Жануарларда лимфома (лимфосаркома) ауруы

Кіріспе

Жануарлардағы қатерлі ісік түрі
Жануарлардағы лимфома

Жануарлардағы лимфома (лимфосаркома) – лимфа түйіндері, сүйек қабыршағы, бауыр және көкбауыр сияқты қатты органдардағы қатерлі лимфоциттердің көбеюімен сипатталатын қатерлі ісік түрі. Бұл ауру көз, тері және асқазан-ішек жолында да кездесуі мүмкін.

Иттердегі лимфома

Лимфома – иттерде ең көп кездесетін қатерлі ісіктердің бірі. Оның себебі генетикалық, бірақ қоршаған орта факторлары да болуы мүмкін, соның ішінде бір зерттеуде 2,4 D гербицидін қолданумен байланысты тәуекелдің артуы байқалды. Бірақ бұл тәуекел басқа бір зерттеуде расталмады. Көбінесе зардап шегетін тұқымдар: боксер, шотланд терьеры, бассет-хаунд, эйрдейл терьеры, чоу-чоу, неміс шопандары, пудель, сен-бернар, бульдог, бигль, ротвейлер.

Жіктеу

Қатерлі ісік төмен және жоғары дәрежелі типтерге жіктеледі. Жіктеу орналасқан жеріне қарай да жүргізіледі. Орналасудың төрт түрі – мультицентрлік, медиастинальдық, асқазан-ішек және экстранодальдық (бүйрек, орталық нерв жүйесі, тері, жүрек немесе көзді қамтиды). Ең көп кездесетін тип – мультицентрлік лимфома (80 пайыздан астам жағдайда), ол лимфа түйіндерінде кездеседі, бауыр, көкбауыр немесе сүйек миына қатысуы мүмкін немесе қатыспауы мүмкін. Медиастинальдық лимфома көкірек қуысындағы лимфа түйіндерінде және, мүмкін, тимуста пайда болады. Асқазан-ішек лимфомасы масқазанның немесе ішектің жекелеген ісігі немесе олардың кеңінен таралуы түрінде кездеседі, сонымен қатар айналасындағы лимфа түйіндеріне, бауырға немесе көкбауырға қатысуы мүмкін немесе қатыспауы мүмкін. Жіктеу В лимфоциттерінің немесе Т лимфоциттерінің қатысуына сүйенеді. Шамамен 70 пайызы В-клеткалық лимфома. Тері лимфомасы эпителиотроптық (эпидермиске тығыз жанасқан) немесе эпителиотроптық емес деп жіктеледі. Эпителиотроптық түрі көбінесе Т-клеткалық текті болады және микоздық фунгоид деп те аталады. Эпителиотроптық емес түрі көбінесе В-клеткалық текті болады.

Белгілері мен симптомдары

Жалпы белгілер мен симптомдарға депрессия, қызба, салмақ жоғалту, тәбеттің төмендеуі, шаштың немесе жүннің түсіп кетуі және құсу жатады. Лимфома – иттердегі гиперкальциемияның (қандағы кальцийдің жоғары деңгейі) ең көп кездесетін қатерлі себебі. Ол жоғарыда аталған белгілер мен симптомдарға, сондай-ақ суды көп ішуге, жиі зәр шығаруға және жүрек аритмиясына алып келуі мүмкін. Бұл жағдайлардағы гиперкальциемия паратиреоид гормонына ұқсас белоктың бөлінуінен туындайды. Көпорталық лимфома перифериялық лимфа түйіндерінің сырқырамай ұлғаюымен көрінеді. Бұл жақ асты, қолтық асты, шатыр және тізе артқы бөлігінде байқалады. Бауыр мен көкбауырдың ұлғаюы іштің ісінуіне себеп болады. Медиастинальды лимфома өкпелердің айналасына сұйықтық жиналуына, одан жөтел мен тыныс алу қиындықтарына әкелуі мүмкін. Гиперкальциемия көбінесе осы түрімен байланысты. Асқазан-ішек лимфомасы құсу, диарея және мелена (ішекте сіңген қан) тудырады. Сондай-ақ, қан сарысуындағы альбумин деңгейінің төмендеуі және гиперкальциемия дамуы мүмкін. Лимфоманың басқа жерлердегі белгілері орналасқан жеріне байланысты. Орталық нерв жүйесіне қатысу ұстамаларға немесе параличке әкелуі мүмкін. Көздің зақымдануы, жағдайлардың 20-25 пайызында кездеседі, глаукомаға, увеитке, көз ішінде қан кетуге, торлы қабықтың ажырауына және соқырлыққа алып келуі мүмкін. Сүйек миындағы лимфома анемияға, тромбоциттердің азаюына және ақ қан клеткаларының азаюына себеп болады.

