1164 жылғы Ренфрю шайқасы: Сомерледтің қазасы және Аралар Корольдігінің талқандалуы

Кіріспе

1164 жылы Шотландияның Ренфрю қаласы маңында болған шайқас

Ренфрю шайқасы 1164 жылы Шотландияның Ренфрю қаласы маңында Аралдар Корольдігі мен Шотландия Корольдігі арасында өтті. Аралдардың әскерлері Дублин Корольдігінің күштерімен бірге Сомерлед (Sumarliði / Somairle mac Gilla Brigte, Аралдар Королі) басшылығында болды. Шотландиялық қолбасшының кім екені белгісіз және жазбада қалмаған. Глазго епископы Герберт, Ланарк/Клайдсдейл шерифі Болдуин және Шотландияның стюарды Уолтер Фиц Алан осы лауазымға үміткерлер болуы мүмкін. Бұл шайқас Аралдықтар мен дублиндіктер үшін ауыр жеңіліс болды. Сомерлед жергілікті жасақтармен шайқаста қаза тапты, ал оның әскерлері шашырап кетті. Сомерлед туралы алғашқы мәліметтер 1150 жылдарға қатысты, онда ол Шотландия королі Малкольм IV-ке қарсы көтерілісте Маэль Колуим мак Аласдейрді қолдағандығы айтылады. Маэль Колуим Шотландия короліктің бәсекелес тармағының мүшесі болды, ал оның ұлдары Сомерледке жақын туыс болды. Көтеріліс күйреген кезде Сомерледтің күш-жігері Шотландиядан Аралдарға ауысқан сияқты. 1156 жылы ол Аралдар Корольдігінің жартысын әйелінің інісі Гудрёдр Олафссоннан тартып алды. Екі жылдан кейін Сомерлед Гудрёдрді жеңіп, корольдікке толық бақылау алды. Сомерледтің Шотландияға шабуыл жасауының себептері белгісіз. Бір мүмкіндік – ол Маэль Колуим ұлдарына қолдауын жаңартқан болуы мүмкін. Тағы бір мүмкіндік – ол Шотландияның оңтүстік-батыс бөлігін басып алуға тырысқан, бұл аймақ жақында ғана шотландтық патшалық билігіне өткен болуы мүмкін. Бұл аймақты бұрын скандинавиялық және гаэльдік текті аралас халық – Галл-Гайдхелдер мекендеген, Сомерледтің өзі сияқты. Маэль Колуимнің көтерілісінің күйреуінен кейін бұл аймақ шотландтарға өткен болуы мүмкін, содан кейін Шотландияны консолидациялау контекстінде күшті шотландтық магнаттарға бөлінген. Сомерлед шотландтардың Клайд фиордындағы билігіне қауіп төнді деп санап, аймаққа шабуыл жасаған болуы мүмкін. Шайқастың Уолтердің иеліктерінің бірі болған Ренфрюде болғаны туралы айтылуы, оның нақты мақсаты осы болғанын көрсетеді. Сомерледтің шайқаста қаза болуынан Аралдар Корольдігі қайтадан бөлінді. Гудрёдрдің інісі Ргнвальдр билікке келгені туралы мәліметтер болғанымен, Гудрёдр бір жыл ішінде оны жеңіп алды. Гудрёдрдің Аралдарда қайта орналасуымен корольдік қайтадан оның және Сомерледтің ұрпақтары арасында бөлінді, бұл бөліну 1156 жылы Сомерледтің төңкерісінен туындады. Ренфрю шайқасы Малкольмның ең үлкен жеңісі болуы мүмкін. Бұл оның билігінің соңғы маңызды оқиғасы екені сөзсіз.

