Кіріспе
Марк 10 – Христиан Киелі кітаптарының Жаңа Келісіміндегі Марк Ізгі хабарының оныншы тарауы. Онда Исаның Иерусалимге жолындағы қосымша үйретіктері баяндалған.
Мәтін
Бастапқы мәтін Койне грек тілінде жазылған. Бұл тарау 52 аятқа бөлінген.
Орналасқан жері
Иса мен шәкірттері тараудың басында Ғалилеядан шығып, "Иорданның арғы жағындағы Яһудея аймағы" – Переяға сапар шегеді. Иса Иерусалимге қарай жол тартқанда, олар оңтүстікке қарай Иорданды қайтадан кесіп өтіп, Иерихонға кіреді. Марқ жазған Ізгі хабарда Самария және самариялықтар туралы ештеңе айтылмаған, бірақ бұл тарауда Ғалилеядан Иерусалимге Самарияны жақыннан өтпестен саяхаттайтын жол сипатталған.
Кішкентай балалар бата алды
Иса неке туралы сөз қозғағаннан кейін балаларды мақтайды. Адамдар балаларын Исаға тигізіп, бата алу үшін әкеледі, бірақ шәкірттері оларды қууға тырысады. Иса шәкірттеріне ашуланады, себебі Марк ішінде ол жиі шәкірттерінің ниетін дұрыс түсінбеген кездерінде осылай болатын. Ол: «Расында, сендерге айтамын, кім Құдайдың Патшалығын кішкентай бала сияқты қабылдамаса, ол ешқашан оған кірмейді» дейді. (15) Содан кейін Иса балаларды тигізіп, бата береді. Иса, әдетте, балаларды адамзаттың Құдайға қатынасының, тазалықтың, балаша тәуелділік пен Құдайды қабылдаудың метафорасы ретінде пайдаланған болуы мүмкін. Осы дәуірден сақталған басқа да жазбаларда балалар ақылсыз және тәрбиеге мұқтаж жаратылыс ретінде бейнеленсе, ал мұнда олардың табиғаты Құдайға жетелейтін жол ретінде көрсетілген (Браун және т.б. 618).
Бай адам мен ине көзінің оқиғасы
Құдайға толық мойынсұну тақырыбы жалғасады. Иса жолына шыққанда, бір бай кісі оған келіп, оны "Жақсы Ұстаз" (17) деп атайды. Бірақ Иса бұл атаумен келіспейді. "Құдайдан басқа ешкім жақсы емес" (18), – дейді ол. Бұл мәлімдемені үштікке сенушілер де, үштікке сенбеушілер де ғасырлар бойы пайдаланған, себебі Иса өзін Құдайдан өзгеше көрсетеді, сондай-ақ Кенозис туралы да қараңыз. Иса оған ол бұрыннан-ақ заңдарды білетінін айтады (бұл он заң немесе Дидахе#Екі жол немесе 613 мицва болуы мүмкін), ал ол кісі оларды әрқашан сақтағанын мәлімдейді. Сонда Иса одан барлығынан бас тартып, кедейлерге таратып, оның артынан еруін сұрайды, сонымен қатар Евангелиялық кеңестерді қараңыз. Кісі бұған көне алмай, қайғырып кетеді. Иса баршаға: "Түйенің ине тесігінен өтуі, бай адамның Құдайдың Патшалығына кіруінен оңай" (25) дейді. Бұл осы күнгідей бұрын да радикалды ілім болды, өйткені көптеген адамдар байлықты, әсіресе өз байлықтарын, Құдайдың құрметінің белгісі деп санайды. Оның шәкірттері (оқушылары) енді Исаның заңдарын толығымен орындай алуға бола ма екендігін ойланады. Иса оларға: "Адам үшін бұл мүмкін емес, бірақ Құдай үшін бәрі мүмкін" (27) деп еске салады. Петір олардың Исаны іздеу үшін барлығынан бас тартқанын айтады. Иса оларға "осы өмірде жүз есе көп нәрсе (үйлер, бауырлар, қарындастар, аналар, балалар және егістіктер – және олармен бірге қудалау) және келер өмірде мәңгілік өмір" (30) сыйланатынын айтады, содан кейін бірінші соңғы, ал соңғы бірінші болады деп қайталайды. Сондай-ақ, Бәпағат және мақтанға құмарлық туралы айтылған сөздерді қараңыз. Кейбір ғалымдар Марктың қудалау туралы айтуын өз тыңдаушыларының, мүмкін, қудалаудың құрбандарының сенімін нығайтуға тырысқандығы ретінде түсіндіреді. Дегенмен, жақсы жаңалық жазылған кезде, Римдегі Неронның (64-68) кезінен басқа, христиандарды қудалау сирек болған.