Диагностика

Зақымдалған лимфа түйіндерінің немесе мүшелерінің биопсиясы диагнозды растайды, бірақ зақымдалған лимфа түйінінен инемен алынатын үлгі ауру күдігін арттыруы мүмкін. Рентген, ультрадыбыс және сүйек миынан алынған биопсия рактың басқа жерлерін анықтайды. Қазір лимфоманы диагностикалауға көмектесетін бірнеше қан тесттері бар. Ағын цитометриясы сұйық үлгілерде немесе жасуша суспензияларындағы ісіктік жасушалардың бетіндегі антигендерге байланысты антиденелерді анықтайды. Антиген рецепторларын қайта құруға арналған полимераза тізбекті реакциясы (ПТР) бірегей генетикалық тізбектерге негізделген циркуляциялық ісікті жасушаларды анықтайды. Ит лимфомасының қан тесті (cLBT) қан айналымындағы бірнеше биомаркерлерді өлшейді және лимфоманы диагностикалау үшін күрделі алгоритмді пайдаланады. Бұл тестте жедел фазалық ақуыздар (C-реактивті ақуыз және гаптоглобин) қолданылады. Клиникалық белгілермен бірге, ол дифференциалдық диагнозға сезімталдығы 83,5% және спецификалықтығы 77% деңгейінде жетеді. Иттердегі қатерлі ісіктерді анықтау панорамасы (TK) жалпы неопластикалық аурудың көрсеткіші болып табылады. Аурудың сатысы емдеу және болжам үшін маңызды. Кейбір қан тесттері де болжамдық мәнге ие. Аурудың сатысы емдеу және болжам үшін маңызды. I саты – бір лимфа түйіні немесе бір мүшедегі лимфоидты тінді зақымдау. II саты – денедегі бір ғана аймақтағы лимфа түйіндерінің зақымдануы. III саты – жалпыланған лимфа түйіндерінің зақымдануы. IV саты – жоғарыда аталғандардың кез келгені, бауыр немесе көкбауырдың зақымдануымен. V саты – қан немесе сүйек миының зақымдануымен жоғарыда аталғандардың кез келгені. Лимфоманы емдеуде хлорамбуцил, ломустин (CCNU), цитозин арабинозиді және митоксантрон сияқты басқа химиотерапиялық препараттар кейде жеке немесе басқа препараттарды алмастыру үшін қолданылады. Көп жағдайда тиісті емдеу протоколдары аздаған жанама әсерлерге әкеледі, бірақ ақ қан клеткаларының санын бақылау қажет. Аллогендік және автологтық (адамдарда жиі қолданылатын) түбірлі жасушаларды трансплантациялау соңғы уақытта иттерге емдеудің мүмкін нұсқасы ретінде көрсетілді. Трансплантация биологиясы бойынша негізгі зерттеулердің көп бөлігі иттерде жүргізілді. Қазіргі уақытта түбірлі жасушалар терапиясымен емдеудің жетістік деңгейі иттерде адамдардағыдай шамамен 40-50% құрайды. Егер құн маңызды болса, преднизонды жеке қолдану симптомдарды айтарлықтай жақсарта алады, бірақ ол өмір сүру ұзақтығына елеулі әсер етпейді. Преднизонмен емделген және емделмеген иттердің орташа өмір сүру ұзақтығы бір-екі айды құрайды. Гистологиялық тұрғыдан жоғары дәрежелі лимфома емдеуге жақсы жауап береді, бірақ төмен дәрежелі лимфомаға қарағанда өмір сүру ұзақтығы қысқа болады.

