Соғылған монеталар арқылы зерттелген б.з.д. II ғасыр – б.з. I ғасыры аралығындағы ежелгі Грек-үнділік патшалықтар тарихы. 30-дан астам патша, аумақтар, даталар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Индо-грек патшалығының тарихы б.з.д. 2 ғасырдан б.з. 1 ғасырының басына дейінгі кезеңді қамтиды, осы мерзімде солтүстік және солтүстік-батыс Үнді субконтинентінде билік еткен. 30-дан астам индо-грек патшалары болған, олар әртүрлі аумақтарда жиі бәсекелестікке түскен. Олардың көптегені тек монеталары арқылы ғана белгілі. Индо-грек патшаларының көптеген мерзімдері, аумақтары және қарым-қатынастары нақты емес және негізінен нумизматикалық талдауға (табылу орындары, монеталардың үстіне соғылуы, монограммалар, металлургия, стильдер), бірнеше классикалық жазбаларға, үнді жазбаларына және эпиграфикалық деректерге негізделген. Деметрийден кейінгі патшалардың, мерзімдердің және аумақтардың келесі тізімі Осмунд Бопеарахчи мен Р.С. Синиордың осы тақырыптағы соңғы және ең толыққанды талдауларынан алынған. Солтүстік Үндістанға жасалған шабуыл және «Индо-грек патшалығы» деп белгілі болатын мемлекеттің құрылуы б.з.д. 200 жыл шамасында басталды, осы кезде Греко-Бактрия патшасы Евфидем I-нің ұлы Деметрий әскерін Гималай таулары арқылы жетектеп әкелді. Аполлодот оңтүстікке қарай ілгерілеуі мүмкін, ал Менандер кейіннен шығысқа қарай шабуылдар жасады. Жеңістерінен кейін Деметрий ανικητος ("Аникет", яғни "Жеңілмейтін") деген атақ алды, бұл атақ бұрын ешбір патшаға берілмеген еді. Бастапқы грек шапқыншылығының жазба деректері Страбон мен Юстинның грек жазбаларында, сондай-ақ Патанджали, Калидаса және Юга Пурананың санскрит тіліндегі жазбаларында сақталған. Монеталар мен сәулеттік дәлелдер де гректердің алғашқы жорығының ауқымын көрсетеді.
The History of the Indo Greek Kingdom covers a period from the 2nd century BCE to the beginning of the 1st century CE in northern and northwestern Indian subcontinent. There were over 30 Indo Greek kings, often in competition on different territories. Many of them are only known through their coins. Many of the dates, territories, and relationships between Indo Greek kings are tentative and essentially based on numismatic analysis (find places, overstrikes, monograms, metallurgy, styles), a few Classical writings, and Indian writings and epigraphic evidence. The following list of kings, dates and territories after the reign of Demetrius is derived from the latest and most extensive analysis on the subject, by Osmund Bopearachchi and R. C. Senior. The invasion of northern India, and the establishment of what would be known as the "Indo Greek kingdom", started around 200 BCE when Demetrius, son of the Greco Bactrian king Euthydemus I, led his troops across the Hindu Kush. Apollodotus, may have made advances in the south, while Menander, led later invasions further east. Following his conquests, Demetrius received the title ανικητος ("Anicetus", lit. invincible), a title never given to any king before. Written evidence of the initial Greek invasion survives in the Greek writings of Strabo and Justin, and in Sanskrit in the records of Patanjali, Kālidāsa, and in the Yuga Purana, among others. Coins and architectural evidence also attest to the extent of the initial Greek campaign.
Қалалық қалдықтар
Сиркап қаласы, бүгінде Пәкістанның Солтүстік-Батыс аймағында, Таксиланың жанында орналасқан, грек қалаларына тән "Гипподамия" торлы жоспарымен салынған. Бұл қала үлкен эллиндік бекініс болып табылды, оның периметрі бойынша 6000 метрлік қабырғасы және шамамен 10 метр биіктігі болған. Индо-грек деңгейіне жататын үйлер "алты қабаттың ішіндегі ең жақсы жоспарланғандары, ал қабырғалары құрылған тас-топан үйінділері де ең мықты және тығыз" деп есептеледі. Қаланың Димитрий салғаны туралы пікір бар.