The Battle of Renfrew was fought between the Kingdom of the Isles and the Kingdom of Scotland in 1164, near Renfrew, Scotland. The men of the Isles, accompanied by forces from the Kingdom of Dublin, were commanded by Somerled (Sumarliði / Somairle mac Gilla Brigte, King of the Isles). The identity of the Scottish commander is unrecorded and unknown. Herbert, Bishop of Glasgow, Baldwin, Sheriff of Lanark/Clydesdale, and Walter fitz Alan, Steward of Scotland are all possible candidates for this position. The battle was a disaster for the Islesmen and Dubliners. Somerled was slain in the encounter, apparently by local levies, and his forces were routed. Somerled first appears on record in the 1150s, when he is stated to have supported the cause of Máel Coluim mac Alasdair in a rebellion against Malcolm IV, King of Scotland. Máel Coluim was a member of a rival branch of the Scottish royal family, and his sons were closely related to Somerled. At about the time of the rebellion's collapse, Somerled appears to have shifted his energies from Scotland towards the Isles. In 1156, he wrested about half of the Kingdom of the Isles from his brother in law, Guðrøðr Óláfsson, King of the Isles. Two years later, Somerled decisively defeated Guðrøðr, gaining complete control of the kingdom. The reasons for Somerled's invasion of Scotland are uncertain. One possibility is that he was renewing his support for the sons of Máel Coluim. Another possibility is that he was attempting to conquer the southwest part of Scotland that may have only recently fallen under Scottish royal authority. This region had previously been occupied by the Gall Gaidheil, a people of mixed Scandinavian and Gaelic ethnicity, like Sumarliði/Somairle himself. There is reason to suspect that this region was lost to the Scots upon the collapse of Máel Coluim's rebellion, and afterwards doled out to powerful Scottish magnates in the context of Scottish consolidation. Somerled may have also invaded the region in an attempt to counter a perceived threat that the Scots posed to his authority in the Firth of Clyde. The fact that the battle is said to have been fought at Renfrew, the seat of one of Walter's lordships, could indicate that he was a specific target. As a result of Somerled's death in battle, the Kingdom of the Isles fractured once again. Although Guðrøðr's brother, Rǫgnvaldr, is recorded to have gained power, Guðrøðr was able overcome him within the year. Upon Guðrøðr's reestablishment in the Isles, the realm was again divided between him and Somerled's descendants, in a partitioning that stemmed from Somairle's coup in 1156. The Battle of Renfrew may have been Malcolm's greatest victory. It is certainly the last major event of his reign on record.

Өмірбаян

Он екінші ғасырдың ортасында, шамамен 1140 жылы, Сомаирл мак Гилла Бригте аралдар патшасы Олаф Гудродарсонның қызы Рагнхильдраға үйленді. Бұл одақтың аралдар патшалығының кейінгі тарихына зор әсері болды, себебі ол Сомаирл ұрпақтарына – Сомаирл кланына – Рагнхильдраның патшалық тегі арқылы патшалыққа талап ету құқығын берді. 1153 жыл аралдар тарихындағы шешуші кезең болды. Шотландия королі Давид I мамыр айының соңында қайтыс болды, сонымен қатар, он үшінші-он төртінші ғасырлардағы Манн жылнамасы Олафтың маусым айында, ұлы Гудродр Норвегияда болмағанда өлтірілгенін хабарлайды. Әкесінің өлтірілуіне бірнеше ай өткен соң Гудродр кек алуға кірісті. Жылнамаға сәйкес, ол Норвегиядан Оркниге сапар шекті, норвегиялық әскери қолдаумен күшейді және аралдың жетекшілері тарапынан бірауыздан король деп жарияланды. Содан кейін ол Маннға бет бұрып, үш туысқанды өлтіріп, патшалық билікті өзіне бекітті. 1155 немесе 1156 жылы Манн жылнамасы Сомаирлдің Гудродрға қарсы төңкеріс жасағанын, ал Сомаирлдің ұлы Дубгалл Гудродрдың билігін алмастырғанын көрсетеді. 1156 жылдың соңында, 5/6 қаңтар түнінде Сомаирл мен Гудродр қанды, бірақ нәтижесіз теңіз шайқасында қақтығысты. Жылнамаға сәйкес, шайқас аяқталғаннан кейін, ағайындылар аралдар патшалығын өзара бөлісті. Екі жылдан кейін жылнама Сомаирлдің Маннға шабуыл жасап, Гудродрды патшалықтан қуғынға ұшыратқанын хабарлайды. Гудродр кеткеннен кейін, Дубгалл немесе Сомаирл аралдардың патшасы болды. Жас Дубгалл номиналды монарх болған болуы мүмкін, бірақ жылнамада нақты билік Сомаирлдің қолында болғаны анық көрінеді. Әрине, ирландиялық дереккөздер Сомаирлді өмірінің соңына дейін король деп есептейді.

