Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саздың түрлері
Species of willow
Salix arctica, Арктика сазы – өте кішкентай, жер бетімен жайылмалы өсетін саз (Салика тұқымдасына жатады). Ол Арктика жағдайларында, әсіресе тундра аймақтарында өмір сүруге бейімделген.
Salix arctica, the Arctic willow, is a tiny creeping willow (family Salicaceae). It is adapted to survive in Arctic conditions, specifically tundras.
Сипаттама
S. arctica әдетте тек қана биіктікте өсетін, сирек жағдайда биіктікке жететін, бірақ Тынық мұхитының солтүстік-батысында биіктікке дейін өсуі мүмкін. Оның дөңгелек, жалтылдаған жасыл жапырақтары бар, ұзындығы және ені . Жапырақтары түкті, ұзын, жібектей, күміс түсті түктермен жабылған. Арктикалық самырсын, қалған самырсындар сияқты, екі үйлі өсімдік – аталық және аналық гүлшоғырлары бөлек өсімдіктерде орналасқан. Осының салдарынан өсімдіктің сыртқы түрі әртүрлі болады: аналық гүлшоғырлары қызыл, ал аталықтары сары түсті. Кішкентай болғанына қарамастан, бұл өсімдік ұзақ өмір сүреді, арктикалық климаттың қатал жағдайында өте баяу өседі; Гренландияның шығысында 236 жылдық нұсқасы табылған. Тасты, сортаңды жерлерде өседі және әлемдегі ең солтүстік ағаш тәрізді өсімдік болып табылады, Гренландияның солтүстік жағалауындағы жердің ең солтүстік шегіне дейін, ағаштар өспейтін жерлерде кездеседі. Оның таралу аймағы циркумполярлық. Канадада, материктік солтүстік территорияларда және Арктикалық архипелагта, Эльсмир аралына дейін, Гренландиямен қатар, сондай-ақ солтүстік Квебек пен Лабрадорда, солтүстік Исландияда, Феноскандинавияда, солтүстік Ресейде және солтүстік Аляскада өседі. Сонымен қатар, Солтүстік Американың оңтүстігінде, биік таулық тундрада, Калифорниядағы Сьерра-Невада және Нью-Мексикодағы Роки тауларына дейін таралған. Қытайдың Синьцзян аймағында да кездеседі.
S. arctica is typically a low shrub growing to only in height, rarely to , although it may reach in height in the Pacific Northwest. It has round, shiny green leaves long and broad; they are pubescent, with long, silky, silvery hairs. Like the rest of the willows, Arctic willow is dioecious, with male and female catkins on separate plants. As a result, the plant's appearance varies; the female catkins are red coloured, while the male catkins are yellow coloured. Despite its small size, it is a long lived plant, growing extremely slowly in the severe arctic climate; one in eastern Greenland was found to be 236 years old. and rocky moorland, and is the northernmost woody plant in the world, occurring far above the tree line to the northern limit of land on the north coast of Greenland. Its distribution is circumpolar. It occurs in Canada in the mainland northern territories and in the Arctic Archipelago all the way up to Ellesmere Island alongside Greenland, and in northern Quebec and Labrador, as well as in northern Iceland, Fenno Scandinavia, northern Russia and northern Alaska. It also occurs further south in North America on high altitude alpine tundra, south to the Sierra Nevada in California and the Rocky Mountains in New Mexico. It also occurs in Xinjiang, China.
Экология
Арктикалық самырсын – Арктикадағы бірнеше жануардың тамақ көзі. Мұзқұйрықтар, карибулар, арктикалық қояндар және леммингтер қабығы мен бұтақтарымен қоректенеді, ал бүршіктері тауқұстың негізгі тамақ көзі болып табылады. Бұл арктикалық жүнді құрттың (Gynaephora groenlandica) басты мезгілдік және тамақ көзі болып саналады.
The Arctic willow is a food source for several Arctic animals. Muskoxen, caribou, Arctic hares, and lemmings all feed on the bark and twigs, while the buds are the main food source of the rock ptarmigan. It is the primary host plant and food source for the Arctic woolly bear moth (Gynaephora groenlandica).
Қолданылуы
Инуиттер де, гвичиндер де осы егісті пайдаланады. Бұтақтары отын ретінде қолданылады, ал шіріген гүлдері (супутит) мүкпен араластырылып, кудликке шамдықтың өзегі ретінде пайдаланылады. Бұл өсімдік бірнеше емдік мақсатта қолданылған: тіс ауруын басуға, қан кетуді тоқтатуға көмектесуге, диарея мен асқазанның ішек қызметінің бұзылуын емдеуге, және жараларға балауса ретінде қолданылған. Бір жас жапырағында апельсинге қарағанда 7-10 есе көп С витамині бар. Жас өркендердің ішін (қабығын қоспағанда) шикі жеуге болады, тіпті жер астында табылғандарын да.
Both the Inuit and the Gwich’in make use of this willow. Twigs are used as fuel, while the decayed flowers (suputiit) are mixed with moss and used as wicking in the kudlik. The plant was used for several medicinal purposes, such as relieving toothache, helping to stop bleeding, curing diarrhoea and indigestion, and as a poultice on wounds. One young leaf contains 7 to 10 times more vitamin C than an orange. The inside of the young shoots (excluding the bark) can be eaten raw, including those found underground.