The city of Sirkap, today in northwestern Pakistan near Taxila, was built according to the "Hippodamian" grid plan characteristic of Greek cities, and was a Hellenistic fortress of considerable proportions, with a 6,000 meter wall on the circumference, of a height of about 10 meters. The houses of the Indo Greek level are "the best planned of all the six strata, and the rubble masonry of which its walls are built is also the most solid and compact". It is thought that the city was built by Demetrius.
Өнер бұйымдары
Гректік дәуірінен қалған бірнеше артефакттар табылды, оның ішінде индогрек патшаларының монеталары, грек мифологиялық сахналарын бейнелейтін тас тақталар және кішкентай мүсіндер бар. Олардың кейбіреулері таза гректік, ал кейбіреулері Ай-Ханумда табылған греко-бактриялық стильдің үндік стильдерге қарай дамуын көрсетеді. Мысалы, Артемида сияқты грек мифологиялық кейіпкерлерінің бейнелерінде үндік тобық білезіктерін кездестіруге болады. Алайда, Сиркаптағы грек қабаттарының қазба жұмыстары өте шектеулі болды және шеткі аймақтарда жүргізілді, себебі олар жаңа археологиялық қабаттарды (индо-скиф және әсіресе индо-парф қабаттары) және сақталған діни ғимараттарды сақтауға бағытталды, сондай-ақ шамамен 6 метр тереңдікке кең ауқымды қазба жүргізу қиын болды. Нәтижелер қызығушылық тудырғанымен, толық емес және жан-жақты деп санауға болмайды. Бұдан өзге, ешбір индогрек қаласында кең ауқымды археологиялық зерттеулер жүргізілген жоқ. Солтүстік Үндістанның барлық аймақтарында гректік артефакттар мен керамиканың көптеген үлгілерін табуға болады. Банарес қаласында грек құдайларын бейнелейтін саз мөрлер және Димитрий деп саналатын индогрек патшасының суреті табылды.
Several Hellenistic artifacts have been found, in particular coins of Indo Greek kings, stone palettes representing Greek mythological scenes, and small statuettes. Some of them are purely Hellenistic, others indicate an evolution of the Greco Bactrian styles found at Ai Khanoum towards more indianized styles. For example, accessories such as Indian ankle bracelets can be found on some representations of Greek mythological figures such as Artemis. The excavations of the Greek levels at Sirkap were however very limited and made in peripheral areas, out of respect for the more recent archeological strata (those of the Indo Scythian and especially Indo Parthian levels) and the remaining religious buildings, and due to the difficulty of excavating extensively to a depth of about 6 meters. The results, although interesting, are partial and cannot be considered as exhaustive. Beyond this, no extensive archaeological excavation of an Indo Greek city has ever essentially been done. Quantities of Hellenistic artifacts and ceramics can also be found throughout Northern India. Clay seals depicting Greek deities, and the depiction of an Indo Greek king thought to be Demetrius were found at Benares.
Ступалар
Индо-гректер Таксила аймағына қоныстанған кезде, бұдан бұрын да ірі буддалық құрылыстар болған, мысалы, Ашока б.з.д. 3 ғасырында салған Дхармараджика ступасы. Бұл құрылыстар келесі ғасырларда кішігірім ступалар сақиналарын және бастапқы ступалардың айналасында қосымша құрылыстар салу арқылы нығайтылды. Дхармараджика ступасының жанында б.з.д. 1 ғасырдағы тіктөртбұрышты ғибадатхананың іргетасы астында Индо-грек патшасы Зойлос II-нің көптеген монеталары табылды. Сонымен қатар, Сват аймағындағы Буткара ступасы сияқты түрлі буддалық құрылыстар, әсіресе Менандр билігі кезінде б.з.д. 2 ғасырда эллиндік сәулет элементтерімен кеңейтіліп, безендірілді. Индо-гректер Үндістанға қоныстанған кезде ступалар көбінесе дөңгелек төбелер болған, мүмкін жоғары жағында қандай да бір безендірулерімен, бірақ көп ұзамай олар әр түрлі құрылымдық және сәндік элементтерді қосты, мысалы, нығайту белдеулері, нишалар, тұғырлар, торстар және каветтолар сияқты архитектуралық безендірулер, сондай-ақ әшекейлі суреттермен боялған гипс. Нишалар, әлдебір мүсіндер немесе фриздер орнату үшін арналған болуы мүмкін, бұл Индо-гректер кезіндегі ерте буддалық бейнелеу өнерінің бір белгісі. Бұл құрылыстардан б.з.д. 150 жылға жуық мерзімге жатқан Менандрдың монеталары табылды. Индо-грек билігінің соңы мен Индо-скиф кезеңінде (б.з.д. I ғасыр) ступалар бағаналы баспалдақтармен және Акант жапырақтарының эллиндік ою-өрнектерімен әшекейленген.
