Қола дәуірінен орта ғасырға дейінгі әсем безделген шелектер (ситула)
Situla
Археологиядағы "ситула" – қола дәуірінен орта ғасырға дейінгі әсем безделген, қапшық тәрізді ыдыстар. Этруск өнерінде маңызды, түрлі мәдениеттерге таралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ситула (көпшесі situlae) – латын тілінен алынған «бұғаз» немесе «шайқау» деген мағынаны білдіретін сөз. Археология мен өнер тарихында бұл бронза дәуірінен орта ғасырға дейінгі әртүрлі әсем бұғаз пішіндес ыдыстарды, әдетте жоғарғы жағында тұтқасы барларды атау үшін қолданылады. Барлық түрлері жоғары безендірілген болуы мүмкін, ең көп таралғаны – ыдыстың айналысына орналасқан жолақтар немесе фриздердегі бейнелер. Қоладан жасалған, безендірілген темір дәуірінің ситулалары этрус өнерінің ерекше белгісі болып табылады. Бұл стиль солтүстік Италияның, Словенияның және іргелес аймақтардың кейбір мәдениеттеріне тарады, онда «ситула мәдениеті» және «ситула өнері» сияқты терминдер қолданылады. Ситула – бұл сондай-ақ, кейбіреулері өте әдемі суреттелген қасық пішіндес ежелгі грек вазаларының түрлері. Практикалық мақсатта қолданылатын керамикалық ситулалар да табылады, ал кейбіреулері күміс немесе басқа материалдардан жасалған, мысалы, Венециядағы Сан-Марко шіркеуіндегі екі шыны ыдыс. Ежелгі Египет және Таяу Шығыс пішіндері әдетте тік түбіне ие, сондықтан оларды тіреуге немесе жанына қоюға болады. Кең пішін – бұл еуропалық өнертабыс, ол алғаш рет Еуропаның қола дәуірінде пайда болды.
Situla (plural situlae), from the Latin word for bucket or pail, is the term in archaeology and art history for a variety of elaborate bucket shaped vessels from the Bronze Age to the Middle Ages, usually with a handle at the top. All types may be highly decorated, most characteristically with reliefs in bands or friezes running round the vessel. Decorated Iron Age situlae in bronze are a distinctive feature of Etruscan art in burials from the northern part of the Etruscan regions, from which the style spread north to some cultures in Northern Italy, Slovenia, and adjacent areas, where terms such as situla culture and situla art may be used. Situla is also the term for types of bucket shaped Ancient Greek vases, some very finely painted. More utilitarian pottery situlae are also found, and some in silver or other materials, such as two glass ones from late antiquity in St Mark's, Venice. Ancient Egyptian and Near Eastern shapes tend to have a pointed bottom, so that they must rest on a stand or on their side. The practical wider shape is a European invention, first seen in the European Bronze Age.
Еуропаның қола дәуірі
Бронзалық ситулалар – қола дәуірінің соңында Орталық және Оңтүстік Еуропаның бір бөлігін билеген Урнфилд мәдениетінің маңызды ерекшелігі болды. Олар көбінесе құс басы пішініндегі онбас протомалары бар күн қайықтарының схемалық бейнелерін қамтыды, бұл "күн құсы кемесі" мотиві ретінде белгілі.
Bronze situlae were a feature of the Urnfield culture which dominated central Europe and parts of southern Europe in the Late Bronze Age. They frequently incorporated schematic depictions of solar boats with bird head protomes, known as the 'sun bird ship' motif.
Темір дәуірі Еуропа
Типтік темір дәуірі ситулалары бронзадан жасалған, этрус зираттарында табылған құю ыдыстарының түрлері, Эсте мәдениеті (мысалы, Ситула Бенвенути) және көршілес Голасекка мәдениеті, сондай-ақ Орталық және Оңтүстік-Шығыс Еуропаның Холштат мәдениетінің шығыс аймағында кездеседі. Бұл жерде олардың ерекше стилі бар, көбінесе тұтқасы жоқ; Ваче ситуласы – словениялық үлгі. Олардың қабырғалары әдетте сыртқа қарай еңкейеді, содан кейін иық тұсында өткір бұрылыс жасап, Этруриядан тыс жерлерде қысқа, тар мойынға ие болады. Пішіні Францияда табылған 5 ғасырлық Бассе Юц флагондары сияқты, солтүстікке көшірілген, тар тұмсықты этрус пішінімен ұқсас. Олар көбінесе ыдыстың айналасында орналасқан бірнеше фигуралар тобымен әсемделген. Оларда тұтқалары болуы немесе болмауы мүмкін, кейде қақпақтары да кездеседі. Көптеген ситулалар бірнеше жақтан құрастырылып, түйреуіштермен бекітілген. Этруск үлгілері б.з.д. 7 ғасырында кең таралған, бірақ одан кейін де жалғасты. Олар түрлі материалдардан жасалған, мысалы, қыштан, қоладан және кейде күмістен. Пания ситуласы – ерекше сәнді этрус үлгісі, ол азудан жасалған, ал Бокхорис вазасы – этрус зиратынан табылған египеттік керамикалық бұйым. Эсте және Холштат үлгілері кейінірек жасалған, ал словениялық өндіріс 5 ғасырда сапасының ең жоғары деңгейіне жеткен, шамамен б.з.д. 400 жылға дейін, Холштат дәуірінің көп бөлігінде аяқталғаннан кейін де. Кейбіреулерінде күл табылды, бірақ олар негізінен тойларда қолданылатын сәнді ыдыстар болған. Словенияда көптеген Холштат ситулалары табылды, олардың көп бөлігі (19 дана) Төменгі Карниоладағы Ново-Место ауданында кездеседі, осы себепті бұл жер "Ситула қаласы" деп аталды. Иллириялық Япод тайпасы жасаған Япод жерлеу ыдыстары – бұл стильдің б.з.д. 5 ғасырындағы Боснияға дейінгі кеңеюі. Кейінгі этрус және римдік стильдердегі ыдыстар негізінен қисық пішінге ие, жоғарғы бөлігі тік, аузы кең және иықтары жоқ, бірақ кейде жиегі шығыңқы болады. Олар жуу және шомылу сияқты әртүрлі мақсаттарда қолданылған. Әшекейлер көбінесе қабырғалардың жоғарғы бөлігінде шоғырланған.