Шайқас

Ренфрю шайқасы туралы дереккөздер мыналарды куәландырады: XIV ғасырға жататын Тигернах жылнамалары, XV-XVI ғасырлардағы Ольстер жылнамалары, XII ғасырға жататын Кармен де Морте Сумерледи, XIII ғасырға жататын Роджер де Ховеденнің хроникасы, XII-XIII ғасырлардағы Холируд хроникасы, XIII-XIV ғасырлардағы Манн хроникасы, XII-XIII ғасырлардағы Мелроуз хроникасы, XIII ғасырға жататын Геста Анналия I, XV ғасырға жататын Маккартагтың кітабы және XV ғасырға жататын Скотихон. Мелроуз хроникасы Сомайрл әскерінің «Ирландиядан және басқа да жерлерден» келгенін көрсетеді. Ирландиялық дереккөздер – Тигернах, Ольстер және Маккартагтың кітабы – оның әскері Аргилл, Кинтайр, Аралдар және Дублиннен келген адамдардан құралғанын нақтылайды. Сомайрл әскерінің осындай сипаттамалары оның билігінің шарықталу кезіндегі күш-қуатының айқын белгісі. Бұл шабуыл мұқият жоспарланған. Манн жылнамасына сәйкес, Сомайрлдің басқыншылық флоты жүз алпыс кемеден тұрған. Әр кемеде 40-50 жауынгер болса, Сомайрл 6 мыңнан 8 мыңға дейін сарбаз басқарған болуы мүмкін. Ортағасырлық дереккөздердегі жауынгерлер саны көбінесе күмәнді болғанымен, ол күштің мөлшері туралы мәлімет бере алады. Сомайрлдің кәсібіне дублиндіктердің қатысуы оның дублиндіктермен одақтас екенін көрсетеді. Атап айтқанда, ол Дублиннің билеушісі Диармит Мак Мурчада, Ленстер королімен немесе Диармиттен жоғары тұрған Мюрчертак Мак Лохлайн, Ирландияның Жоғары королімен келісім жасасқан болуы мүмкін. Манн хроникасы мен Мелроуз хроникасы Сомайрлдің флоты Ренфрюге жағалауға жеткенін хабарлайды. Флоттың Инчиннанға қонғаны да мүмкін, онда оның әскері шотландтармен алғашқы шайқасқа түскен болуы керек. Бұл шайқас аралдықтар үшін апатқа ұшырады, олардың басшысы жергілікті жасақтармен болған шайқаста қаза тапты. Кармен де Морте Сумерледидің баяндамасы Сомайрлдің шайқастың басында-ақ «жарақаттанып, қылыштан қаза тапқанын» және жергілікті қорғаушылардың асыққан тобынан жеңілгенін көрсетеді. Осылайша, Сомайрл алғашқы кездесуде жеңіліп, бассыз қалған ізбасарлары шайқастан бас тартқан болуы мүмкін. Кармен де Морте Сумерледидің баяндамасы бойынша Сомайрлдің басын дін қызметкері кесіп, Глазго епискобы Гербертке ұсынған. Геста Анналия I-ге сәйкес, Сомайрл Гилла Колуим есімді ұлымен бірге өлтірілген. Бұл дереккөз соңғысының атын Тигернах жылнамасында Сомайрлдің өлтірілген ұлына берілген Гилла Бригте деп жаңылысқан болуы мүмкін. Дабгалл шайқасқа қатысқан-жоқ белгісіз. Ренфрюдің орналасқан жері Сомайрлдің шабуылдауының нысаны Шотландияның стюарды Уолтер Фитц Алан болғанын көрсетеді. Ол, әрине, өзінің мансабы кезінде Ренфрюге ие болды және ол оның Стратгриф иеліктерінің ортасы ретінде немесе тіпті оның бүкіл иелігінің басты ортасы ретінде қызмет еткен болуы мүмкін. Шотландия әскерлерінің басшылығы белгісіз. Бұл жердегі үш маңызды тұлғаның бірі басшылық еткен болуы мүмкін: Герберт, Болдуин, Ланарк/Клайдсдейл шерифі және Уолтер. Сомайрл өзінің шабуылдарын Ренфрюдегі Уолтер иелігіне бағыттағаны болжамды, сонымен қатар батыстағы Малкольмның өкілі ретінде Герберт мақсатты нысана болған болуы мүмкін. Әрине, Кармен де Морте Сумерледи Гербертті жеңіспен байланыстырады және Уолтер немесе шотландтық патшалық күштері туралы ештеңе айтпайды. Екінші жағынан, Болдуиннің жақын маңдағы Инверкип пен Хьюстон жерлері Сомайрлдің теңіз күштерінен өткен, бұл Болдуин немесе оның ізбасарлары басқыншыларды жеңіп шыққандығын көрсетеді. Бұл Малкольмның ең үлкен жеңісі болуы мүмкін және оның билігінің соңғы маңызды оқиғасы.