When the Indo Greeks settled in the area of Taxila, large Buddhist structures were already present, such as the stupa of Dharmarajika built by Ashoka in the 3rd century BCE. These structures were reinforced in the following centuries, by building rings of smaller stupas and constructions around the original ones. Numerous coins of the Indo Greek king Zoilos II were found under the foundation of a 1st century BCE rectangular chapel near the Dharmarajika stupa. Also, various Buddhist structures, such as the Butkara Stupa in the area of Swat were enlarged and decorated with Hellenistic architectural elements in the 2nd century BCE, especially during the rule of Menander. Stupas were just round mounds when the Indo Greeks settled in India, possibly with some top decorations, but soon they added various structural and decorative elements, such as reinforcement belts, niches, architectural decorations such as plinthes, toruses and cavettos, plaster painted with decorative scrolls. The niches were probably designed to place statues or friezes, an indication of early Buddhist descriptive art during the time of the Indo Greeks. Coins of Menander were found within these constructions dating them to around 150 BCE. By the end of Indo Greek rule and during the Indo Scythian period (1st century BCE), stupas were highly decorated with colonnaded flights of stairs and Hellenistic scrolls of Acanthus leaves.
Алғашқы жаулап алулардың аяқталуы
Бактрияда Евкратид есімді патша шамамен 170 ж.б.д. Евфидемид әулетін құлатты, ал бірнеше жылдан кейін өзін ең батыс Үндістан аумақтарының билеушісі етіп, осылайша Индо-грек патшалығын әлсіретіп, олардың кеңеюіне тосқауыл қойды. Шығыста да кері кетулер болған болуы мүмкін. Калинга патшасы Харавела жазған Хатигумфа жазуында Яван патшасының әскерімен Шығыс Үндістанда, Паталипутраның оңтүстік-шығысында 70 шақырым қашықтықтағы Раджагриха қаласына дейін келгендігі айтылады. Раджагриха – буддалық қасиетті қалалардың бірі. Алайда, бұл Деметрий Харавеланың оңтүстіктегі әскери табыстары туралы естіген соң Матураға шегініп кеткендігі де мәлімделеді.
Back in Bactria a king named Eucratides managed to topple the Euthydemid dynasty around 170 BCE and some years later made himself ruler of the westernmost Indian territories as well, thus weakening the Indo Greek kingdom and putting a stop to their expansion. There may also have been setbacks in the east. The Hathigumpha inscription, written by the king of Kalinga, Kharavela, also describes the presence of the Yavana king whose name has been identified as "Demetrius" with his army in eastern India, apparently as far as the city of Rajagriha about 70 km southeast of Pataliputra and one of the foremost Buddhist sacred cities, but claims that this Demetrius ultimately retreated to Mathura on hearing of Kharavela's military successes further south:
Бұл түсіндірмеге күмәнділік білдірілді, және Деметрий I-нің бұл жерге дейін келгендігіне сену қиын, өйткені ол Үндістанда ешқандай монета шығармаған. Дегенмен, Евкратид шамамен 170-150 ж.б.д. аралығында Инд өзеніне дейін аумақтарды басып алған сияқты. Оның алға жылжуы ақыр соңында империяның Үндістан бөлігінде өзін бекіткен және шығысқа қарай соңғы кеңеюді бастаған Индо-грек патшасы Менандр I-мен тоқтатылды.
