Pomeranian Army. Having been surrounded from two sides by Nazi German forces, the Pomeranian Army was forced to fight several bloody battles while retreating southwards towards Poznań and Warsaw, including the Battle of Tuchola Forest. On 9 September, Bortnowski subordinated the Pomeranian Army under the Poznań Army led by General Tadeusz Kutrzeba. Next, the combined forces of the Pomeranian and Poznań Armies took part in the Battle of the Bzura, a counter offensive devised by Kutrzeba. Bortnowski's forces were most notable for fighting near the outskirts of Łowicz and Sochaczew. On 14 September, he was ordered to retreat onto the northern side of the Bzura River which resulted in the definite retreat of both the Pomeranian and Poznań Armies towards Warsaw. On 21 September, Borntowski was captured by German forces and held as a prisoner of war.
Неміс тұтқыны және соғыстан кейінгі өмір
Бортновский Екінші дүниежүзілік соғыстың қалған бөлігін түрлі нацистік әскери тұтқын лагерьлерінде өткізді, мысалы, Oflag IV B Koenigstein, Oflag VIII E Johannisbrunn және соңында Oflag VII A Murnau. 1945 жылы американдық әскерлер тарапынан босатылғаннан кейін, ол соғыстан кейін де эмиграцияда қалды. Бастапқыда Ұлыбританияда, Лондондағы Юзеф Пилсудский институтының негізін қалаушылардың бірі болды, кейін 1954 жылы АҚШ-қа көшті. Ол көбінесе Польша Тәуелсіздік лигасы және Американың Юзеф Пилсудский институтымен байланыстырылады. 1954 жылдың 30 қарашасынан бастап институттың комитетінде қызмет етті. 1955 жылдың 19 маусымынан бастап институттың вице-президенті болып тағайындалды, ал 1961 жылы институт президенті болып сайланды және 1962 жылға дейін қызмет етті. 1966 жылдың 21 қарашасында Нью-Йорк штатының Глен Ков қаласында қайтыс болды. Оның жерлеу рәсімі бес күннен кейін, 26 қарашада Дойлстаун, Пенсильваниядағы Ченстохова Анамыз зиратында өтті.
Bortnowski spent the rest of World War II in various Nazi prisoner of war camps, such as Oflag IV B Koenigstein, Oflag VIII E Johannisbrunn and finally Oflag VII A Murnau. Liberated in 1945 by American forces, he remained in exile after the war. Initially in Great Britain, where he was one of the founders of the Józef Piłsudski Institute in London, he eventually emigrated to the United States in 1954. He is most commonly associated with the Polish Independence League and the Józef Piłsudski Institute of America. He served on the institute's committee from 30 November 1954. From 19 June 1955, he served as the institute's vice president, and he was appointed President of the Institute in 1961 and served until 1962. He died on 21 November 1966, in Glen Cove, New York. His funeral took place five days later on 26 November, where he was laid to rest at the Our Lady of Czestochowa Cemetery in Doylestown, Pennsylvania.