Typical Iron Age situlae are bronze, as in the types of libation vessels found as grave goods in Etruscan graves, the Este culture (example, the Situla Benvenuti) and neighbouring Golasecca culture, and the eastern zone of the Hallstatt culture of Central and Southeast Europe. Here they have a distinctive style, often without a handle; the Vače situla is a Slovenian example. These usually have sides sloping outwards, then a sharp turn in at the shoulder, and outside Etruria often a short narrower neck. The shape has similarities with the narrower spouted Etruscan shape of flagon that was also copied to the north, as in the 5th century Basse Yutz Flagons found in France. They are often decorated, in the most elaborate examples with several bands of figures running round the vessel. They may or may not have handles, and sometimes have lids. Many are made of several sheets held together with rivets. The Etruscan examples are most characteristic in the 7th century BC, though continuing well afterwards. They are in various materials, from pottery to bronze, and sometimes silver. The Situla of the Pania is an unusual luxury Etruscan example in ivory, and the Bocchoris vase a ceramic import from Egypt from an Etruscan burial. The Este and Hallstatt examples are later, with the Slovenian production reaching a peak in quality in the 5th century, up to about 400 BC, well after the Hallstatt period had ended over much of its area. Some were found containing cremated ashes, but they were essentially luxury vessels used at feasts. Numerous Hallstatt situlae were found in Slovenia, mainly (19 of them) in the area of Novo Mesto in Lower Carniola, which has been named the "City of Situlae" due to this. Japodian burial urns made by the Japodes tribe of Illyrians are a 5th century BC extension into modern Bosnia of this style. Later Etruscan and then Roman styles favoured a simple shape curving from the base, becoming vertical at the top, with a wide mouth and no shoulder, but sometimes a projecting rim. These had a variety of uses, including for washing and bathing. Any decoration was often concentrated on the upper part of the sides.
Ситула өнері
Ситула өнері грек мотивтерінің этрусктар арқылы солтүстікке қарай, Ла Тене мәдениетіне қарай батысқа қарай өтетін аймақтар арқылы таралуының маңызды құралы болды. Рут және Винсент Мегаудың айтуынша, "ситула өнері өмірді еркек көзқарасымен бейнелейді, онда әйелдер қызметшілер немесе сексуалдық объектілер ретінде көрсетіледі; адамдар бейнеленген көріністердің көп бөлігі ситулалардың өзі қатысқан тойлар, аң аулау немесе соғыс сахналарынан тұрады". Осыған ұқсас көріністер басқа ыдыс нысандарымен қатар, қола белбеу жалақтарында да кездеседі. Жануарлар шерулері, ерте мысалдарға тән, немесе адамдар бейнелері Таяу Шығыс және Жерорта теңізінен алынған, ал Нэнси Сандарс бұл стильдің "шеберлер мен олардың кәсібінің темпераментіне тым қайшы келетін, өнершінің ыңғайсыз жағдайда жұмыс істегенін көрсететін өрескелдігін" байқайды. Еуропада табиғи түрде пайда болған бұрынғы стильдермен салыстырғанда, "ситула өнері әлсіз және кейде ескірген", және "мәні бойынша Еуропаға жатпайды". Бенвенути ситуласынан басқа, ерлердің шашы жоқ, "күлкілі бас киімдері, кішкентай денелері және үлкен бас сүйектері" бар, бірақ көбінесе жағымды көңіл-күймен бейнеленген. Benevenuti ситуласының ерекшелігі – ол нақты бір оқиғаны көрсететіндей.
