Кіріспе

Ай дауысы – 1990 жылы Федерико Феллини режиссерлік еткен және сценарийін жазған итальяндық фантастикалық комедиялық фильм. Басты рөлдерде Роберто Бенини, Паоло Вилладжио және Надя Оттавиани ойнаған. Эрмано Каваццонидің «Иль поэма деи лунатици» романының негізінде түсірілген бұл фильм, Феллинидің 1954 жылғы «La strada» фильмінде алғаш зерттеген тақырыптарға оралады. Фильмде Феллинидің балалық шағындағы Эмилия-Романья аймалында саяхаттайтын жалған құдық инспекторы мен бұрынғы префекттің басынан кешетін оқиғалар баяндалады. Олар телеарна жарнамаларының, фашизмнің, сұлулық конкурстарының, рок музыкасының, католицизмнің және жазық сыйынушылықтың дистопиялық әлемін ашады. Фильм «Дэвид ди Донателло» сыйлығын «Ең үздік актер», «Ең жақсы монтаж» және «Ең жақсы өндіріс дизайны» номинациялары бойынша алды, сондай-ақ «Ең жақсы режиссер», «Ең жақсы фильм», «Ең жақсы операторлық жұмыс», «Ең жақсы музыка» және «Ең жақсы продюсер» номинацияларына ие болды. «Ай дауысы» Феллинидің 1993 жылы қайтыс болғанға дейінгі соңғы фильмі болды.

Сюжет

Италиялық ақын Джакомо Леопардидің айға деген құштарлығын еске түсіре отырып, бұл өткір хикая Микелуцци ағайындыларының айды қолға түсіруіне және психиатриялық ауруханадан жаңадан босатылған Ивоның, ғашық болған Альдина Ферруцциді баурап алу әрекеттеріне ден қояды. Иво оның сары шашын аймен теңеп, өзінің ақымақтығы мен көңілсіздігінің себебі деп санайды. Ол оған ұнау үшін түрлі ессіз адамдармен кездеседі: жергілікті зиратта ұйықтайтын обойші, шатырларда медитациямен айналысатын адам және параноясы үшін қызметтен алынған бұрынғы префект Гоннелла. Гоннелла Ивоны өзінің лейтенанты етеді, және олар бірге айналасында болып жатқан «жабайы құйрықтарды» зерттейді. Альдина «1989 жылғы Ұн патшайымы» атағын жеңіп алады және айдың шуағында ән шырқаған әдемі африкалық әйелдердің арасында далаларда жоғалып кетеді. Тастап кетілген қойманың ішінде олар Майкл Джексонның «The Way You Make Me Feel» әнімен асығыс билеп, шатасып жатқан сәнге құмар адамдардың дискотекасын көреді, бұл тозаққа ұқсайды. Иво Альдинаның жасырын түрде алынған туфлісі Золушканың кез келгеніне сәйкес келетінін түсінеді. Бишілердің таңғалуына орай, Гоннелла вальс ұйымдастырады, бірақ диджейдің пластинкаларын қиратқаннан кейін оны сыртқа шығарып жібереді. Осы уақытта үш ақылсызданған Микелуцци ағайындылары ауыл шаруашылығы техникасын пайдаланып айды қолға түсіріп, оны сарайға байлап қояды. Бұл қасиетті оқиға дін қызметкерлері мен саясаткерлердің жиналған халыққа ресми үгіт тарату үшін пайдалануымен құрдымға кетеді. Конференция тез арада зорлық-зомбылыққа ұласады, тапанша ұстаған бір ақылсыз адам «Мен мұнда не істеп жүрмін? Мені не үшін осында отырғызды?» деп айғайлайды. Фильмнің соңғы сөздері Иво Сальвиниге тиесілі: «Егер бәріміз аздап үндемесек, бірдеңе түсінген болар едік».

