Кіріспе
15 ғасырдағы итальяндық таро карталарындағы Трионфи (triˈoɱfi, 'жеңістер') – тароки ойындарында қолданылатын, әлеуметтік мазмұны бар 15 ғасырдағы итальяндық карталардың ең бағалы жиыны. Ағылшын тіліндегі "trump card" және неміс тіліндегі "trumpfen" (карта ойындарында) сөздері итальяндық "Trionfi" сөзінен туындаған. Көптеген карталарда белгілі бір орынның немесе абстракцияның бейнесі бейнеленген.
Trionfi (triˈoɱfi, 'triumphs') are 15th century Italian playing card trumps with allegorical content related to those used in tarocchi games. The general English expression "trump card" and the German "trumpfen" (in card games) have developed from the Italian "Trionfi". Most cards feature the personification of a place or abstraction.
Тарих
Трионфидегі көптеген мотивтер итальяндық Ренессанста танымал болған трионфодағы театрлық процессияларда кездеседі. Бір кездері Эсте әулетіне тиесілі Феррарадағы Шифаноя сарайында осы жүзіктерді бейнелейтін көптеген қабырғалық суреттер бар. Петрарка "I Trionfi" атты өлең жазған, ол оның шабыты ретінде қолданылған болуы мүмкін. "Трионфи" атауын карталарға қатысты ең ерте кездестірген 1440 жылдың 16 қыркүйегінде Флоренция нотариусы Джусто Джустидің жазбаларында кездеседі. Ол Сигизмунд Пандольфо Малатестаға екі қымбатталған жекелеген палубаны берген мәміле туралы жазба жасады. 1449 жылдың 11 қарашадағы хатында Антонио Жакопо Марчелло 1418 және 1425 жылдар аралығында жасалған палубаға triumphorum genus деген сөзді қолданған. Ол Милан герцогы Филиппо Мария Висконтинің тапсырысы бойынша Мишелино да Безоццо салған және Мартиано да Тортонаның ілеспе мәтінінде сипатталған. Палубаның өзі жоғалып кетті, бірақ Марчелло да Тортонаның сипаттамасының көшірмесін ұсынды, онда палуба туралы егжей-тегжейлі мәліметтер және оның қалай ойналатыны туралы қысқаша түсініктеме берілген. Оның құрамында барлығы 60 карта болған (төрт патша, қырық пип картасы және он алты козы). Қырық төрт қарапайым картада құстар костюм белгілері ретінде қолданылған ("әдептер үшін, Бүркіт; байлық үшін, Феникс; ұстамдылық үшін, Көгершін; ләззат үшін, Құс"). Козылар он алты римдік немесе грек құдайларын (көтерілу ретімен) көрсеткен: Юпитер, Юнона, Паллас, Венера, Аполлон, Нептун, Диана, Бакхус, Меркурий, Марс, Куралай періште, Церес, Геркулес, Эол, Дафна және Купидон. Екі костюмде (Феникстер және Көгершіндер) пип карталары көптеген ескі карта ойындары сияқты кері ретпен орналасқан. Костюмдердің біріне бірі басымдығы жоқ, бірақ әр козы Бүркіт, Феникс, Көгершін, Құс костюмдерімен кезектесіп төмендеу ретімен байланысты. Мысалы, Юпитер, Аполлон, Меркурий және Геркулес Бүркіт костюмімен байланысты. Марциано да Тортонаның есебі Еуропадағы карталар жинағының құрамы туралы екінші ерте сипаттама болып табылады, 1377 жылы Джон Рейнфельденнің төрт костюмді, 52 картадан тұратын жинақ туралы баяндамасынан кейін. 1457 жылдың маусым айындағы екі палуба Феррараға 1457 жылдың шілде-тамыз айларында герцогтіктің жас миландық мұрагері Галеаццо Мария Сфорцаның сапарына қатысты көрінеді. Әр палуба 70 картадан тұрды, ал қазіргі Таро палубасында әдетте 78 карта бар. 78 картадан тұратын палубаның алғашқы куәлігі 1461 мен 1494 жылдар аралығында Ферраралық Матео Мария Боярдоның өлеңінде жазылған. Палуба қазіргі заманғы тароларға ұқсас, бірақ Боярдо палубасының мотивтері мен костюм белгілері мүлдем басқаша. Ол карталар мен козырлар үшін классикалық бейнелерді қолданды. Пьер Антонио Вити Урбинодан (шамамен 1470-1500), Тимотео Витидің ағасы, Боярдоның өлеңіне түсініктеме берді, сондай-ақ ережелерді ұсынды. Ол осы палубаларды жасауға тапсырыс берген болуы мүмкін, олардың екі толық емес жинағы сақталған. Ережелер де, палуба да әдеттегі трионфи палубаларынан саналы түрде ерекшеленген. Козырлардың реті аймаққа қарай өзгерген, мүмкін 1440 жылдары. Майкл Даммет оларды үш топқа бөлді. Болонья мен Флоренцияда ең жоғары козыр періште, одан кейін Әлем. Бұл топ негізінен оңтүстікке қарай Папа мемлекеттері, Неаполь патшалығы арқылы тарады, соңында Сицилия патшалығына дейін жетті, бірақ Савойя мемлекеттерінде де белгілі болды. Феррарада Әлем ең биік болды, одан кейін Әділет және періште. Бұл топ негізінен солтүстік-шығысқа, Венеция мен Трентоға тарады, онда бұл тек өткінші мода болды. XVI ғасырдың аяғында бұл тәртіп жойылды. Миланда Әлем ең биік болды, одан кейін періште. Бұл Италия соғыстары кезінде Швейцария мен Францияға тарады, ол "Марсель Тароты" ретінде танымал болды. "Тарохо" сөзінің ойынның жаңа атауы ретінде 1502 жылы Брешияда пайда болғаны белгілі. "Тарохи" 1505 жылдың маусым айында Феррарада қолданылды. 1505 жылдың желтоқсан айында Францияның Авиньон қаласында "Тарау" палубалары жасалып жатыр деп айтылды. Осы уақыт аралығында Трионфи сөзі карта ойыны контекстінде сипатын өзгерткен сияқты; ол өз ойын ретінде пайда болады (Рабеле "Тарау" және "Триумф" ойындарын біледі) және нақты аллегориялық карталармен байланысты емес сияқты. Бұл, әрине, бұрынғы атауды ығыстырған Трионфаның танымалдылығына байланысты. Тарох сөзі сол кезеңде ақымақтық мағынасында қолданылған.
Қалған палубалар
Құнды клиенттерге арналған қолмен боялған, көбінесе алтын жалатылған, арнайы жасалған қымбат палубалар, жаппай өндірілген палубалардан гөрі көбірек сақталған. 15-шы және 16-шы ғасырдың басындағы карталар, 16-шы ғасырдың соңы мен 17-шы ғасырдың карталарынан гөрі көптеп жетіп келген.