Situla art was an important means of transition of Greek derived motifs from the Etruscans through the regions to the north to the emerging La Tène culture further west. According to Ruth and Vincent Megaw, "Situla art depicts life as seen from a masculine viewpoint, in which women are servants or sex objects; most of the scenes which include humans are of the feasts in which the situlae themselves figure, of the hunt or of war". Similar scenes are found on other vessel shapes, as well as bronze belt plaques. The processions of animals, typical of earlier examples, or humans derive from the Near East and Mediterranean, and Nancy Sandars finds the style shows "a gaucherie that betrays the artist working in a way that is uncongenial, too much at variance with the temper of the craftsmen and the craft". Compared to earlier styles that arose organically in Europe "situla art is weak and sometimes quaint", and "in essence not of Europe". Except for the Benvenuti Situla, men are hairless, with "funny hats, dumpy bodies and big heads", though often shown looking cheerful in an engaging way. The Benevenuti Situla is also unusual in that it seems to show a specific story.
Изистің атрибуты
Бұл термин басқа өнер түрлеріндегі кейіпкерлер көтеріп жүрген шелектерге де қолданылады; Плутарх және басқа да дереккөздер бойынша, бұл Изис құлқынының белгісі болған, ол өзі жиі басқа пішінді, дөңгелек түбі бар, кейде қақпақты (қасиетті Ніл өзенінен суы бар) шелек алып жүретіні көрсетілген. Бұл дөңгелек пішін, көбінесе төменгі жағында "сомыр" немесе "шығыршық" бар (төмендегі Луристан мысалына қараңыз), әйелдің кеудесін бейнелейтін болған деп саналады. Мұндай шелектерді құлшынып ғибадат ететін адамдар ғибадатханаларға құрбандық ретінде де сыйлаған.
The term is also used for pails carried by figures in other art forms; according to Plutarch and other sources this was a sign of a devotee of Isis, who herself is often shown carrying one (containing water from the sacred Nile), of a rather different shape, with a rounded bottom, and sometimes lidded. This rounded shape, often with a "nipple" at the bottom (see Luristan example in , below), is believed to have represented the female breast. These were also donated to temples as votive offerings by devotees.
Христиандық ситула
Ерте ортағасырлық situlae, кейде aspersoria (бірлік: aspersorium) деп аталатын, христиандық литургиялық заттар, әдетте қоладан жасалған, тік қабырғалы және тұтқасы бар, киелі су сақтау үшін қолданылған. Аспергиллийді ситулаға малып, қауымға немесе басқа да заттарға шашыратын су жиналған. 10 ғасырдан бері сақталған төрт зәулім пішінделген піл сүйегінен жасалған үлгілер белгілі: 920 жылғы Базилевский ситуласы, қазірде Виктория және Альберт мұражайында сақталуда, ол Мәсіхтің өмірінен екі деңгейде он екі эпизодты бейнелейді (онда Яһуда Искариоттың өкінішпен, ғибадатхана еденіне отыз күміс монетасын лақтырған сияқты сирек кездесетін суреттерінің бірі бар), шамамен 980 жылға жататын Милан кафедральдік соборындағы "Готофредо ситуласы", Аахен кафедральдік қазынасындағы және Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайындағы үлгілер. Бәрі Отондық сарай ортасынан шыққан: бір жазуда архиепископ Готфредтің императордың келуін күтіп, Милан үлгісін сыйға тартқаны айтылған, бұл туралы Лондон үлгісінде де еске салынған, ол мүмкін соған ұқсас шеберханада жасалған. Ең соңғы және ең әсем үлгі – Аахендегісі, ол қымбат тастармен әшекейленген және папа мен архиепископтардың айналасында таққа отырған императорды бейнелейді. Бұл шамамен 1000 жылы Трирде жасалған болуы мүмкін.
Elaborate early medieval situlae, sometimes called aspersoria (singular: aspersorium), were Christian liturgical objects used to hold holy water, also usually of bronze, and straight sided with a handle. An aspergillum was dipped in the situla to collect water with which to sprinkle the congregation or other objects. Four richly carved ivory examples from the 10th century are known: the Basilewsky Situla of 920 in the Victoria & Albert Museum, decorated with twelve scenes from the life of Christ on two levels (it contains one of the very few depictions of Judas Iscariot showing remorse and throwing the thirty silver coins on the floor of the Temple), the "Situla of Gotofredo" of c. 980 in Milan Cathedral, one in the Aachen Cathedral Treasury, and one in the Metropolitan Museum of Art in New York. All came from the milieu of the Ottonian court: an inscription says that Archbishop Gotfredus presented the Milan example in anticipation of a visit by the Emperor, also referred to in the London example which was possibly from the same workshop. The latest and most lavish is the Aachen example, which is studded with jewels and shows an enthroned Emperor, surrounded by a pope and archbishops. This was probably made in Trier about 1000.
Еуропадан тыс жерлерде
Бұл термин басқа мәдениеттердің де ұқсас ыдыстарына қолданылуы мүмкін, әсіресе ежелгі Таяу Шығыс, Қытай және Вьетнам елдерінен. Ислам өнерінде де қоладан жасалған ванна шелектері кездеседі, мысалы, Эрмитаж мұражайындағы 12 ғасырлық парсы Бобринский шелегі.
The term may also be used for similar vessels from other cultures, especially the ancient Middle East and China and Vietnam. Bronze bath buckets are also found in Islamic art, such as the 12th century Persian Bobrinsky Bucket in the Hermitage Museum.