Кіріспе

Лаккунди, сондай-ақ Локугунди деп аталады, 14 ғасырға дейін ірі қала болған, ал қазір Үндістанның Карнатака штатының Гадаг ауданындағы ауыл. 10 ғасырға қарай, ол Оңтүстік Үндістан үшін ақша соғу операциялары бар, ірі экономикалық және сауда орталығына айналған, осы туралы каннада және санскрит жазбаларында, мәтіндерде айтылған. 12 ғасырға қарай, мұнда көптеген индуист және джайнист ғибадатханалары салынған, сондай-ақ қадамдық құдықтар және су қоймалары сияқты қоғамдық инфрақұрылымдар да болған. Басты ғибадатханалардың арасында Брахма Джиналая (ең көнесі), Малликарджуна, Лакшминараяна, Маникишвара, Наганата, Кумбхешвара, Наннешвара, Сомешвара, Нараяна, Нилакантешвара, Касивисешвара (ең күрделі, әшекейлі), Вирабхадра, Вирупакша және тағы да басқалары бар. Маңыздылығы мен байлығы арта келе, Лаккунди Хойсала империясының астаналарының біріне айналды. 14 ғасырда қала Ислам сұлтанаттарының шабуылына ұшырады, олар Оңтүстік Үндістанның индуист мемлекеттері үстінен тонау және саяси үстемдік орнатуға тырысты. Лаккунди ауылында 50-ден астам ғибадатхананың қираған қалдықтары бар, олардың көпшілігі нашар күйде және жартастарда мекендейтін жануарлар бар. Дегенмен, басты ғибадатханалар қалпына келтірілді және қазір Үндістанның археологиялық зерттеу қызметі (ASI) күтіп ұстайды. Лаккунди Кальяна Чалукия дәуіріндегі индуист сәулетін зерттеудің маңызды орталығы болып табылады, бұл сәулетшілер мен шеберлердің "Лаккунди мектебі" деп белгілі. 19 ғасырдың британдық археологтары Лаккундиді қайта ашуда және оның Үндістан өнер тарихындағы маңыздылығын анықтауда маңызды рөл атқарды. Лаккунди қираған жерлері қазір музейлерде Үндістан өнерінің тарихын көрсетеді, ал кейбір қираған жерлер жергілікті мүсіндер галереясында (музейде) және ғибадатханалар маңындағы шатырларда қойылған. Индуист және джайнист ескерткіштерінен басқа, Лаккундиде Зиндешах Уалиге арналған мұсылман дарғасы да бар. Бұл орын бай тарихи және мәдени мұрасының арқасында әлемнің түкпір-түкпірінен келушілерді қызықтырады.

Орналасқан жері

Лаккунди Гампи мен Гоа қалаларының арасында, Гадаг-Бетагери егіз қаласынан шамамен 12 километр қашықтықта, Үндістанның 67-ұлттық тас жолы арқылы байланысқан. Лаккунди – тарихи индуист және джайнистер ғибадатханаларының көптеген қираған орындарына мекен. Географиялық тұрғыдан алғанда, бұл аймақ Калачури, Чалукия, Ядава Сеуна, Хойсала және Виджаянагара дәуірлерінен қалған көптеген маңызды ғибадатханалар тобының орналасқан жері. Мысалы, ол Дамбал, Кукканур, Гадаг, Аннигери, Мулгунд, Харти, Лаксмесвара, Калькери, Савади, Хули, Рона, Суди, Коппал және Итаги қалаларындағы тарихи ғибадатханаларға жақын орналасқан. Ең жақын теміржол станциясы Гадаг қаласында.