The Battle of Renfrew is attested by sources such as: the fourteenth century Annals of Tigernach, the fifteenth to sixteenth century Annals of Ulster, the twelfth century Carmen de Morte Sumerledi, the thirteenth century Chronica of Roger de Hoveden, the twelfth to thirteenth century Chronicle of Holyrood, the thirteenth to fourteenth century Chronicle of Mann, the twelfth to thirteenth century Chronicle of Melrose, the thirteenth century Gesta Annalia I, the fifteenth century Mac Carthaigh's Book, and the fifteenth century Scotichronicon. The Chronicle of Melrose reports that Somairle's forces were drawn "from Ireland and various places". Irish sources—such as the Annals of Tigernach, Annals of Ulster, and Mac Carthaigh's Book—specify that his forces consisted of men from Argyll, Kintyre, the Isles, and Dublin. Such depictions of Somairle's forces appear to reflect the remarkable reach of power that he possessed at his peak. The invasion was clearly a well planned affair. According to the Chronicle of Mann, Somairle's invasion fleet numbered one hundred and sixty ships. If each ship carried forty to fifty combatants, Somairle may have led between six thousand and eight thousand men. Although the tallies of combatants given by mediaeval sources are generally suspect, they can be indicative of the magnitude of a force's size. The participation of Dubliners in Somairle's venture suggests that he had an alliance with the Dubliners. Specifically, he may have had a pact with either the overlord of Dublin, Diarmait Mac Murchada, King of Leinster, or else with Diarmait's own overlord, Muirchertach Mac Lochlainn, High King of Ireland. According to the Chronicle of Mann, and the Chronicle of Melrose, Somairle's fleet made landfall at Renfrew. It is possible that the fleet specifically landed at Inchinnan, where his forces could have first engaged the Scots. The battle was evidently a fiasco for the Islesmen, with their commanding king killed in a skirmish against local levies. The account given by Carmen de Morte Sumerledi certainly suggests that Somairle was killed in the outset—"wounded by spear, slain by the sword"—and overcome by a hastily organised body of local defenders. As such, Somairle could have fallen in the opening encounter, with his leaderless followers giving up the fight. The account given by Carmen de Morte Sumerledi further states that Somairle's head was cut off by a priest, and presented to Herbert, Bishop of Glasgow. According to Gesta Annalia I, Somairle was killed with a son named Gilla Coluim. It is possible that this source has mistaken the latter's name for Gilla Brigte, the name that the Annals of Tigernach accords to Somairle's slain son. It is unknown if Dubgall participated in the battle. The stated location of Renfrew could be evidence that the target of Somairle's strike was Walter fitz Alan, Steward of Scotland. The latter certainly possessed Renfrew during his career, and it is possible that it functioned as the seat of his Strathgryfe group of holdings, or even as the principal seat of his entire lordship. The leadership of the Scottish forces is uncertain. It is conceivable that the commander was one of the three principal men of the region: Herbert, Baldwin, Sheriff of Lanark/Clydesdale, and Walter. Whilst there is reason to suspect that Somairle focused his offensive upon Walter's lordship at Renfrew, it is also possible that Herbert, as Malcolm's agent in the west, was the intended target. Certainly, Carmen de Morte Sumerledi associates Herbert with the victory, and makes no mention of Walter or any Scottish royal forces. On the other hand, Baldwin's nearby lands of Inverkip and Houston were passed by Somairle's naval forces, suggesting that it was either Baldwin or his followers who engaged and overcame the invaders. It may have been Malcolm's greatest victory, and is certainly the last major event of his reign on record.