Biopsy of affected lymph nodes or organs confirms the diagnosis, although a needle aspiration of an affected lymph node can increase suspicion of the disease. X rays, ultrasound and bone marrow biopsy reveal other locations of the cancer. There are now a range of blood tests that can be utilised to aid in the diagnosis of lymphoma. Flow cytometry detects antibodies linked to tumour cell surface antigens in fluid samples or cell suspensions. Polymerase chain reaction (PCR) for antigen receptor rearrangements (PARR) identifies circulating tumour cells based on unique genetic sequences. The canine Lymphoma Blood Test (cLBT) measures multiple circulating biomarkers and utilises a complex algorithm to diagnose lymphoma. This test utilises the acute phase proteins (C Reactive Protein and Haptoglobin). In combination with basic clinical symptoms, it gives in differential diagnosis the sensitivity 83.5% and specificity 77%. The TK canine cancer panel is an indicator of general neoplastic disease. The stage of the disease is important to treatment and prognosis. Certain blood tests have also been shown to be prognostic. The stage of the disease is important to treatment and prognosis. Stage I only one lymph node or lymphoid tissue in one organ involved. Stage II lymph nodes in only one area of the body involved. Stage III generalized lymph node involvement. Stage IV any of the above with liver or spleen involvement. Stage V any of the above with blood or bone marrow involvement. Other chemotherapy drugs such as chlorambucil, lomustine (CCNU), cytosine arabinoside, and mitoxantrone are sometimes used in the treatment of lymphoma by themselves or in substitution for other drugs. In most cases, appropriate treatment protocols cause few side effects, but white blood cell counts must be monitored. Allogeneic and autologous stem cell transplantations (as is commonly done in humans) have recently been shown to be a possible treatment option for dogs. Most of the basic research on transplantation biology was generated in dogs. Current cure rates using stem cell therapy in dogs approximates that achieved in humans, 40 50%. When cost is a factor, prednisone used alone can improve the symptoms dramatically, but it does not significantly affect the survival rate. The average survival times of dogs treated with prednisone and untreated dogs are both one to two months. Lymphoma with a histologic high grade generally respond better to treatment but have shorter survival times than dogs with low grade lymphoma.

Мысықтардағы лимфома

Лимфома – мысықтарда ең көп диагностикаланатын қатерлі ісік. Жас мысықтарда лимфома көбінесе мысық лейкемия вирусы (FeLV) немесе азырақ мысық иммуножеткіліксіздік вирусы (FIV) жұқтырудан кейін пайда болады. Бұл мысықтардың лимфа түйіндері, омыртқа немесе медиастинумы зардап шегуі мүмкін. FeLV жұқтырған мысықтарда лимфома даму қаупі 62 есе, ал FeLV және FIV екеуі де жұқтырған мысықтарда 77 есе артады. Жас мысықтарда Т-клеткалық лимфома, ал ересек мысықтарда В-клеткалық лимфома жиі кездеседі. Ересек мысықтарда FeLV жұқтырусыз асқазан-ішек лимфомасы көбірек кездеседі, бірақ FeLV-нің төмен деңгейлі жұқтыруларын және репликацияға қабілетсіз FeLV-ді анықтауға арналған жоғары сезімтал тесттер осы мысықтардың көпшілігі бұрын жұқтырғанын көрсетті. Иттерде кездесетін лимфоманың түрлері мысықтарда да кездеседі, бірақ асқазан-ішек лимфомасы ең көп таралған түрі. Бүйрек лимфомасы – мысықтардағы ең көп кездесетін бүйрек ісігі, ал лимфома – жүректің ең көп кездесетін ісігі. Мысық бауыр лимфомасы әлі толық сипатталмаған және оны лимфоциттік порталды гепатитпен шатастыру мүмкін.