Тақырыптар

Ерманно Каваццонидің 1987 жылғы "Иль-поема деи лунатици" романында (Аяңқылар поэмасы), фильм шала-шарпы негізделген, Феллини табиғатты түсіру туралы қолдан келіп, кейін тасталған жобаны таныды: "топырақ, жыл мезгілдері, күн мен жаңбыр, күндіз бен түн". Оған түнде ай құдықтағы суды оятып, тыңдауға дайын тұрғандарға әлсіз хабарлар жіберетін идея ұнайды. Айына, постмодернистік әлемнің қызыл жалында, жарнамалық телеарналар мен сыбдырлайтын спутниктер поэзияны, тыныштықты және айдың үнін басып тастағандықтан, тыңдауға рұхсат берілмейді, тіпті дайындық та жоқ. "La Dolce Vita" Римінде сынға ұшыраған тұтынушылық қоғам қала шеттеріне көшіп, онда байланыс жоқтығы, өзімшілдік, жалтақдаушылық және рухани кедейлік бұқаралық ақпарат құралдарының хаосына айналды. Өмірінің соңғы жылдарында (73 жасқа толмай үш жыл бұрын жүрек ауруынан қайтыс болғанға дейін) Феллини Сильвио Берлускони сияқты медиа-магнаттарға және қазіргі қоғамның қайнаған қазандығына қарсы күшті шабуыл жасады, психиканы емдеу және барлық нағыз даналықтың бастауы ретінде үнсіздікке қашуды ұсынды.

Өндіріс

Туллио Пинеллимен екі апта ішінде қысқаша сценарий жазылғаннан кейін, Феллини 1988 жылдың қыркүйегінде По өзені бойында түсірілім ордаларын іздеуді бастады, сол кезде ол талантты итальяндық карикатурист Нино Заның туған қаласы Реджолоға барды, ол оның жас кезіндегі құрметті тұлғасы болған; осы естеліктер оның ерте фильмдерінің провинциалдық атмосферасына оралу идеясын нығайтты. Феллини нені түсіргісі келетініне әлі толық сенбесе де, продюсерлер Марио және Витторио Чеки Гори оның жобасын он бес миллиард лира көлемінде қаржыландыруға келісті. Продюсер Пьетро Нотарианни мен «Оскар» жүлдесінің иегері, костюмдер мен декорациялар бойынша суретші Данило Донати шығындар мәселесі бойынша қызу дауға түсті. Донати жұмыстан кетіп, оның орнын Данте Ферретти басты. Өз ойларын ұйымдастыру үшін Феллини Римнен тыс, Понтина тас жолында, бұрынғы продюсер Дино Де Лаурентистің «Диночитта» киностудиясының жанында қала салуға шешім қабылдады. Данте Ферреттимен бірге ол шіркеу, алаң, тұрғын үйлер, дүкендер және шаштараздық салон салдырды, барлығы әртүрлі стильдердің пародиязы ретінде жасалған. Нақты сценарий ешқашан жазылмаса да, Феллини актерлердің түсірілім алаңында импровизациялауын бақылап, күн сайын толыққанды көріністерді ойлап табуға қол жеткізді, бұл қуыршақ үйіндегі қуыршақтар сияқты болды. Негізгі түсірілім 1989 жылдың 22 ақпанында басталды. Биограф Туллио Кезичтің сөзіне сүйенсек, фильм «Феллинидің ең сергек және шексіз шығармашылықпен толған түсірілім алаңы ретінде есте қалады». Маусымның ортасындағы соңғы кешкі ас кезінде, труппаның соңғы рет жиналғанда, Бенини өзін басып озып, өткен айларда болған және сезілген барлық нәрсені баяндайтын ottava rima ұйқасында керемет өлең оқыды. Францияда үлкен табысқа ие болмаса да, ол Le Monde және Positif журналдарында мақтауға ие болды және Гай Дебордың «көрермендер қоғамының» артықшылықтарына қарсы күресті бейнелейтін жеңісті диатриба ретінде Les Cahiers du Cinéma журналының мұқабасында пайда болды. Фильм 1990 жылғы Канн кинофестивалінде конкурсқа қатыспай көрсетілді, онда Солтүстік Америка сыншыларының көпшілігі оны сынады немесе назардан тыс қалдырды. Бір сыншы мақтан тұтып: «Таң қалдыратын нәрсе. Өмірімде осылай жалыққан емеспін».