Контекст

Сомайрлдің билікке көтерілуі Шотландия корольдік билігінің Аргиллде әлсіреуімен бірге жүрген сияқты. Аргиллдегі мұндай сыртқы ықпалды шотландтық корольдік актілері дәлелдей алады. 1141–1147 жылдардағы бір патша жарғысында Дәуіт Аргилл мен Кинтайрдан алған жерінің бір бөлігін Холируд аббаттығына бергені жазылған. 1145–1153 жылдардағы тағы бір жарғыда король өзінің Аргиллден алған кайынының бір бөлігін және Аргиллден түскен басқа да кірістерін Уркхарт монастырына бергені көрсетілген. Бірнеше жылдан кейін, 1150–1152 жылдары, Давид Аргилл мен Кинтайрдағы кайынының тағы бір бөлігін Данфермлин аббаттығына берді. Бұл жарғыда «мен қай жылы алсам да» деген ескерту бар екендігі 1141 және 1152 жылдар аралығында Шотландияның корольдік билігін Сомайрлге жоғалтқанын көрсетеді. Дәуіт Аргилды шотландтық жер деп санағанмен, Сомайрлдің кейінгі мансабынан оның өзін толық тәуелсіз билеуші деп санағаны анық көрінеді. Сомайрл туралы алғашқы куәлік 1153 жылы Холируд хроникасында оның немерелері Мейк Маэль Колуимді Дәуіт өлгеннен кейін сәтсіз төңкеріс жасаған деп жазылған. Бұл немерелер – мүмкін, шөберелер немесе немерелер Сомайрлдің – Маэль Колюйм мак Аласдейрдің ұлдары, шотланд тағына үміткер, Дәуіттің ағасы, Шотландия королі Александр I-нің ұрпағы. Сомайрл мен Мейк Маэль Колуим жүргізген кейбір науқандар Кармен де Морте Сумерледиде де көрсетілген, бұл оның Глазго, соборы және айналасындағы ауылды қиратқанына қатысты. Көтеріліс құлағаннан кейін Сомайрл Мейк Маэль Колуимді тастап, күшін аралдарға бағыттады. 1160 жылы Рождествода шотландтық корольдік жарғысы Сомайрлдің сол жылдың басында Малкольммен бейбіт келісімге келгенін көрсетеді. Дегенмен, төрт жылдан кейін Сомайрл Шотландияға соңғы шабуыл жасады, және бұл Маэль Колюймнің шотланд тағына деген талабын қолдау үшін тағы бір әрекет аясында жүргізілген болуы мүмкін. Бұл 1152 жылы Сомайрл шотландтарға қарсы жорық бастады дегенді білдіреді. Осылайша, берілген сан он бір жылдық қате болуы мүмкін. Тағы бір мүмкіндік – Сомайрл Шотландия тажымен жақында ғана қамтамасыз етілген аумақты қамтамасыз етуге тырысқан. Он екінші ғасырдағы Relatio de Standardo-да Дәуіттің Маэль Колуимге қарсы ағылшын әскери көмегін алғаны туралы айтылған. Бұл дереккөз Маэль Колуимге қарсы күш Карлайлда жиналғандығын және Дәуіттің жауларына қарсы жүргізілген табысты теңіз науқандары туралы айтады, бұл Маэль Колуимнің қолдауы шын мәнінде Шотландияның батыс жағалауындағы шеткері аймақта болды деп болжайды. 1130 жылдардың ортасына қарай Давид Маэль Колуимді бағындыруға ғана емес, сонымен қатар Аргиллдің үстемдігін мойындауға да қол жеткізген көрінеді. Бұл сәтсіз бүліктің салдары шамамен 1136 жылы Кадзоуда шығарылған шотландтық патша жарғысында байқалуы мүмкін. Бұл дереккөз Шотландияның Карик, Кайл, Каннингэм және Стратграйф қалаларындағы хандықтарды иеленетінін жазған. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл аймақ бір кездері скандинавиялық және гэльдік ұлттар араласқан халқын құрайтын Галл-Гейліктердің басым аумағының бір бөлігін құраған көрінеді. Бір мүмкіндік – бұл жерлер бұрын шотландтық таққа Маэль Колюймді және оның жақтастарын жеңгенге дейін Галл-Гейлік патшалығының бір бөлігін құраған. Каррик жерін иеленген скандинавиялық гаэльдік магнаты. Фергустың куәлігі Сомайрлдің отбасы Маэль Колуимнің жеңілісі мен Дәуіттің аймақты біріктіруі салдарынан шеттетілуі мүмкін болса да, Фергус пен оның отбасы осы уақытта Дәуіттің ісіне қолдау көрсету арқылы пайда таба алатындығын көрсетеді. Бұл жарғыларда алғаш рет куәландырылған тағы бір тұлға – Уолтер. Сомайрлдің басып кіруінің бір түсіндірмесі – ол Уолтердің және басқа да шотландтық магнаттардың өз билігіне төнген қауіп-қатерге қарсы тұру үшін мәжбүр болған болуы мүмкін. Осы бәсекелестік ықпал ету сфераларының соқтығысуының катализаторы Олафрдың өлтірілуімен қалған вакуум болуы мүмкін. Олафрдың жойылуынан кейінгі саяси белгісіздік шотландтарға қауіп төндіргені анық болса да, шотландтықтардың батыс жағалауда күшін көтеруі – әсіресе, Уолтердің аймақтағы кеңейтілген аумақтық гранттары – шотландтардың да жағдайды пайдаланып қалу үшін орналастырылғанын білдірді. Шын мәнінде, Малкольм билік құрған кезде – және, мүмкін, Малкольмның келісімімен – Уолтер өзінің билігін Клайд теңізінің жағасына, Клайд аралдарына, Коуалдың оңтүстік жағалауына және Аргиллдің шеттеріне дейін кеңейте бастады деп күтуге болады. Шотландиялық феодтардың батыс жағалауға бөлінуі осы жерлердің Галловей және Аралдардағы сыртқы қауіп-қатерлерден шотланд мемлекетін қорғау мақсатында қоныстандырылғанын көрсетеді. Осы контексте Хью де Морвиль, Роберт де Брус және өзі Уолтер сияқты адамдарға үлкен батыс иеліктері берілді. Осылайша, он екінші ғасырдың ортасы шотландтық биліктің батыс жағалаудағы тұрақты консолидациясын көрді, мемлекеттің ең ірі магнаттарының бірі – Сомайрлдің ықпал аймағына енуі мүмкін адамдар. Шотландия билігінің үздіксіз кеңеюі Сомайрлді қарсы шабуыл жасауға итермелеген болуы мүмкін. Сомайрлдің 1156 жылы Гудрөдрмен болған қақтығысынан кейін Клайд теңізінің аралдарын алғашқыда иеленгені мүмкін. Осылайша, Сомайрл шотландтардың өз қауіпсіздігі үшін маңызды деп санайтын аумақтағы аралдарды бақылауға ие болды. Шын мәнінде, Клайд өзені бойында шотландтық қамалдардың салынуының себебі Сомайрлдің тудырған қауіп-қатері болуы мүмкін. Сомайрлдің соңғы науқаны кейінірек, он үшінші ғасырда оның ұрпақтары жүргізген Норвегияның қолдауымен жасалған Клайд теңізіне басып кірулерге ұқсас. Шын мәнінде, 870 жылы Алт Клуттың викингтердің шабуылы осы басып кірулермен салыстырылуы мүмкін, себебі Дублинге негіделген викингтер Алт Клут қамалын (Дамбартон қамалы) Стратклайд бриттерінен тудырған қауіпті жою үшін қиратқан болуы мүмкін. Сомайрлдің шотландтарға шабуыл жасауына себеп болған тағы бір фактор Малкольмнің денсаулығының нашарлауы болуы мүмкін. Әрине, Мелроз шежіресі шотланд королінің 1163 жылы «үлкен аурумен» ауырғанын және ол толық жазылмағанын айтады. Анналы Ульстер Малкольмды өлгеннен кейін «Ценмор» («Үлкен Бас») деген лақап атпен атауы, ол Паджет ауруынан зардап шеккенін көрсетеді. Мүмкін, корольдің нашарлығы Сомайрлдің шотландтық корольдік билігінің әлсіреуін жоғары бағалап, осы мүмкіндікті пайдаланғанымен байланысты болды. Жыл соңына дейін Гудрөдр сол жылдың басында аралдарға келгенін және ағасын қатыгездікпен жеңгенін де сол дереккөз айтады. Гудрөдр содан кейін корольдікке қайта ие болды және мемлекет Сомайрлдің 1156 жылғы төңкерісінен туған бөліске бөлінді. Сомайрлдің өлгеннен кейін империясы фрагменттелгеніне тікелей дәлел болмаса да, оның ұлдары арасында бөлінгенін күтуге негіз бар. Сомайрл қайтыс болғаннан кейін ондаған жылдар бойы оның ұрпақтары арасындағы белгілі династиялық жанжалдар Уолтер мен оның отбасы тарапынан пайдаланылды.