The interpretation has been challenged, and a presence this far east seems difficult to attest to Demetrius I, who issued no Indian coins whatsoever. In any case, Eucratides seems to have occupied territory as far as the Indus, between c. 170 BCE and 150 BCE. His advances were ultimately checked by the Indo Greek king Menander I who asserted himself in the Indian part of the empire, and began the last expansions eastwards.
Менандр I-нің нығаюы мен өрлеуі
Менандр ең табысты индо-грек патшасы және ең үлкен аумақты жаулап алған деп саналады. Оның монеталары барлық индо-грек патшаларының ішіндегі ең көп саны және ең кең таралғаны. Антикалық дәуірде, кем дегенде біздің заманымыздың 1 ғасырынан бастап, "Менандр Монс" немесе "Менандр таулары" Үндістан субконтинентінің шығысындағы тау тізбегін – бүгінгі Нага таулары мен Араканды белгілеуге қолданылды, бұл Птолемейдің 1 ғасырдың географиялық картасында көрсетілген. Менандр буддалық әдебиетте де еске алынады, онда ол Милинда деп аталады және "Милинда Панха" еңбегінде буддизмге келген адам ретінде сипатталады: ол архатқа айналды, оның реликвиялары Будданы еске түсіретіндей сақталды. Ол сондай-ақ, Үндістанда бұрын-соңды болмаған портреттері бар монеталар шығару сияқты нумизматикалық реформаларды енгізді. Оның ең көп таралған монетасының кері жағындағы Афина Алькидемос ("Халықтың қорғаушысы") оның Шығыстағы ізбасарлары үшін кең таралған үлгіге айналды. Пунджаб аймағының шығысындағы жаулаулар, ең болмаса, патша Менандр I-нің билігінің екінші жартысында жасалған болуы мүмкін, бірақ оның шығыстағы жаулаулары қысқа ғана болды. Келесі мәтін Менандрдың туған жеріне қайтуына сілтеме жасауы мүмкін, себебі бәсекелес патша Зойлос I-мен азаматтық соғыс немесе Бактрияға көшпелі тайпалардың шапқыншылығы болған болуы мүмкін:
Menander is considered as probably the most successful Indo Greek king, and the conqueror of the vastest territory. The finds of his coins are the most numerous and the most widespread of all the Indo Greek kings. In Antiquity, from at least the 1st century CE, the "Menander Mons", or "Mountains of Menander", came to designate the mountain chain at the extreme east of the Indian subcontinent, today's Naga hills and Arakan, as indicated in Ptolemy's world map of the 1st century CE geographer Ptolemy. Menander is also remembered in Buddhist literature, where he called Milinda, and is described in the Milinda Panha as a convert to Buddhism: he became an arhat whose relics were enshrined in a manner reminiscent of the Buddha. He also introduced numismatic reforms, such as issuing coins with portraits, which had hitherto been unknown in India. His most common coin reverse Athena Alkidemos ("Protector of the people") became a common type for his successors in the East. Conquests east of the Punjab region were most likely made during the second half of the century by the king Menander I, but his eastern conquests were brief. The following passage may allude to the return of Menander to his home territories, perhaps due to a civil war with the competing king Zoilos I, or the nomad invasion of Bactria:
Менандрдың билігінен кейін, шамамен жиырма индо-грек патшасы Индо-грек аумағының шығыс бөлігінде бірінен соң бірі билік еткені белгілі. Оның қайтысынан кейін, Менандрдың кенже ұлы Трасо таққа отырды, бірақ ол, көрінеу, өлтірілді және одан әрі азаматтық соғыстар басталды. Олардың монеталарынан көрініп тұрғанындай, кейінгі патшалардың көптегені Евтидемидтерден немесе Менандрдан шыққан деп мәлімдеді, бірақ дереккөздердің жетіспеуіне байланысты бұл туралы толық мәліметтер әлі де белгісіз.