Симптомдары

Лимфомаға шалдыққан мысықтардың симптомдары иттерге қарағанда әлдеқайда ауыр болады. Иттер бастапқыда ісінген лимфа түйіндерінен басқа сау көрінетін болса, мысықтар көбінесе физикалық жағдайы нашарлайды. Симптомдар лимфома орналасқан жерге тікелей байланысты. Асқазан-ішек лимфомасы ең көп кездесетін жерлері – кіші ішек, асқазан, илеум, соқыр ішек және тоқ ішек қосылысы, олардың жиілігі төмендей түседі. Асқазан-ішек лимфомасы бар мысықтар көбінесе салмақ жоғалту, түк жабынының нашарлауы, тәбет жоғалту, құсу және диареямен көрінеді, бірақ құсу мен диарея симптом ретінде жиі байқалмайды. Ісік ішектің бітелуіне де алып келуі мүмкін, бұл өмірге қауіпті жағдай. Орталық лимфомасы бар мысықтарда тыныс алу қиындықтары мен көкірек қуысында сұйықтық жиналуы жиі кездеседі. Егер лимфома бүйректе дамыса, мысық суды көп ішеді және зәр шығару жиілеуі мүмкін. Бүйрек лимфомасы екі жақты бүйрек үлғаюымен және бүйрек жеткіліксіздігімен сипатталады. Егер лимфома мұрында болса, мысықтың мұрынынан сұйықтық ағуы және беті ісінуі мүмкін. Жүрек лимфомасы жүрек жеткіліксіздігін, перикардтық эффузияны (жүрек қапшығында сұйықтық жиналуы) және жүрек аритмиясын тудырады. Мысықтардағы көз лимфомасы көбінесе алдыңғы увеит (көздің ішкі қабығының қабынуы) түрінде көрінеді. FeLV инфекциясы бар мысықтарда анемияға байланысты шырышты қабықтар ағаруы мүмкін. Анемия лимфомамен ауыратын барлық мысықтарда жиі кездесетін проблема, бірақ гиперкальциемия сирек. Диагностика иттердегідей, бірақ мысықтарда FeLV және FIV тестілеуі қажет. Асқазан-ішек лимфомасын ішек қабыну ауруынан ажырату маңызды, себебі мысықтарда симптомдар өте ұқсас. Бұл үшін биопсия қажет. Ішек қабыну ауруын ажыратудың бір жолы – лимфомаларда лимфоциттердің моноклоналды тегін анықтау.

Емдеу және болжамы

Химиотерапия – мысықтардағы лимфоманы емдеудің негізгі әдісі. Иттерге қолданылатын дәрілердің көпшілігі мысықтарда да қолданылады, бірақ ең көп таралған протокол циклофосфамид, винкристин және преднизолонды қамтиды. Ең жиі зардап шегетін тіндер – лимфа түйіндері, селезен, бауыр, ішек, ортаңғы көкірек қуысы, сүйек кемігі, өкпе және бүйрек. Жас күшіктерде ауру тез прогрессірлейді. Ең көп кездесетін белгі – тимустың үлғаюынан туындаған тыныс алудың қиындығы. Басқа белгілерге аштық жоғалту, салмақ төмендеу, әлсіздік, депрессия және жөтел жатады. Ол сондай-ақ жоғарғы тыныс жолдарының инфекциясы немесе асқазан-ішек ауруы сияқты созылмалы ауру ретінде көрінуі мүмкін. Егде жастағы күшіктерде лимфома көбінесе созылмалы болып келеді және жылдар бойы ешқандай симптомдарды көрсетпеуі мүмкін. Симптомдары жас күшіктердегідей, сонымен қатар селезеннің үлғаюы, іш қуысындағы ісіктер және шеткі лимфа түйіндерінің ұлғаюы байқалады. Диагноз биопсия және рентген арқылы қойылады. Лимфоциттердің санының артуы да мүмкін. Емдеуге жалғыз ісікті хирургиялық жолмен алып тастау, селезендік эктмия (селезен өте үлкен болғанда) және химиотерапия кіреді. Ең көп қолданылатын протокол преднизон, винкристин және циклофосфамидті қамтиды. Доксорубицин кейбір жағдайларда қолданылады. Салыстырмалы түрде дені сау күшіктерде химиотерапия жақсы көтеріледі, бірақ ықтимал жанама әсерлерге аштық жоғалту, депрессия, әлсіздік, құсу және мұрттың қысқаруы жатады. Ақ қан клеткаларының санын қадағалау қажет. Преднизонды жеке қолданғанда апталар бойы немесе айлар бойы тиімді болуы мүмкін, бірақ ол басқа химиотерапиялық препараттарға қарсы тұрушылықты тудыруы мүмкін. Балама емдеулерге С витамині және Пау д'Арко (қабықтан алынған экстракт) жатады. Күшіктердегі лимфоманың болжамы олардың денсаулығына және қатердің орналасқан жеріне байланысты. Ортаңғы көкірек қуысы, селезен, тері және шеткі лимфа түйіндеріндегі лимфоманың жақсы болжамы бар, ал ішек, бауыр, іш қуысындағы лимфа түйіндері және сүйек кемігіндегі лимфоманың нашар болжамы бар.