Somairle's rise to power appears to coincide with an apparent weakening of Scottish royal authority in Argyll. Such outside influence in Argyll may be evidenced by Scottish royal acta. Specifically, one royal charter, dating to 1141×1147, reveals that David granted a portion of his cáin from Argyll and Kintyre to Holyrood Abbey. Another charter, dating to 1145×1153, shows that the king granted a portion of his cáin from Argyll of Moray, and other revenue from Argyll, to Urquhart Priory. Several years later, in 1150×1152, David granted another portion of his cáin in Argyll and Kintyre to Dunfermline Abbey. The fact that this charter includes the caveat "in whatever year I should receive it" could indicate that, between 1141 and 1152, the Scottish Crown lost royal control of these territories to Somairle. Although David may well have regarded Argyll as a Scottish tributary, Somairle's ensuing career clearly reveals that the latter regarded himself a fully independent ruler. Somairle's first attestation by a contemporary source occurs in 1153, when the Chronicle of Holyrood reports that he backed the cause of his nepotes, the Meic Máel Coluim, in an unsuccessful coup after David's death. These nepotes—possibly nephews or grandsons of Somairle—were the sons of Máel Coluim mac Alasdair, a claimant to the Scottish throne, descended from an elder brother of David, Alexander I, King of Scotland. There is reason to suspect that some of the campaigning conducted by Somairle and the Meic Máel Coluim is also evinced by Carmen de Morte Sumerledi, which refers to his wasting of Glasgow, its cathedral, and surrounding countryside. Upon the collapse of the uprising, Somairle apparently abandoned the Meic Máel Coluim, whereupon he turned his energies towards the Isles. By Christmas 1160, a Scottish royal charter reveals that Somairle had come to an understanding of peace with Malcolm at some point earlier that year. Nevertheless, four years later Somairle launched his final invasion of Scotland, and it is possible that it was conducted in the context of another attempt to support Máel Coluim's claim to the Scottish throne. This would give 1152 as the year Somairle began campaigning against the Scots. As such, the given number may be a mistake for eleven years.|group=note

