Кіріспе
Британдық саяси белсенді, журналист және чартист көшбасшысы Джордж Джулиан Харни (17 ақпан 1817 – 9 желтоқсан 1897) британдық саяси белсенді, журналист және чартист көшбасшысы болды. Ол сондай-ақ марксизм, социализм және жалпыға бірдей сайлау құқығымен байланысты болды.
George Julian Harney (17 February 1817 – 9 December 1897) was a British political activist, journalist, and Chartist leader. He was also associated with Marxism, socialism, and universal suffrage.
Социализмге араласу
Харни енді социалист болды және ол «Солтүстік жұлдыз» газетін осы философияны насихаттау үшін пайдаланды. Газет иесі О’Коннор социализммен келіспеді және Харниді бас редакторлық қызметінен кетуге мәжбүр етті. Харни енді өзінің «Қызыл республикашыл» газетін құрды. Досы Эрнест Чарльз Джонстың көмегімен Харни газеті арқылы жұмысшы табының оқырмандарын социализм және пролетариаттың халықаралық бірлігі туралы білім беруге тырысты. 1847 жылы Харни Лорд Палмерстонға қарсы Тивертон округінен чартисттік үміткер ретінде сайлауға түсті, бұл оқиғаны Энгельс «La Reforme» газетінде былай сипаттады: «Еске сала кетейік, өткен сайлауда «Солтүстік жұлдыз» газетінің бас редакторы Харни мырза Тивертон округінен чартисттік үміткер ретінде ұсынылды, бұл округті парламентте Сыртқы істер министрі Лорд Палмерстон өкілдік етеді. Харни қолдау көрсету арқылы жеңіске жетті, бірақ Лорд Палмерстон дауыс беруді талап еткенде, ол сайлаудан бас тартты». Авелинг Харнимен сөйлескен адамды атап көрсеткендей: «Әрине, кандидаттарды сайлауға түсірудің мұндай толыққанды болмаған әрекеттерінің басты мақсаты сөз арқылы үгіт-насихат жүргізу болды. Мысалы, 1841 жылы Лорд Морпетке қарсылық көрсету Харниге Лидс, Хаддерсфилд, Брэдфорд, Дьюсбери, Уэйкфилд сияқты қалаларда сөйлеуге мүмкіндік берді. Бірақ сайлауға бару ниеті болған жоқ». Харнидің Хастингстегі сөзі «Солтүстік жұлдыз» газетінде толыққанды жарияланды және чартисттік ортада кеңінен таратылды. 1849 жылдың маусым айында Харни «Британдық және шетелдік саясат, тарих және әдебиеттің демократиялық шолуы» атты ай сайынғы журналын шығарды. Карл Маркстің «Neue Rheinische Zeitung» (1 маусым 1848 – 19 мамыр 1849) газетінен алынған мақалалар 1850 жылдың сәуір, мамыр және маусым айларында сериялы түрде жарық көрді. 1850 жылы «Қызыл республикашыл» газеті «Коммунистік манифест» кітабының алғашқы ағылшын тіліндегі аудармасын «Еуропаны қорқынышты жын-пері билеп жүр» деген сөздермен жариялады. Аударманы сол кездегі журналист, социалист және феминист Хелен Макфарлейн жасады, ол «Қызыл республикашыл» газеті үшін Ховард Мортон псевдонімімен жазды. «Қызыл республикашыл» газеті қаржылық жағынан сәтті болмады, ол 24 нөмірге дейін жарық көрді, соңғы саны 1850 жылдың 30 қарашасында шықты. Харни одан кейін «Халық досы» (желтоқсан 1850 – сәуір 1852), «Сәулет жұлдызы» (сәуір 1852 – желтоқсан 1852) және «Авангард» (қаңтар 1853 – наурыз 1853) апталықтарын шығарды, соңғысы тек жеті нөмірден тұрады. Осыған орай, өткен айда оның әйелі Мэри Харни 1853 жылдың 11 ақпанында қайтыс болды. «Авангард» газеті жабылып қалғаннан кейін Харни Ньюкаслға көшіп, Джозеф Коуэннің «Солтүстік трибунасы» газетінде жұмыс істеді (1854–1855).