Following Menander's reign, about twenty Indo Greek kings are known to have ruled in succession in the eastern parts of the Indo Greek territory. Upon his death, Menander was succeeded by his infant son Thraso, but he was apparently murdered and further civil wars ensued. Judging from their coins, many of the later kings claimed descendance from either the Euthydemids or Menander, but the details remain uncertain due to the lack of sources.
Бактрияның құлдырауы
130 жылдан бастап скифтер, содан кейін Юэчжи, Қытай шекарасынан ұзақ көші-қон жасағаннан кейін Бактрияға солтүстіктен шабуыл жасай бастады. Шамамен 125 жылы Грек-Бактрия патшасы Гелиокл шабуыл кезінде қаза тапқан болуы мүмкін, және Грек-Бактрия патшалығы толығымен жойылды. Енді эллиндік әлемнен толық оқшауланған Үнді-грек патшалығы, Лисий мен Антиалкид сияқты келесі патшалардың көптеген монеталарын шығарғанын ескерсек, өзін сақтап қалғандай көрінеді. Осы кезеңде Үнді-грек территориясы батыстағы Паропамисада мен Арахосиядан бастап шығыс Пәнджабқа дейін, тіпті Матура сияқты шығыс бекіністерге (төменде қараңыз) дейін созылған болуы мүмкін. Инд өзенінің сағасы мен одан шығысқа қарайғы жағалау провинциялары қашан жоғалғаны және олардың патшалықпен қаншалықты байланысты болғаны белгісіз.
From 130 BCE, the Scythians and then the Yuezhi, following a long migration from the border of China, started to invade Bactria from the north. Around 125 BCE, the Greco Bactrian king Heliocles, was probably killed during the invasion and the Greco Bactrian kingdom proper ceased to exist. The Indo Greek kingdom, now entirely isolated from the Hellenistic world, did nevertheless maintain itself, if we can judge from the vast number of coins issued from the following kings, such as Lysias and Antialcidas. During this time, the Indo Greek territory seems to have extended from the Paropamisadae and Arachosia in the west, to eastern Punjab, perhaps even with further eastern strongholds such as Mathura (see below). It is uncertain when the coastal provinces along the mouth of the Indus and further east were lost, or how tightly they were ever integrated with the kingdom.
Кейінгі тарих
Б.з.д. 1-ғасырында индус-гректер шығыста үндістерге, ал батыста скифтерге, юэчжилерге және парфтарға қарқынды түрде жерлерін жоғалтты. Осы кезеңде шамамен 20 индус-грек патшасы белгілі, соңғысы – Стратон II, ол Пәнджаб аймағында б.з. 10 жылына дейін билік еткен.
Throughout the 1st century BCE, the Indo Greeks progressively lost ground to the Indians in the east, and the Scythians, the Yuezhi, and the Parthians in the West. About 20 Indo Greek king are known during this period, down to the last known Indo Greek king Strato II, who ruled in the Punjab region until around 10 CE.
Матура мен шығыс аумақтарының жоғалуы (б.з.д. 100 жылдан кейін)
Индо-гректер шамамен б.з.б. 1-ғасырдың бірінші жартысына дейін Матура аймағына дейін билік жүргізген болуы мүмкін: Матура маңындағы ауылдан табылған Магера жазуы "Явандардың билігінің жүз он алтыншы жылы" құдықтың салынғанын көрсетеді, бұл шамамен б.з.б. 70 жылға дейін созылуы мүмкін. Бірақ көп ұзамай, үнді патшалары Матура және оңтүстік-шығыс Пенджаб аймақтарын, Ямуна өзенінің батысын қайтадан басып алып, өз монеталарын айналымға шығара бастады. Арджунаяналар (Матура аймағы) мен Яудхейялар өз монеталарында ("Арджунаяналардың жеңісі", "Яудхейялардың жеңісі") әскери жеңістер туралы жазған. Б.з.б. 1-ғасырда Тригарталар, Аудумбаралар және соңында Куниндалар (Пенджабқа ең жақын) да өз монеталарын шығара бастады, көбінесе индо-грек монеталарының стиліне ұқсас болды. Батыс патшасы Филоксен шамамен б.з.б. 100 жылы Паропамисададан Батыс Пенджабқа дейінгі қалған грек аймақтарының көп бөлігін қысқа мерзімге басып алды, содан кейін аумақтар қайтадан бөлінді. Келесі онжылдықтарда Хелиокл II, Страто I және Гермей сияқты бірнеше патшалар арасында қызылқанды ішкі соғыстар болды, бұл сол кезеңдегі Селевкидтер мен Птолемей мемлекеттерінің династиялық соғыстардан қалай қирағанын еске түсіреді.