Another possibility is that Somairle was attempting to secure a swathe of territory that had only recently been secured by the Scottish Crown. The twelfth century Relatio de Standardo reveals that David received English military assistance against Máel Coluim. This source specifies that a force against Máel Coluim was mustered at Carlisle, and notes successful naval campaigns conducted against David's enemies, which suggests that Máel Coluim's support was indeed centred in Scotland's western coastal periphery. By the mid 1130s, David had not only succeeded in securing Máel Coluim, but also appears to have gained recognition of his overlordship of Argyll.|group=note An aftereffect of this failed insurgency may be perceptible in a Scottish royal charter issued at Cadzow in about 1136. This source records the Scottish Crown's claim to cáin in Carrick, Kyle, Cunningham, and Strathgryfe. Historically, this region appears to have once formed part of the territory dominated by the Gall Gaidheil, a people of mixed Scandinavian and Gaelic ethnicity. One possibility is that these lands had formerly comprised part of a Gall Gaidheil realm before the Scottish Crown overcame Máel Coluim and his supporters. a Scandinavian Gaelic magnate who held lands in Carrick. Fergus' attestation could indicate that, whilst Somairle's family may have suffered marginalisation as a result of Máel Coluim's defeat and David's consolidation of the region, Fergus and his family could have conversely profited at this time as supporters of David's cause. Another figure first attested by these charters is Walter, One explanation for Somairle's invasion is that he may have been compelled to counter a threat that Walter—and other recently enfeoffed Scottish magnates—posed to his authority. A catalyst of this collision of competing spheres of influence may have been the vacuum left by Óláfr's assassination. Although the political uncertainty following Óláfr's elimination would have certainly posed a threat to the Scots, the concurrent build up of Scottish power along the western seaboard—particularly exemplified by Walter's expansive territorial grants in the region—meant that the Scots were also positioned to capitalise upon the situation. In fact, there is reason to suspect that, during Malcolm's reign—and perhaps with Malcolm's consent—Walter began to extend his own authority into the Firth of Clyde, the islands of the Clyde, the southern shores of Cowal, and the fringes of Argyll. The allotment of Scottish fiefs along the western seaboard suggests that these lands were settled in the context of defending the Scottish realm from external threats in Galloway and the Isles. It was probably in this context that substantial western lordships were granted to men such as Hugh de Morville, Robert de Brus, and Walter himself. As such, the mid part of the twelfth century saw a steady consolidation of Scottish power along the western seaboard by some of the realm's greatest magnates—men who could well have encroached into Somairle's sphere of influence. The continuous encroachment of Scottish authority may well have spurned Somairle to launch a counter strike. It is conceivable that Somairle first acquired the islands of the Firth of Clyde after his 1156 clash with Guðrøðr. In so doing, Somairle gained control of islands in a territory that appears to have been regarded by the Scots as vital to their own security. In fact, the catalyst for the establishment of Scottish castles along the River Clyde could well have been the potential threat posed by Somairle. Somairle's final campaign appears similar to later Norwegian backed invasions of the Firth of Clyde conducted by his descendants in the thirteenth century (1230 and 1263). In fact, the Viking sack of Alt Clut in 870 may parallel these invasions, since it is possible that Dublin based Vikings destroyed the fortress of Alt Clut (Dumbarton Castle) in an effort to nullify a threat posed by the Strathclyde Britons. Another factor that may have spurned Somairle to attack the Scots could have been Malcolm's increasingly poor health. Certainly, the Chronicle of Melrose states that the Scottish king was stricken with a "great sickness" in 1163, and it is possible that he never fully recovered. The fact that the Annals of Ulster accords Malcolm the epithet "Cennmor" ("Big Head") upon his death could be evidence that he suffered from Paget's disease. One possibility is that the king's impairment was opportunistically seized upon by Somairle, who overestimated a weakening in Scottish royal power. Before the end of the year, Guðrøðr is said by the same source to have arrived in the Isles, and ruthlessly overpowered his brother. Guðrøðr thereafter regained the kingship, and the realm was divided between him and Clann Somairle, in a partitioning that stemmed from Somairle's coup in 1156. Although there is no direct evidence that Somairle's imperium fragmented upon his death, there is reason to suspect that it was indeed divided between his sons. In the decades that followed Somairle's demise, there is evidence to suggest that the known inter dynastic infighting amongst his descendants was capitalised upon by Walter and his family.