Дау
22 қыркүйекте қайтыс болғанға дейін генерал Миколай Больтуч, Бортновскийдің Померания армиясында қызмет еткен офицер, қыркүйек науқаны кезінде Бортновскийдің басшылығын сынаған. Ол соғыстың алғашқы күндері – Тухола орманы шайқасында Бортновскийдің басына оқ атпағаны үшін және қолбасшылықты өз мойнына алмағаны үшін өкінгенін айтқан. Сонымен қатар, ол "Егер мен өлсем, армия мен мен осы жаман адамның кесірінен өлдік деп білсін" деген мәлімдеме жасаған. Аталған мәлімдемелерді генерал Виктор Томме жариялаған. Дегенмен, 1939 жылдың қыркүйегінде Бортновскийге және оның басшылығына қатысты Больтучтің пікірлері, Померания армиясында Бортновскийдің басшылығымен қызмет еткен басқа офицерлердің жалпы пікіріне қайшы келген. Бортновскийдің өзі жақсы есте сақтаған генерал Больтуч, сөзінде де, ісінде де шаршағыш мінезді болған. Қыркүйек науқанында Больтуч өзінің операциялық тобына қарасты екі дивизияның командирлерін қызметтен босатып жіберген. Болжам бойынша, Бзура шайқасындағы бомбалау салдарынан, сондай-ақ Модлин бекінісіне жасалған шабуыл кезінде ол жүйкелік ауруға шалдыққан болуы мүмкін. Больтуч 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаның нацистік Германия және Кеңес Одағы тарапынан оккупациялануына әкелген апатты оқиғалардың тізбегін Бортновскийге байланыстырған. Атап айтқанда, ол Польша дәлізіне Польша армиясының үш ірі бөлімшесін – Померания атты әскер бригадасын, 9-шы және 27-ші жаяу әскер дивизияларын орналастыруды "абсурдты" деп сынаған, бұл Германия күштеріне Польшаны Балтық теңізінен оқшаулауға мүмкіндік беретін еді. Больтучтың болжамы расталды, өйткені генерал Гюнтер фон Клюге басқаратын 4-ші армия бұл тактикалық қателікті пайдаланып, үш поляк бөлімшесін талқандап, Польшаның қалған бөлігін Балтық жағалауынан кесіп өтті. Осының салдарынан бірнеше поляк жағалау қорғаныс бөлімдері жалғыз қалды және Хел шайқасында көрсеткендей, өздерін-өздері қорғауға мәжбүр болды. Екінші жағынан, генерал Бортновский бұл тактикалық абсурдты білген және шабуылдан бұрын бірнеше рет жоғары лауазымды офицерлеріне жүгінген. Больтучтің реакциясы мен сын-ескертпелері Клаузевицтің философиясымен түсіндірілуі мүмкін, онда жеңілген армияның қолбасшысы жеңіліс үшін ең ауыр жауапкершілікті көтереді, өйткені ол әскері үшін толық жауапкершілікте болады. Осы тұрғыдан алғанда, Больтучтің Бортновскийді сынауы негізді, себебі Бортновский Померания армиясының бас қолбасшысы болған.
Prior to his death on 22 September, General Mikołaj Bołtuć, an officer serving in Bortnowski's Pomeranian Army, allegedly criticized Bortnowski's leadership during the September Campaign. He supposedly regretted that he had not "during the first days of the war – during the Battle of Tuchola Forest, put a bullet through his (Bortnowski's) head and assumed command". Additionally, he allegedly stated that "if I die, let it be known that the Army and I died because of this son of a bitch". The above mentioned statements made by General Bołtuć were publicised by General Wiktor Thommée. On the other hand, Bołtuć's statements regarding Bortnowski and his leadership during September 1939 were contrary to the general opinion of the other officers who had served under Bortnowski's command in the Pomeranian Army. General Bołtuć, who was remembered positively by Bortnowski himself, was supposedly hot tempered in both word and action. During the September Campaign, Bołtuć dismissed both commanders of the two divisions that were part of his Operational Group. It is alleged that as a result of the bombardment during the Battle of the Bzura, as well as the break through towards the Modlin Fortress, Bołtuć may have suffered from a nervous breakdown. Bołtuć attributed to Bortnowski the series of disastrous events of September 1939 that eventually resulted in Nazi Germany's and the Soviet Union's occupation of Poland. Specifically, Bołtuć criticized the "absurd" deployment of three large Polish Army units: the Pomeranian Cavalry Brigade, the 9th Infantry Division and the 27th Infantry Division into the Polish Corridor, which would allow Germany forces to cut Poland off from access to the Baltic Sea. Bołtuć was correct since General Günther von Kluge's 4th Army quickly ecploited the tactical error. Kluge and his 4th Army captured the Corridor by smashing through the three Polish units and cut off the rest of Poland from the Baltic coast, where several Polish coastal defense units remained and were forced to defend alone, which resulted in the notable Battle of Hel. On the other hand, General Bortnowski had known of the tactical absurdity and had unsuccessfully appealed several times to his superiors prior to the invasion. Bołtuć's reaction and criticisms may be justified through the Clausewitzian philosophy in which the commander of a losing army holds the heaviest burden for the loss since he holds full responsibility for his army. With that interpretation, Bołtuć's criticisms of Bortnowski are justified in that Bortnowski was the commanding officer of the Pomeranian Army.