Иерусалимге жол
Олар Иерусалимге жол тартады және Марк Исаның Қайырлы Жолға (азапқа) түсуінің үшінші болжамын жазады.
32-аят
Осылайша, олар Иерусалимге жол тартты, Иса олардың алдында бара жатты, және олар таң қалды. Олар оның соңынан ергенде, қорқыныш сезімге бөленді. Англикан жазушысы Г. Ф. Маклир бұл аятты түсіндіруге тырысып, "оның соңынан ергендер" деген сөзді дұрыс аударма деп санайды, "дегендей, Апостолдардың екі тобы болған, бірі алда (таң қалғандар), ал екіншісі артта қалған (қорқыныш сезінгендер)". Сол сияқты, Иерусалим Киелі кітабы: "Олар [жақын шәкірттер] маңғазданып, соңынан ергендер алаңдады", - деп аударады.
33-34 тармақтар
Міне, біз Иерусалимге барамыз, және Адам Ұлы бас діни қызметкерлерге және кітапханашыларға тапсырылады; олар Оны өлімге кеседі және жұртқа тапсырады: 34 Олар Оны масқаралайды, сауаттандырады, Оған түкіреді және өлтіреді; үшінші күні Ол қайта тіріледі. Бұл болжам Құрбандыққа қатысты барлық элементтерді қамтиды, бірақ айқышқа шегелеу тәсілі еске алынбаған. Исаның жұртқа тапсырылуы Оның осы жердегі болжамының бір бөлігі болып табылады, сондай-ақ Матайда (Матай 20:19) және Лұқада (Лұқа 18:32) айтылған үшінші болжамда да. Бұл үзінді Марк 15:1-ге сілтеме жасайды, онда Санхедрин Исаны Понтий Пилатқа тапсырады.
Жақып пен Жохан
Жақып пен Жохан Исадан оған бір жақсылық жасауын сұрағанда, ол: «Не сұрайсыздар?» дейді. Олар оның оң және сол жағында отыруды сұрайды. Иса оларға: «Мен ішетін кесені іше аласыздар ма және Мен бастан кешетін мазасыздықтан өте аласыздар ма?» деп сұрайды. Олар: «Иә, жасай аламыз» деп жауап береді, ал Иса олардың солай болатынын мойындайды, бірақ оның даңқында Исаның жанында отыру құқығы «оған дайындалғандар үшін» екенін ескертеді. Апостолдардың үлкен жердегі даңқ күтіп тұр деп ойлаған сияқты, бірақ Иса өзінің айқышқа ілінуін және оның екі жағында болатын екі қылмыскерді болжайды. Ол 40-аятта, мысалы, оның жанында отыру сияқты нәрселерді беруге өзінің құқығы жоқ екенін айтады, бұл аятты ариандар Исаның мәнісі туралы пікірталастарында пайдаланды (Браун және басқалар, 618). Иса оларға: «Мақсатыңыз билік емес, қызмет ету. Бірақ сіздердің араларыңызда ондай болмасын! Керісінше, кім үлкен болғысы келсе, ол сіздерге қызмет ете берсін, ал кім бірінші болғысы келсе, ол сіздердің бәріңізге құл болсын. Өйткені Ғайса да адамдарға қызмет ету үшін емес, қызмет ету үшін келді, көптеген адамдар үшін құрбандық болып, өзінің жанын беру үшін келді» дейді. (42-45, ESV). Басқаларға қызмет ету, өзіңнің күшіңді пайдаланудан әлдеқайда маңызды. Марк құрбандық үшін грек сөзін – lytron қолданады, бұл сөз қылмыскердің немесе құлдың бостандығын сатып алуды білдіреді (Браун және басқалар, 619), ал «көптегендер» Исаның төлемі, яғни өлімі арқылы босатылды. Содан кейін олар Иерихоға барады. Марк онда болған оқиғалар туралы ештеңе айтпайды және олар кетіп қалады. Бұл бөлім, 46-аятта, Мортон Смит 1958 жылы Мар-Саба монастырында табылған Александриялық Клименттің хатының көшірмесі, Марк Евангелиясының құпиясы деп аталатын кітаптың жасырын кеңейтілімін көрсеткенін, сондай-ақ 34-35 аяттар арасында да бар екенін мәлімдеді. Смит хаттың бірнеше суретін түсірді, ол кейін Иерусалимдегі грек православие шіркеуінің кітапханасына жеткізілді, онда 1990 жылдан кейін жоғалып кетті.