The Indo Greeks may have ruled as far as the area of Mathura until sometime in the 1st century BCE: the Maghera inscription, from a village near Mathura, records the dedication of a well "in the one hundred and sixteenth year of the reign of the Yavanas", which could be as late as 70 BCE. Soon however Indian kings recovered the area of Mathura and south eastern Punjab, west of the Yamuna River, and started to mint their own coins. The Arjunayanas (area of Mathura) and Yaudheyas mention military victories on their coins ("Victory of the Arjunayanas", "Victory of the Yaudheyas"). During the 1st century BCE, the Trigartas, Audumbaras and finally the Kunindas (closest to Punjab) also started to mint their own coins, usually in a style highly reminiscent of Indo Greek coinage. The Western king Philoxenus briefly occupied most of the remaining Greek territory from the Paropamisadae to Western Punjab c. 100 BCE, after which the territories fragmented again. The following decades saw fierce internal fighting between several kings, such as Heliokles II, Strato I and Hermaeus, which contributed to the downfall in a manner perhaps reminiscent of how the Seleucid and Ptolemaic states were torn apart by dynastic wars at the same period.
Скифтердің шабуылдары (б.з.б. 80 - б.з. 50 жылдары)
80 жылға дейін шамамен Мауес есімді үнді-скиф патшасы, мүмкін, кейбір үнді-грек патшаларының одақтасы, Таксиланы басып алып, бірнеше жыл Гандараны биледі. Ол тақтан Архебийді түсірген болуы керек. Мауес қайтыс болғаннан кейін, үнді-гректер Таксиланы қайта басып алды, бірақ сол кезде гректер мен сакалар арасындағы шекара анық болмаған болуы мүмкін. Мауес қайтыс болғаннан кейін Гандарада пайда болған патшалардың арасында, көрінеу, әдеттегі үнді-грек патшасы болған Артемидор қоладан жасалған бір монетада өзін "Мауес ұлы" деп таныстырады. Бұл жайт аздаған сенсация тудырды және Сенир сияқты ғалымдар Гермейдің де жартылай сака тегі болуы мүмкін деген болжам жасады. Осы кезеңде Аминтас та маңызды патша болды, ол Бактрияда табылған соңғы аттикалық монеталарды шығарды және үнді-грек территорияларын қайта біріктіруге тырысқан болуы мүмкін. Дегенмен, Гандараны шығыс Пенджабтағы грек бекіністерінен қайтарып алған – көрінеу, Менандрдың ұрпағы Аполлодот II патша болды. Аполлодот II қайтыс болғаннан кейін патшалық тағы да фрагменттеуге ұшырады. Батыста оның орнын бастапқыда сәтті билеген Гиппостратос басты, бірақ ол батыс билеушісінің соңғысы болды: шамамен б.з.д. 55–50 жылдары үнді-скиф Әзес I оны жеңіп, өзінің үнді-скиф әулетін құрды. Үнді-скифтер әскери және саяси билікке ие болғанымен, грек және үнді мәдениеттерін құрметтеді. Олардың монеталары грек монета орындарында соғылды, грек және харошти жазуларын қолданды және грек құдайларының, әсіресе Зевстің бейнелерін бейнеледі. Матурадағы арыстан бас жазуы олардың буддалық дінді қабылдағанын көрсетеді, сондай-ақ олардың монеталарындағы витарка мудра жасап тұрған құдайлардың бейнелері де соны растайды. Грек қауымдастықтары жойылған жоқ, олар үнді-скифтер билігінде де сақталған болуы мүмкін. Бунердегі бейнелер үнді-гректер мен үнді-скифтердің буддалық контексте қуанышпен бірге бейнеленгенін көрсетеді.
