Говейя: Тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Гувея (ɡoˈvɐjɐ) – Португалияның Гуарда округіндегі қала және муниципалитет. 2011 жылғы халық санауы бойынша муниципалитетте 14 046 адам тұрды, ал қаланың өзінде шамамен 3 500 адам өмір сүреді. Қазіргі әкімі – Луис Маркес Тадеу, ол Социал-демократиялық партиядан сайланды. Муниципалдық мереке – тамыздың екінші жексенбісінен кейінгі дүйсенбі.

Тарих

Гувеяның құрылуы көбінесе б.з.д. 580 жылға байланысты, бірақ адам қонысының ең көне материалдық дәлелі – қола дәуірінен қалған, 1940 жылы қамал алаңында табылған жерлеу ыдыстары. Рио-Торто ауданында адам қонысының ең көне белгісі – б.з.д. төртінші мыңжылдыққа жататын дольмен (тас жерлеу құрылысы). Римдіктердің шапқыны да қала тарихының бір бөлігі болды. Қала орталығындағы шіркеуден Лузитан құдайы Салкиуге арналған қасиетті жазу табылды, сондай-ақ соғысқа қатысты темір заттарымен (айқыш, пышақ және жебе ұшы) бірге римдік жауынгердің қабірі де табылған. Фолгосиньо, Несперейра және В.Н. Тазем аудандарында римдік жолдары қазірге дейін сақталған. Герман және мұсылман кезеңдері туралы көп мәлімет жоқ, тек 1055 жылы Кастилия корольдігінің Фердинанд I мұсылмандардан "Гауделланы" (Гувеяның латынша аты) басып алғаны белгілі. 1277 жылы осында азамат соғысы кезінде шайқас болған. Орта ғасырларда қала дамыды, мал шаруашылығы, егіншілік және жүн өндірісі экономикалық дамудың маңызды салалары болды. Бұл дамуда еврей қауымы маңызды рөл атқарды, әсіресе жүннен қолөнер жасау және сауда салаларында. 1960 жылдардың соңында ескі еврей кварталдарының бірінде еврей жазуы табылды, ол 1496 жылы Португалиядағы еврей қауымының міндетті түрде дін ауыстыруы мен қуылмауы алдында салынған соңғы синагога екенін куәландырады, және осы жыл жазуда көрсетілген. Бұл жазуды Espaço Arte e Memória мұражайында көруге болады. Жаңа заманда жүн өндірісі 20 ғасырға дейін өркендеді, содан кейін төмендеді. 1870 жылы Гувеяда барлық елдегі 57 тоқыма фабрикасының 20-сы болды және ол ең ірі алтыншы тоқыма орталығы еді. 1873 жылы 23 фабрика болды, онда шамамен 2000 адам жұмыс істеді. Пиреней соғыстары кезінде Гувея қамалы қирады, бірақ ортағасырлық аудан, еврейлердің Бикейра ауданы, С. Юлиан шіркеуі және қалалық ерекшеліктері сақталды. Басты сәулеттік ескерткіштер қала орталығында орналасқан, олар 18 ғасырға дейін сақталған, әсіресе Киелі Петр шіркеуі, кішкентай кафедраль, кітапхана және мұражай ғимараты, қалалық әкімшілік, 18 ғасырлық иезуит колледжі және бірнеше шіркеулер мен шапкіштар. Ең танымал нысан – 16 ғасырлық "Casa da Torre" ғимараты, оның алдында сол кездің "пелуриньосы" тұр, ол Гувеяның король Мануэль I-ден алған тәуелсіздігін еске салады.