"It will be recalled that at the last elections Mr. Harney, editor in chief of the Northern Star, was put forward as the Chartist candidate for Tiverton, a borough which is represented in Parliament by Lord Palmerston, the Foreign Secretary. Mr. Harney, who won on the show of hands, decided to retire when Lord Palmerston demanded a poll." As Aveling pointed out who had spoken with Harney: "Of course these more or less abortive runnings of candidates were chiefly with the intention of making propaganda by speech. For example, the opposition to Lord Morpeth in 1841 gave Harney the opportunity of speaking at such towns as Leeds, Huddersfield, Bradford, Dewsbury, Wakefield. There was never any serious intention of going to the poll." Harney's speech at the Hustings was published in full in the Northern Star and reprinted and distributed widely in Chartist circles. In June 1849, Harney launched his monthly journal Democratic Review of British and Foreign Politics, History and Literature. Articles from Karl Marx' Neue Rheinische Zeitung (1 June 1848 to 19 May 1849) appeared in serialised form in the April, May, and June 1850 issues. In 1850 the Red Republican published the first English translation of The Communist Manifesto with the opening lines: "A frightful hobgoblin stalks throughout Europe." The translation was done by Helen Macfarlane, a journalist, socialist and feminist of the time, who wrote for the Red Republican under the pseudonym Howard Morton. The Red Republican was not a financial success it lasted for 24 numbers the final issue being dated 30 November 1850. Harney followed it with the Friend of the People (December 1850 April 1852), Star of Freedom (April 1852 December 1852) and The Vanguard (January 1853 March 1853), the weekly that only ran for seven numbers, coupled to which in the previous month his wife Mary Harney had died on 11 February 1853. After The Vanguard ceased publication Harney moved to Newcastle and worked for Joseph Cowen's newspaper, the Northern Tribune(1854 1855).
Джерсидегі өмір; Харнидің 1859 жылғы екінші үйлену тойы
Харни Джерсиде тұтқындықта жүрген француз социалистерімен кездесу үшін сапарлады. Ол сол жерге француз жазушысы Виктор Гюгоға өзінің ынтымақтығын білдіру үшін барған дегенді айтады. Гюгоның Наполеон III-тен отбасымен бірге Франциядан қуылғаны белгілі. Харнидің екінші әйелі Мари Метивье (туған есімі Ле Сюер) – Джерсидегі өркендеген дүкен иесі және тыйымшылдар қозғалысының жетекшісі болған Джеймс Метивьердің жесірі еді. "Ол зиялы және бекем саяси нанымы бар әйел еді, Мари Шопеннен фортепиано сабақтарын алған, Джордж Сэнд пен Шатобрианмен таныс болған. Ол Анита Гарибальдимен жақын дос болған және Гарибальдидің ісіне деген ықыласынан оның армиясында медбике болып қызмет еткен". Мари мен Харни 1859 жылдың 25 шілдесінде үйленді, ал Харни Джеймстің (1853 ж.т.) әкесі болды. Олар Гюголардың жақын достары еді. Виктор Гюго Мариге шай жиынтығын, ал Харниге – «шешен және батыл жазушы» деген жазуы бар портретін сыйлады. Виктор Гюго Шекспирдің бірнеше аудармаларын Мари Харниге арнады. Джерсиде Харни «Джерси Индепендент» (1856–62) газетінің редакторы болды, оны аптасына екі рет шығатын газеттен күнделікті газетке айналдырды. Харнидің Америка Азамат Соғысында Солтүстікке қолдау көрсетуі «Джерси Индепендент» газетінің иесін ашуландырды және 1862 жылдың қарашасында Харни отставкаға кетуге мәжбүр болды.
АҚШ-қа көшіп кету және Англияға қайта оралу
1863 жылғы мамыр айында ол Бостонға кемемен барды, онда құлдыққа қарсы қозғалыспен байланыс орнатты. Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы жылдары ол көптеген солтүстік штаттарды аралап, Авраам Линкольн президентті қоса алғанда, көптеген саясаткерлермен кездесті. Харниге Америкада орналасуға көмектескен адам – Джерсиде болған кезде онымен хат алысқан Чарльз Самнер, американдық сенатор болды. Линкольнмен Ақ үйde кездесуді де Самнер ұйымдастырған. «Ньюкасл апталық хроникасының» американдық «корреспонденті» болуға шақыруды ол қуана қабылдады және Бостонда өткен жиырма бес жыл ішінде Харни американдық демократияны насихаттайтын, американдық өмір салтын бағалайтын көптеген хаттар мен мақалалар жазды. Құлдыққа қарсы «The Commonwealth» газетінің редакторы болып қысқа уақыт қызмет еткеннен кейін (1862-96), Харни Массачусетс штатының заң шығарушы органындағы Құжаттар бөлмесінде клерк болып жұмысқа орналасты. Осы тұрақты қызметте де Харни Джон Гринлиф Уиттиер сияқты американдық ақындармен, саясаткерлермен және Америка Құрама Штаттарына көшіп келген ескі чартист достарымен байланысын жалғастырып, зерттеулер