Around 80 BCE, an Indo Scythian king named Maues, possibly an ally of some of the Indo Greeks kings, captured Taxila and ruled Gandhara for a few years. The king he dethroned was probably Archebius. After Maues' death, the Indo Greeks were able to regain control of Taxila, but at this time the line between Greeks and Sakas may not have been that clear. Among the kings who emerged in Gandhara after Maues' death, Artemidoros who was seemingly a regular Indo Greek king, presents himself as "son of Maues" on a bronze. This discovery caused a small sensation and has led scholars such as Senior to assume that also Hermaeus may have been of partly Saka origin. Another important king during this period was Amyntas, who issued the last Attic coins found in Bactria and may have attempted to reunite the Indo Greek territories. It was however the king Apollodotus II, seemingly a descendant of Menander, who managed to regain Gandhara from remaining Greek strongholds in eastern Punjab. After the death of Apollodotus II the kingdom fragmented once more. In the west, he was succeeded by Hippostratos who was initially a successful ruler, but he was the last western ruler: around 55–50 BCE he was defeated by the Indo Scythian Azes I, who established his own Indo Scythian dynasty. Although the Indo Scythians clearly ruled militarily and politically, they remained respectful of Greek and Indian cultures. Their coins were minted in Greek mints, continued using Greek and Kharoshthi scripts, and incorporated depictions of Greek deities, particularly Zeus. The Mathura lion capital inscription attests that they adopted the Buddhist faith, as do the depictions of deities forming the vitarka mudra on their coins. Greek communities, far from being exterminated, probably persisted under Indo Scythian rule. The Buner reliefs show Indo Greeks and Indo Scythians reveling in a Buddhist context.
Соңғы шығыс патшалығы (б.з.д. 50-ден 10 жылға дейін)
Индо-гректер бірнеше онжылдықтар бойы шығыс Пенджабта өздерін сақтап тұруды жалғастырды, дей тұрғанмен, соңғы индо-грек патшасы Страто II-нің патшалығы шамамен 10 жылы шамасында индо-скиф билеушісі Раджууланың қол астына өтті. Осы индо-грек билеушілерінің монеталары көркемдік сапасы (ұзақ оқшауланудың салдарынан) және күміс мазмұны тұрғысынан үнемі нашарлап келді. Дегенмен, соңғы Страто тәуелсіз эллиндік мемлекеттің соңғы беделіне ие болу бақытына ие болды; ол жоғалып кеткен кезде, әдетте Ұлы Александрдан кейін келген билеушілердің соңғысы саналатын Клеопатра бұрыннан-ақ көзден жоқ болған еді.
The Indo Greeks continued to maintain themselves in the eastern Punjab for several decades, until the kingdom of the last Indo Greek king Strato II was taken over by the Indo Scythian ruler Rajuvula around 10 CE. The coins of these Indo Greek rulers deteriorated constantly, both in terms of artistic quality (due to the long isolation) and in silver content. Still, the last Strato had the honour of ruling the last pocket of an independent Hellenistic state; when he disappeared, Cleopatra, usually seen as the last of the rulers who followed Alexander the Great, was already gone.
Үнді-парфтық билік (1060 CE)
Парфтар, Сурендер, Арсакид әулетінен тараған ақсүйек парфтар отбасы, Индо-скифтер мен Юэчжилер бақылаған аумақтарға еніп кірісті, шамамен б.з.б. 12 жылы соңғы Индо-скиф императоры Азес II қайтыс болғанға дейін. Парфтар Гандхара аймағында Кушан империясының билеушісі Кужула Кадфисе сияқты көптеген жергілікті билеушілермен шайқасқаннан кейін, Бактрияның барлық аумағын және Солтүстік Үндістанның кең жерлерін бақылауға алды. Шамамен 20 жылы парфтардың жаулап алушыларының бірі Гондофар Парфян империясынан тәуелсіздігін жариялап, жаулап алынған аумақтарда, елордасы ежелгі Таксила қаласы болған Индопарфян мемлекетін құрды.