The establishment of Gouveia is often attributed to the year 580 BC, but the oldest material proof of human occupation is funerary pottery dating to the Bronze Age that was found in a castle square in 1940. In the parish of Rio Torto, the oldest evidence of human occupation is a dolmen (a stone funerary structure) dating back to the fourth millennium BC. The Roman occupation was also a part of the city's history. A consecration inscription to the Lusitanian god Salqiu was found in a chapel on the city centre, as well as the grave of a Roman warrior with iron artefacts related to war (axe, knife, and an arrow head). In the Folgosinho, Nespereira, and V. N. Tazem parishes, there are Roman roads that can still be walked. For the Germanic and Muslim periods, nothing is known except that in 1055 Ferdinand I from the Kingdom of Castile conquered "Gaudella" (Gouveia's Latin name) to the Muslims. In 1277 a battle during a civil war took place here. During the Medieval period, the city developed, with shepherding, agriculture, and wool production as the biggest areas of economic development. The Jewish community played an important role in this development, especially in the handcrafts using wool, but also with trade. A Hebrew inscription was found in the late 1960s in one of the old Jewish quarters that certifies the last synagogue to be built in Portugal before the mandatory conversion and expulsion of the Jewish community of Portugal in the year of 1496, which is also the year recorded in the inscription. The inscription can be seen in the museum Espaço Arte e Memória. During the modern period, the wool industry grew until the 20th century, since which time it has diminished. Gouveia in 1870 had 20 looms out of a national total of 57, and it was the sixth biggest textile urban centre. In 1873, there were 23 factories, employing almost 2000 people. During the peninsular wars, Gouveia's castle was destroyed, but the medieval quarter survived, with its Jewish neighborhood of Biqueira, the S. Julian church, and urban characteristics. The main architectural structures are in the city centre, and they go back to the 18th century, especially the St. Peter's church, a small cathedral, the library and the museum building, the city hall, an 18th century Jesuit college, and several churches and chapels. The biggest icon is a 16th century building called casa da torre, which has a "pelourinho" in front from the same period as the building itself to commemorate the autonomy attained by Gouveia from King Manuel I.

География

Гувеяның орналасуы Мондего аңғарларына көрініс ашады, ал көкжиекте Бейра-Альта аймағының таулары мен жоталары басым. Көкжиектерінің кеңдігі адамдарға Португалиядағы Бейра-Альта аймағының көбісін қамтиған ең кең көріністердің бірін ұсынады. Гувея Португалия материгінің ең биік нүктесіне апаратын жолға ие, сонымен қатар аңғарға қарай таңғажайып көріністер ашылады. Португалияның ең ірі өзені – Мондего, Гувея әкімшілік аумағындағы Серра-да-Эштрела ұлттық паркінің ортасындағы Мондегуиньо (Кішкентай Мондего) деген жерден басталады. Гувеяның экологиялық паркі қала шекарасынан тыс, Кинта-да-Боррахотадағы ауылдық жерде орналасқан. 6 гектар аумақты алып жатқан бұл паркте жолдар бойында өсімдіктер мен жануарлар дүниесі орналасқан, сондай-ақ қаланы қоршаған экологиялық аймақ туралы келушілерге арналған инфрақұрылым мен ақпарат бар. Жақын жерде CERVAS – Centro de Ecologia, Recuperação e Vigilância de Animais Selvagens (жабайы жануарларды экологиялық зерттеу, қалпына келтіру және бақылау орталығы) орналасқан. CERVAS – бұл ALDEIA қауымдастығы басқаратын Серра-да-Эштрела ұлттық паркінің бір бөлігі. Оның мақсаты – жануарлар дүниесі мен олардың мекендеу ортасын сақтау және басқаруға қатысты мәселелерді анықтау және шешу. Бұл жұмыстың басты бағыты – жабайы жануарларды қалпына келтіру және емдеу, сондай-ақ оларды табиғи ортаға қайта жіберу.

Мәдениет

Муниципалитет жыл сайынғы әдебиет және сурет саласындағы сыйлықты ұйымдастырады, ол 20 ғасырдың ең көрнекті португал жазушылары мен суретшілерінің құрметіне арналған. Бұл сыйлық олардың туған қаласына – жазушы, философ және педагог Вергилио Феррейраға (Мелу, Гувейяда туған) және суретші Абель Мантаға (сонымен қатар Гувейяда туған) тағзым ету мақсатында беріледі. Екеуінің де есімдері қоғамдық ғимараттарға берілген: ескі Гувейя марквізінің 18 ғасырдағы сарайында орналасқан қалалық кітапхана Феррейраның есімімен аталады және оның жеке архиві сақталады, ал графтың 18 ғасырдағы сарайындағы қалалық заманауи өнер мұражайы Мантаның есімімен аталады. Аймақтағы заманауи өнердің ең ірі архивіне ие мұражайда Хулио Помар, Паула Рего, Хулио Ресенде және Виейра да Силва сияқты суретшілердің туындылары қойылған. Қалада тұрақты түрде кино көрсетілімдері, театр және музыка фестивальдері өтетін театр да бар, соның ішінде он жылдан астам уақыттан бері өткізіліп келе жатқан және жанрында әлемдік деңгейде танымал Gouveia Art’Rock прогрессивті рок фестивалі де бар.