Кіріспе

Семантикалық аргумент – өзінің пікірін қолдау үшін терминдің мағынасын белгілейтін аргумент түрі. Семантикалық аргументтер көбінесе қоғамдық, саяси, академиялық, құқықтық немесе діни әңгімелерде қолданылады. Мұндай семантикалық өзгерістер көбінесе иландыратын анықтамалар арқылы енгізіледі, бірақ мағынаны өзгертудің басқа да тәсілдері бар (мысалы, атрибуция немесе классификация). Семантикалық аргументтердің көптеген түрлері бар, мысалы: «Нағыз шотландтықтар жоқ» деген аргумент, сөздік жіктеуге негізделген аргумент, анықтамадан аргумент немесе анықтамаға аргумент.

Құрылымы

Семантикалық аргументтердің түрлері көп болғандықтан, оларға қатысты да түрлі аргументация схемалары бар. "Семантикалық аргумент" терминін 1990 жылы Тереза Холовка енгізген, ал кейін Якуб Прус және басқа логиктер оны дамытқан. Семантикалық аргументтердің ең негізгі үш түрі бар, олардың әрқайсысының өзіндік аргументация схемалары бар, бірақ барлығы да сендіру мақсатымен мағынаны өзгертуге негізделген: анықтамадан дәлелдеу, анықтамаға қатысты дәлелдеу (Испаниялық Петр айыратын: definitio definitum және definitum definitio) және жіктеу арқылы дәлелдеу.

Анықтамаға қарсы дәлел

Анықтамаға дәлелдеме берудің мақсаты – белгілі бір нысанды берілген анықтаманың қолданыс аясына енгізу, кейде бұл пікір-толғамның аяқталуы болуы мүмкін ("бұл расизм"). Анықтама алғышарттарындағы инаулы анықтама арқылы семантикалық өзгеріс енгізіледі. Жеке алғышарт: А белгілі бір F қасиетіне ие. Анықтама алғышарты: Барлық x үшін, егер ол белгілі бір F қасиетіне ие болса, онда x, D анықтамасына сәйкес келеді. Қорытынды: А, D анықтамасына сәйкес келеді.

Анықтамадан алынған дәлел

Кейде пікір-таластың бастауы анықтамадан басталып, оған белгілі бір қасиетті қосу арқылы, сол қасиетті нақты бір нысанға жатқызуға ұласуы мүмкін ("Расизмнің барлық түрлері қудалануға тиіс, демек, осы әрекет те қудалануға тиіс"). Анықтамаға қатысты және анықтамадан туындайтын аргументтер бірге қолданылуы мүмкін (Дуглас Уолтон соңғысын "Анықтамадан шығарылған сөздік жіктеме" деп атады). Анықтамалық алғышарт: А, Д анықтамасына сәйкес келеді. Жіктемелік алғышарт: Барлық x үшін, егер x, Д анықтамасына сәйкес келсе, онда x, G қасиетіне ие деп жіктеледі. Қорытынды: А, G қасиетіне ие.

Вербальді жіктеудің аргументі

Ыңғайлы анықтамалар мағынаны өзгертудің жалғыз жолы емес – адам екі қасиетті байланыстыру арқылы да мағынаны өзгерте алады (Дуглас Уолтон оны «сөздік жіктеу» деп атайды), содан кейін берілген нысанға жаңа қасиетті жатқызады («егер бір нәрсе қудаланса, онда ол моральдық тұрғыдан бұрыс, демек, нәсілшілдік моральдық тұрғыдан бұрыс»). Жеке алғышарт: А нысаны кейбір F қасиетіне ие. Жіктеу алғышарты: Барлық x үшін, егер x F қасиетіне ие болса, онда x G қасиетіне ие деп жіктелуі мүмкін. Қорытынды: А нысаны G қасиетіне ие.

Бұл семантикалық аргументтердің ең көп кездесетін үш түрі. Семантикалық аргументтердің толық типологиясына Чарльз Стивенсон енгізген «ыңғайлы анықтамалар» ұғымын Тадеуш Павловский дамытқан жіктелуі кіреді. Сонымен қатар, жіктеу аргументтері (немесе «атрибутивтік аргументтер» деп те аталады) бар. Семантикалық аргументті бағалау үшін, ең алдымен, оған енгізілген семантикалық өзгерістерді бағалау қажет. Мұндай өзгерістерді бағалау критерийлері: өзгерістің түсінікті болуы, қолданыспен сәйкестігі, өзгерістің салдары, өзгертуді жасаған тараптың құзыреті, баламалы мағыналар. Сондай-ақ, жеке алғышарт (белгілі бір нысанға негізгі қасиетті жатқызатын) бағалануы керек, себебі кейде осы аргументтің ең әлсіз тұсы осы болып табылады.

Семантикалық аргументтердің мысалдары

Пара беру – біреуді қалаған ісін істеуге мәжбүрлеу үшін оған маңызды нәрсе беру. Менің клиентім бір полиция бөлімшесінен екіншісіне шақырылуын болдырмақшы болды, сондықтан ол полиция қызметкеріне бес евро берді. Шындығында, мұны «пара беру» деп қалай жіктеуге болады? Демократия – мораль мен саясатты біріктіруге, оларды үйлестіруге тырысатын үкімет саясаты. Демократия – халыққа өз билігі туралы сезім сыйлайтын немесе сыйлауға тырысатын үкімет нысаны. [Ф. Макагно және Д. Уолтонның мысалы]
Террористер – саяси, діни немесе ұлттық ұрандарды пайдаланып жасырынып, өздерінің жариялағандарымен еш қатысы жоқ мәселелерді шешуге тырысатын қарақшылар. [Ф. Макагно және Д. Уолтонның мысалы]. Заң бойынша, көлік құралдарын қоғамдық саябаққа кіргізуге тыйым салынған. Бұл, әрине, автомобильдерге қатысты, бірақ велосипедтер, роликтер, ойыншық көліктерге не хабар? Ал ұшақтарға қатысты не деуге болады? Оларды осы ереженің мақсатында «көлік құралы» деп санау керек пе, әлде жоқ па? [Х. Л. А. Харттың мысалы].