The Parthians, represented by the Suren, a noble Parthian family of Arsacid descent, started to make inroads into the territories which had been occupied by the Indo Scythians and the Yuezhi, until the demise of the last Indo Scythian emperor Azes II around 12 BCE. The Parthians ended up controlling all of Bactria and extensive territories in Northern India, after fighting many local rulers such as the Kushan Empire ruler Kujula Kadphises, in the Gandhara region. Around 20, Gondophares, one of the Parthian conquerors, declared his independence from the Parthian empire and established the Indo Parthian kingdom in the conquered territories, with his capital in ancient Taxila.
Кушан билігі
Юэчжилер біздің заманымыздың 1-ші ғасырында шығысқа қарай кеңейіп, Кушан империясын құрды. Бірінші Кушан императоры Кужула Кадфис өзінің монеталарында Гермеустың есімін көрсету арқылы, оның одақ арқылы ұрпағы болуы мүмкін екенін немесе кем дегенде оның мұрасын жалғауға тырысқанын көрсетеді. Юэчжилер (кейін Кушандар) көп жағынан инду-гректердің мәдени және саяси мұрагерлері болды, олардың грек мәдениетін (жазу жүйесі, грек-буддалық өнері) қабылдауы және соңғы батыс инду-грек патшасы Гермеймен туыстық байланыстың бар екенін мәлімдеуі осыны дәлелдейді. Инду-грек билеушісінің соңғы белгілі айғағы – біздің заманымыздың 1-ші ғасырына жататын, қазіргі Пәкістанның Гандхара аймағындағы Бажаурдан табылған сақинадағы жазу. Оның ешқандай монетасы белгілі емес, бірақ сақинадағы хароштхи жазуында "Су Теодамаса" деп жазылған, мұндағы "Су" грекше транслитерациядағы Кушандардың кең таралған "Шау" ("Шах", "Патша") патшалық титулы екені түсіндіріледі.
The Yuezhi expanded to the east during the 1st century CE, to found the Kushan Empire. The first Kushan emperor Kujula Kadphises ostensibly associated himself with Hermaeus on his coins, suggesting that he may have been one of his descendants by alliance, or at least wanted to claim his legacy. The Yuezhi (future Kushans) were in many ways the cultural and political heirs to the Indo Greeks, as suggested by their adoption of the Greek culture (writing system, Greco Buddhist art) and their claim to a lineage with the last western Indo Greek king Hermaeus. The last known mention of an Indo Greek ruler is suggested by an inscription on a signet ring of the 1st century CE in the name of a king Theodamas, from the Bajaur area of Gandhara, in modern Pakistan. No coins of him are known, but the signet bears in kharoshthi script the inscription "Su Theodamasa", "Su" being explained as the Greek transliteration of the ubiquitous Kushan royal title "Shau" ("Shah", "King").
Үнді-грек билеушілері
"Индо-грек" патшалары "Бактриялық" патшалардан ерекшеленеді, олар негізінен екі тілді монеталар шығарды, олар Хиндукуштан тыс айналымға арналған болды. Алайда, Деметрий I әдетте олардың қатарына қосылады (оның мұндай монеталары болмағанмен) және үнді территорияларын да басқарған, көбінесе бактриялық патшалар да. Хронология шартты, территориялар да солай. Бұл шолу көбінесе Сениордың (2004) хронологиясын ұсынады, ал территориялардың көп бөлігі Бопеараччиден (1991) алынған. Екі автордың пікірлері, сондай-ақ басқа да альтернативтер әр патша туралы мәліметтерде келтірілген.
"Indo Greek" kings are distinguished from "Bactrian" kings in that they issued dominantly bilingual coinage, meant for circulation outside the Hindu Kush. However, Demetrius I is usually included (though he issued no such coins) and some mainly Bactrian kings who also held Indian territories. The chronology is tentative, as are the territories. This overview largely gives the chronology of Senior (2004) while most of the territories are adapted from Bopearachchi (1991). The views of both authors, as well as other alternatives, are given under each king.