Кіріспе

Нельсон Георгиевич Степанян (1913-1944) – кеңес ұшқышы және әскери әуе күштерінің подполковнигі, екі рет Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталған.

Ерте өмір

Степанян 1913 жылғы 28 наурызда [ескі стиль бойынша 15 наурыз 1913] Шушиде, Елизаветаполь губерниясында армян отбасында дүниеге келген. Нельсонның әкесі Геворг Степанян бастапқыда Ереваннан шыққан және қазіргі Ереван қаласындағы Екмалян көшесіндегі үйde тұрған. Нельсонның анасы Шүшіден шыққан. 1911 жылы Геворг уақытша Арцахтың орталығы болған Шушиге көшіп, онда «Сингер» тігін компаниясының Шуши бөлімшесін басқарған. Нельсон туғаннан кейін Степанян отбасы Ереванға қайта оралды. Ол жерде Нельсон Транскавказдық дайындық әскери мектебін бітіріп, 1930 жылы түлек атанды. Оқуын Батайск әскери авиация мектебінде жалғастырып, 1935 жылы бітіріп, 1938 жылға дейін мектепте ұшқыш-нұсқаушы болып жұмыс істеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылы маусымда Германия Кеңес Одағына шабуыл жасаған кезде Степанян басқа әскери ұшу академиясында сабақ беріп жүрді. Ол ерікті түрде соғысқа қатысып, бірнеше шайқастарға Илюшин Ил-2 ұшағының ұшқышы ретінде қатысты. Степанян Полтава, Запорожье, Одесса, Каховка және Николаев қалаларындағы қорғаныс шайқастарына қатысты. 20-шы рет ұшып шыққанда Степанян зениттік оқтардың сынықтарынан жарақаттанды. Ол Балтық флотының 8-ші авиациялық бригадасының 57-ші полкінің құрамында 2-ші авиациялық эскадрильяның ұшқышы ретінде Ленинград үстіндегі аспанды қорғады. 1942 жылы 23 қазанда Кеңес Одағының Жоғарғы Кеңесі Степанянға Кеңес Одағының Батыры атағын берді. 1943 жылы майор дәрежесіне көтерілгеннен кейін, Степанян 47-ші шабуыл авиация полкінің командирі болды. Өзінің бөлімшесімен Севастополь, Феодосия және Судак (Қырымда) айналасындағы Кеңес шабуылына қатысты; оның еңбегі үшін 47-ші полкке Феодосия құрметті атағы берілді. Степанян да жау шебінде атып түсірілді, бірақ оған достық партизандар кеңес шебіне қайтуға көмектесті. Степанян "Балтық теңізінің дауылды құсы" деп аталды. Ол 47-ші полктің штурманы, капитан Александр Румианцевпен бірге қаза тапты. Степанянның қазасы эскадрильяның қалған бөлігін қатты күйретті. Оның әріптестері оның қазасынан кейін ата-анасына келесі хатты жіберді:

Ол өзінің ерлігі үшін қайтыс болғаннан кейін екінші рет Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталды. Кеңес деректері бойынша Степанян кемінде 239 жауынгерлік тапсырма орындаған, 53 кемені батырған (оның 13-ін жеке өзі), 80 танкты, 600 бронетранспортты және 27 ұшақты жойған. Сонымен қатар, Севастополь және Феодосияда оның есімімен аталатын көшелер, ал Ереванда және Кировабадта оның есімімен аталатын мектептер бар. 2020 жылғы Таулы Қарабақ соғысынан кейін Шушидегі ескерткіш Әзірбайжан үкіметі тарапынан қиратылды.