Тарих

Лаккунди – Локкигунди тарихи қаласының фонетикалық қысқартылған атауы, ауылдағы жазбаларда және Оңтүстік Карнатака мен Махараштрадағы жазбаларда кездесетін атау. Ең көне жазбаны британ археологтары Лаккундидегі Каннер Бханвиге жақын жердегі тас тақташадан тапты. Жазу жазылған тас тақташаны жергілікті жуушылар (дхобилер) баспалдақ құдықта киім жуу үшін пайдаланған. Лаккундиден алыс жерде Локкигундиді атаған тас және мыстан жасалған көптеген жазбалар табылған. Дегенмен, ежелгі және ортағасырлық Карнатаканың осы бөлігінде Локкигунди ең көп есімдері айтылатын қалалардың бірі болып табылады. 1884 жылға дейін 9-13 ғасырлар аралығындағы Локкигундиді атаған 35 индуист және джайни жазбалары табылды. Лаккунди 1-мыңжылдықтың екінші жартысында қалыптасқан қала болғанмен, оның өсуі мен байлығы 973 жылдан кейін, Ватапи ұрпағынан шыққан Тайла II-нің 965 жылы тағайындалған бас қолбасшысының Раштракута әулетінің Каркка II-ге қарсы сәтті көтерілісін ұйымдастырғаннан кейін басталды. Аймақтық мәтіндерде, содан кейінгі билік ету кезеңін Ертегі Калукиялардан (Керек шақтылар) ажырату үшін Калукия (Кейінгі Калукиялар, Кальяни Калукиялар немесе Кальяна Калукиялар) деп атайды. Лаккунди Шива дәстүрімен гүлденді және өсті, Тайла II-нің мұрагері және ұлы, 997 немесе 998 жылы билікке келген индуист монархы Сатьясрая Иривабеданганың тұсында. Бұл туралы 11 ғасырдың басындағы джайни және индуист жазбалары дәлелдейді, әсіресе Атимаббе есімді әйел Сатьясраядан джайна ғибадатханасын салуға рұқсат алады, ол солай істеді және қазір Лаккундидегі ең көне сақталған Брахма Джиналая ғибадатханасы болып табылады. Лаккунди ірі қалаға айналды, гүлденді және монета соғылатын қала болды. Лаккунди және солтүстікке қарай орналасқан Рона, Суди, Крадугу (қазір Гадаг), Хули және басқалар сияқты бірнеше тарихи қалалар 11-13 ғасырларда діни, мәдени және әдеби гүлденудің өркендеуіне ұшырады, олармен бірге храмдардың күрделі архитектурасы, білім беруге арналған қайырымдылық мектептері (Видьядана) және баспалдақ құдықтар сияқты қоғамдық жұмыстар да дамыды. Бұл негізінен шивалық және джайнистік ағымдарда болды, бірақ осы кезеңдегі бірнеше ірі вайшнав храмдары да бар. Кішірек Лаккунди ескерткіштері Калачури, Сеунаның қысқа мерзімді билігі және Хойсаланың ұзақ билігімен байланысты. 1192 жылы, Лаккундидің көптеген керемет храмдары тұрғаннан кейін, Хойсала патшасы Баллала II-нің санскрит жазуы Лаккундидің маңыздылығын және оның астанасы болуын растайды. 13 ғасырдан кейін Лаккундиде жаңа қоғамдық жұмыстар, храмдар, жазбалар және экономикалық өркендеудің басқа да жанама белгілері туралы барлық деректер кенеттен тоқтатылды.

Қадамдық ұңғымалар

Лаккундиде бірнеше қадамды құдықтар бар, олардың кейбіреулері храмдар үшін су резервуарлары ретінде қолданылады. Олар лингаларды орналастырған шағын шатырлы ойыстармен әдемі безендірілген. Чатеер Бави, Канне Бави және Мусукина Бави архитектуралық жағынан маңызды және өнер туындылары мен мүсіндемелерімен танымал.

Жазулар

Лаккундиден әр түрлі индуист династияларының екі ондағаннан астам каннада және санскрит жазбалары табылды. Оларда сыйлықтар мен қайырымдастықтар, сый берушілердің есімдері және олардың қандай әлеуметтік топқа жатқандығы, сол дәуірдің ритуалдық және мәдени ерекшеліктері, сондай-ақ ортағасырлық Карнатаканың әлеуметтік-саяси жағдайы сипатталған. Олардың кейбіреулері индуист династиялары кезінде Карнатакадағы джайнистік мұраны орнатуға көмектеседі. Мысалы: Кальяни Чалукья патшасы Ириве Беданганың жазбаларында Ажитханата Пуранада Атимаббе Брахма Джиналаяны салғаны және оған жасаған қайырымдастықтары туралы айтылады. Кальяни патшасы Совидеваның (1173 ж.) Калачури жазбаларында Гунаниди Кешаваның Бассадиге алтын сыйлағаны жазылған. Кальяни Чалукьясы Сомашекара VI-ның (1185 ж.) маңызды жазбаларында Аштавидхарчана өткізу үшін қайырымдастық жасалғаны көрсетілген. Тағы бір 12 ғасырлық жазбада Трибхувана Тилака Шантинатхаға жер сыйланғаны айтылған. Сондай-ақ, жазбада джайни қасиеттісі Муласангха Деванганың болғаны туралы да мәлімделген.

Туризм

Лаккунди шалукия стиліндегі ғибадатханаларымен, сатылы құдықтарымен және тарихи жазбаларымен әйгілі. Лаккунди көбінесе көптеген туристер назарынан тыс қалатын бағалы орын. Егер Лаккундиге баруға көңіл бөлсеңіз, Кальяна Чалкуя кезеңінің (шамамен 10 ғасыр) ең керемет сәулеттік ескерткіштерімен танысасыз.