Блеар патшайымы тасы

Соғыстың орнына қатысты бірнеше жергілікті дәстүрлер бар. Он сегізінші ғасырдың соңына таман жазылған бір деректе, жаулап алушылар Ренфрюге қонды, содан оңтүстікке қарай Ренфрю мен Глазго арасындағы биік қырлы Нокке бет алды, онда жергілікті күштер оларды жеңді делінеді. 1772 жылы Томас Пеннант осы орынға сапар шегіп, "төменгі жағында ор қазылған және үстінде жалғыз тас тұрған төбе немесе оба" байқады. Ол бұл орынның Сомайрлдің жеңілген жері екеніне сенді. Бұл ескерткіш туралы бұрынғы жазбаларда оған "Патшайым Блеаридің тасы" деген ат берілген, сондай-ақ ол Марджори Брюстің қазасымен және оның ұлы, Шотландия королі Роберт ІІ-нің кесар тілігімен тууымен байланыстырылған. Пеннанттың баяндамасына Дэвид Далримплтің әсері тиген болуы мүмкін, ол бұл атаудың гаэль топонимін жасырғанын болжады – ол оны Куин Блэр ("Шабуыл ескерткіші") деп атады, бірақ бұл атау шын мәнінде Ренфрю шайқасына қатысты. Егер ескерткіш осы шайқаспен байланысты болса, ол Уолтердің мөрінде бейнеленген тіреумен бірдей болуы мүмкін. Егер осылай болса, мөрдегі бағанаға сүйенген адамның бейнесі шотландтардың жеңісін еске түсіруі мүмкін. Дегенмен, "Патшайым Блеаридің тасы" он сегізінші ғасырдың соңына дейін бұзылыпты. Осы кезде оның бір бөлігі қора есігінің сүйектеріне пайдаланылған, бірақ он тоғызыншы ғасырдың ортасына қарай ол жоғалып кетті. "Патшайым Блеаридің тасының" болжамды орны қазір тұрғын үйлердің бір бөлігі болып табылады.