жүргізді. Харни он жылдан астам клерк қызметін атқарып, 1888 жылға дейін Англияға жиі сапарлар жасады, содан кейін ол Темзадағы Ричмондқа қайтып, тұрақты түрде орналасты. Ashton & Hugman-ның сөзінше, Харни Американы сипаттағанда саяси маскировкаға барып, «американ саясатына бір жақты көзқарас берді», сондықтан «ол американдық демократияға сенімді нығайтып, антиамерикандық сезімді жеңілдетіп, Бостонды британдық иммигранттар үшін тартымды және қонақжайлы орын ретінде жарнамалады». Ол хаттарында кейде «біздің республикалық идеологиямызға» сілтеме жасайды және әрдайым американдық қоғамның және оның саяси және әлеуметтік өмірінің Англиядағы жағдайға қатысты жағымсыз және кінәлі сурет салатын аспектілерін көрсетіп, идеалдайтын. Сондықтан, жалпыға бірдей сайлау құқығы мәселесінде Харни 1867 жылы былай деп жазды: «Жоғарыда айтылғандардың қазіргі Англияны толқытып отырған үлкен мәселеге қатысы бар екенін сізге түсіндірудің қажеті жоқ: «басқа ешбір тақырып осы уақытта осындай қызығушылық тудыра алмайды. Біздің американдық саясатқа қызығушылығымыздың басты себебі – қанаушылыққа ұшыраған және қатыгездікпен қараланған халықтың құтылуын көруге деген құштарлық. Біз соңғы күндері адамзат үшін жеңіске куә болып отырмыз. Алты жылдың ішінде қандай төңкеріс! Алты жылдың ішінде ағылшын жұмысшысы АҚШ-тағы негрлердей саяси мәртебеге ие бола ма? Осы сұрақтан біз, ағылшындар, ұяламыз». 1873 жылы танымал секулярист Чарльз Брэдлоудың АҚШ-тағы алғашқы лекциялық сапарында Харни мен Венделл Филлипс оған Бостонды көрсетіп, жол көрсетуші болды. Бір қызығы, Харни 1886 жылы социалистер Эдвард Авеллинг, Элеонор Маркс Авеллинг және Вильгельм Либкнехттің Америкаға саяхат жасау ниеті туралы білгенде, 23 тамызда Энгельске жазды: «Авеллингтердің Америкаға бара жатқанына өкінемін. Олардан сақтық танытуларын сұраңыз. Барлық мақтан мен бос сөздерден кейін Англия – шынайы «еркіндік елі». Менің ойымша, доктор мен миссис Авеллингке жағдайды нашарлатудың қажеті жоқ, тұрған жерлерінде қалулары дұрыс».
" no other topic can present such features of interest, especially at this moment. Our interest in American politics has been mainly that of a desire to see the disenthralment of an oppressed and cruelly wronged race. That victory for humanity we at length witness. What a revolution in six years! Will the British working man occupy as proud a political position as that now held by the negroes of the States, within six years to come? There is stinging humiliation for us Englishmen in the very question." During the prominent secularist Charles Bradlaugh’s first lecture tour of the USA in 1873, Harney and Wendell Phillips had been his guide showing him around Boston. It is interesting that when he learnt about the intended American journey of agitation by the socialists Edward Aveling, Eleanor Marx Aveling and Wilhelm Liebknecht in 1886, Harney expressed to Engels his concern for their safety, writing on 23 August from Newcastle: "I am sorry to know the Avelings are going to America. Pray urge caution upon them. After all the brag and bunkum, England is the true 'land of liberty' [ ] In my judgment Dr and Mrs Aveling had better leave well alone and stay where they are."
Чартизмнің тарихы
Харнидің 1891 жылғы 3 тамызда Темзадағы Ричмондтан жазған «Weekly Chronicle» газетінің редакторына жолдаған хатында ол досы Холиоактың «Джинго» терминін қолдануын қорғады. 1893 жылғы 4 ақпанда Энгельс Харниге хат жазып, оның досы Джозеф Коуэнге тиесілі «Newcastle Weekly Chronicle» газетіне жазбаларын жіберудің орнына, тиісті баспагерді тауып, чартизм тарихын жазуды ұсынды. Ол Грэм Уолластың осыған ұқсас жұмыс жасауға тырысқанын білген: «Мен Уолластың ниеті туралы біраз уақыттан бері хабардармын. Егер мен оған бейім болсам, оның осы ниетін орындауына кедергі келтіре алмас едім, ал одан бұрын оны басып озу мүмкін емес. Бір жыл бұрын немесе одан да ертерек, мен Холиоактың, менің ойымша, Финсберидегі Саут-Плейс шіркеуінде Уолластың чартизм тақырыбындағы лекциялар курсының бағдарламасын көрдім». Харнидің Энгельске берген жауабында бұл хатты «өте қанағаттандырмайтын» деп атады. Ол денсаулығының нашарлап бара жатқаны және қаржылық қиындықтары туралы қызықты мәліметтер келтіреді, ал хаттың тоны басылымға берілгендік пен Энгельстің оптимизмін таң қалдыра зейін қоюды білдіреді. Ол көптеген кітаптары мен брошюраларының әлі де Америкада екеніне және барлық қажетті материалдарға қол жеткізе алмайтынына өкінді. Энгельстің келесі хатында ол Харниге чартизм тарихы бойынша жұмыс үшін ақша ұсынғаны көрінеді, бірақ Харни одан әдептілікпен бас тартты.