You know that those who are considered rulers of the Gentiles lord it over them, and their great ones exercise authority over them. But it shall not be so among you. But whoever would be great among you must be your servant, and whoever would be first among you must be slave of all. For even the Son of Man came not to be served but to serve, and to give his life as a ransom for many. (42 45 ESV)
Service to others is far more important than using power for yourself. Mark uses the Greek word lytron for ransom, a word implying buying the freedom of a criminal or slave (Brown et al. 619), with "many" being freed by Jesus' payment, his death. They then travel to Jericho. Mark relates nothing of what went on there and they leave. This section, verse 46, is where Morton Smith claimed a copy of a letter from Clement of Alexandria, found at the Mar Saba monastery in 1958, showed a secret extension of the book called the Secret Gospel of Mark, as well as between verses 34 35. Smith took some photographs of the letter, which later was transferred to the library of the Greek Orthodox Church in Jerusalem where it disappeared after 1990.
Бартимей
Олар қаладан шығып бара жатқанда Бартимейге кезеседі. Марк оның есімін Тимейдің ұлы деп аударады, бұл арамей тілінен алынған. Тимей – еврейше Тимай есімінің ежегі грекше атауы. Бартимей – соқыр тіршілікке ие адам, ол Исаны Дәуіттің ұлы деп шақырып, Оны Мәсіх деп мойындайды, Петірден кейін бұл туралы жариялаған алғашқы адам. «Жаңа американдық стандарттық кітапта» ол Исаны «Назарейлік» деп атайды. 51-аятта ол Исаны «Раббони» деп шақырады, арамей тілінде «Рабби» деген мағынаны білдіреді; сондай-ақ Strong's G4462-ге қараңыз. Иса оны айықтырады және Марк ішінде алғаш рет Иса айықтырған адам Оның соңынан еруге ие болады. Бұл үзінді Марқтың эллиндік аудиториясын христиан дінінің мәнісіне көндіруге тырысқан метафорасы ретінде қарастырылуы мүмкін. Олар шәкірттерді, мүмкін оқырманның өзін, Исаның патшалығы жердегі байлық пен билік болады деп ойлаған, бірақ Марк Исаның өлімін үш рет болжағанын және Оның соңынан еру қиындықтар мен Құдайға толық берілгендікке әкелетінін көрсетті. Бартимейдің көзі ашылып, Исаға ергені де тыңдаушылардың жағдайына ұқсас болуы керек. Бұл соқыр адамды айықтыру Марк 8-де басталған оқиғалар тізбегін аяқтайды, ол Марк 11-де Иса Иерусалимге жеткенге дейін ең қиын үйретулерін қамтитын басқа бір соқыр адамды айықтырумен аяқталады.
Басқа синоптикалық ізгі хабарлармен салыстыру
Матайдың Ізгі хабарында осы материалдың бәрі 19-20-ша тарауларда келтірілген, соның ішінде zina жасау туралы ескерту және ерікті ұстамауды мақтау бар. Матайдың баяны ерекшеленеді, себебі ол жүзімдікте жұмыс істейтін жұмысшылар туралы парабола қосады, Жақып пен Жоханның анасы Исадан олардың өзі емес, оларға артықшылық беруін сұрайды, және Иса Иерихода есімдері айтылмаған екі соқырды емдейді. Лұқа 18-де балалар туралы оқиға, бай адам туралы оқиға, Исаның құмарлық туралы болжамы және Иерихода есімдері айтылмаған соқыр адамды емдеу туралы оқиға бар. Лұқада ажырасу мен қайтадан үйленуге қатысты Исаның тыйым салуы туралы бір ғана аят (Лұқа 16:18) бар.