Кіріспе

Кел Айр (Кел Айр деп те жазылады) – жартылай көшпелі туарег тайпаларының конфедерациясы. Ол бүгінгі Нигерде орналасқан Айр таулары (Айр массиві) төңіресіндегі аймақты басқарды. Біздің заманымыздың 11-шы ғасырынан кейін құрылған Кель Айр, Айрға келген алғашқы туарег топтарының бірі болды. Олар Хауса тайпаларын ығыстырып шығарды, олар кейін Гобир (Гобирава) және оңтүстіктегі басқа да мемлекеттермен байланыстырылды. Кель Айр Ассоде, Агадес, Ин Галл, Тимия және Иферуандағы сауда және егіншілік орталықтарының отырықшы халқын бақылады. 1500 жылы Сонгхай империясы Агадес, Ингалл және оңтүстік-батыстағы орталықтарды жаулап алды, бірақ ғасыр соңына дейін бақылауын жоғалтты. Кель Грес, Тесен және Иссандалан конфедерацияларымен бірге Кель Айр аймақты бақылап, Агадесте Сұлтандық құруға көмектесті. 1740 жылы үлкен Кель Оуэй Ассоде қаласын қиратты, Агадесті тонады, Агадес Сұлтандығын өзінің бақылауына алды және Кель Айерді оңтүстік пен батысқа таратып жіберді. Конфедерация сол кезде Кель Оуэйдің билеушісі Анастафидеттің тікелей билігінде болды. 1850-1890 жылдар аралығында Кель Оуэй мен орталық Айр қайтадан Кель Айрдың бақылауына өтті, және Айр қайтадан Агадес, Куар оазистері мен Азалай тұз керуендерін бақылауда ұстады, олар өз қызметін жалғастыруда. 1980 жылдарға қарай Кель Айр халқының саны 55 000-нан 20 000-ға дейін бағаланды, бұл, ішінара, қай тайпаларды есепке алуға және тәуелсіздікке дейін туарегтер билік еткен отырықшы халықты (Икелан/Белла) қосу қажеттігі туралы шешімге байланысты.

Сонымен қатар

Бернус Э. 1981 жыл. Нигер туарегтері: мал өсіруші халықтың мәдени бірлігі және аймақтық әртүрлілігі. ORSTOM, Париж. Бұл 55 000 адамның санына қатысты дереккөз. Карл Г. Прасс. Туарегтер: көк халық. Копенгаген: Museum Tusculanum Press, 1995.