Кіріспе

Кеңес ұшқышы (1902–1937)

Сигизмунд Александрович Леваневский (Сигизмунд Александрович Леваневский, Зыгмунт Левоньевский; 15 мамыр 1902 [е.с. 2 мамыр 1902] – 13 тамыз 1937) – ұзақ қашықтыққа ұшу пионері, 1934 жылы «Челюскин» кемесін құтқару операциясына қатысқандығы үшін Кеңес Одағының Батыры атағымен марапатталған.

Өмір және мансап

Зигизмунд Леваневский 1902 жылы 15 мамырда Санкт-Петербургте поляк отбасында дүниеге келді [ескі стиль бойынша 2 мамыр 1902 жыл]. Оның інісі Йозеф Левоньевский (1899-1933) – поляк әскери және спорттық ұшқышы. Зигизмунд Октябрь революциясына большевиктер тарапынан қатысып, кейіннен Ресей азамат соғысына қатысты, 1918 жылдан бастап Қызыл Армияда қызмет етті. 1925 жылы Севастополь әскери-теңіз авиация мектебін бітіріп, әскери ұшқыш болды. 1930 жылы ол резервке жіберілді. 1932-1933 жылдары Бүкіл Украиналық ұшқыштар мектебінің ұшу және оқу бөлімінің бастығы қызметін атқарды. 1933 жылы Леваневский Главсевморпут (Солтүстік теңіз жолы бас басқармасы) үшін жұмыс істеп, Солтүстік-Шығыс теңіз жолының шығыс бөлігінде кемелердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін мұзды мөлшерін анықтаумен айналысты. 1933 жылы 20 шілдеде ол халықаралық деңгейде танымал болды, өйткені әлемді жеке ұшу арқылы рекордық уақытта айналуға тырысқан кезде Анадырдің батысында апатқа ұшыраған американдық ұшқыш Джимми Маттернді Анадырдан Номға эвакуациялады. Келесі жылы Леваневский және ұшқыш әріптесі Маврикий Слепнев Аляскаға барып, «Челюскин» бу пароходының жолаушыларын құтқару үшін қолданылатын Consolidated Fleetster 17AF көлік ұшақтарын сатып алды. 24 наурызда Номнан ұшқан Леваневскийдің ұшағы Солтүстік Чукотка жағалауындағы Колючин шығанағына мәжбүрлі түрде қонды, қонғанда шаңғылары жыртылды. Слепнев оны Ванкаремдегі операциялық базаға эвакуациялады, бірақ ұшақ болмағандықтан Леваневский құтқару жұмысына қатыспады. Алайда, ол кейіннен экспедиция басшысының орынбасары Бобровқа шұғыл медициналық көмек көрсету үшін Уэленнен Чукоткадағы Сент-Лоуренс шығанағына дәрігерді жеткізді. Бобров аппендициттен зардап шеккен, осы ісі үшін оған Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. 1934 жылы Коммунистік партияға мүше болды.

Солтүстік полюске ұшулар

1935 жылғы 3 тамызда Леваневский екі адамдық экипажбен (қосымша ұшқыш Георгий Байдуков және навигатор Виктор Левченко) бір қозғалтқышты Tupolev ANT 25 ұзақ қашықтыққа арналған бомбалаушы ұшағының прототипімен Мәскеуден Сан-Францискоға полярлық ұшуға тырысты. Ұшу басталғаннан кейін мың шақырымнан соң (Кола түбегінің солтүстігінде) май бакінде ақау пайда болды, ол майға толып кеткендіктен, Леваневский миссияны тоқтатуға шешім қабылдады. 1936 жылдың жазында Леваневский мен Виктор Левченко Санта-Моникадан (Калифорния) Аляска және Сібір арқылы Мәскеуге дейінгі әуе маршрутын бағалады. 10 000 шақырымдық ұшу Vultee V 1AS ұшағымен жасалды, бірақ поплавоктар дөңгелекті шассимен ауыстырылды. Бұл ұшуы үшін Леваневский Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. 1937 жылғы 12 тамызда Леваневский басқаратын 6 адамдық экипажбен "Болховитинов ДБ А" (№ N 209, Дальний Бомбардировшик академиясы, яғни Ұзақ қашықтыққа арналған бомбалаушы) ұшағы Солтүстік полюс арқылы Мәскеуден АҚШ-қа (Фэрбенкске) ұзақ қашықтыққа ұшты. Екіпажбен радиобайланыс келесі күні, 13 тамызда, Мәскеу уақытымен сағат 17:58-де Солтүстік полюстен өткеннен кейін үзілді, себебі ұшақ қолайсыз ауа-райымен кездесіп, оң жақ қозғалтқышы бұзылды. Кеңес үкіметі 1937 және 1938 жылдары канадалық бұта және Антарктика ұшқышы Герберт Холлик Кенион басқаруымен сатып алынған АҚШ ұшақтарымен жоғалған ұшақты іздеу үшін екі әуе іздеу операциясын қаржылады. Джимми Маттерн өзінің бұрынғы құтқарушысын іздеуге көмектесу үшін алғашқы іздеу кезінде Калифорниядан Lockheed 12, "The Texan" ұшағымен ұшты. Іздеу әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін экипаждың барлық мүшелері қаза тапқан деп есептелді. 1999 жылдың наурыз айында Анкориждегі Минералдық ресурстарды басқару қызметінің қызметкері Деннис Турстон Прудхо Бэй мен Кактовик арасындағы Камден шығанағының жағалауында апатқа ұшырағандай көрінетін қиыршықтарды тапты. Бұл Леваневскийдің ұшағы болуы мүмкін деген болжамдар БАҚ-та пайда болды, бірақ объектіні қайта табуға жасалған келесі әрекет сәтсіз аяқталды.