Кіріспе
Иран аймағындағы тарихи жауынгерлер тобының мүшесі. Ayyār, (عيار, pl. ʿayyārūn; عیار, көпше. Айяран) – 9-12 ғасырлардағы Ирак пен Ирандағы жауынгерлер класымен байланысты адамды білдіреді. Сөздің түпкі мағынасы – көшпенді, саяхатшы. Айярлар футува, яғни ортағасырлық исламдық ұйымдармен байланысты болған.
Ayyār, (عيار, pl. ʿayyārūn; عیار, pl. Ayyârân) refers to a person associated with a class of warriors in Iraq and Iran from the 9th to the 12th centuries. The word literally means vagabond. Ayyars were associated with futuwwa, or medieval Islamic organizations located in cities.
Шығу
Айярун исламнан бұрын пайда болған деп есептеледі, себебі олардың ерекше ирандық салты-дәстүрлері болған және олар Сасани империясының аумақтарына сай келетін аймақтарда белсенділік танытқан. Олар туралы жазылған көптеген мәліметтер 10-дан 12-ғасырларға дейінгі кезеңде Бағдадтағы қызметтеріне қатысты. Сол кезде Бағдадты Буйидтер (945–1055) билеген. Олар жолдар мен базарлардан салық алу, байлардың үйлерін өртеу, базарларды тонау, түнде байлардың үйлерін қарақылдау сияқты көптеген зұлматтар жасады. Бірнеше жыл бойы (1028–1033) 'айярунның басшылары әл-Буржуми мен Ибн әл-Маусили үкіметтік тұрақсыздық салдарынан қаланы басқарды.
Беделі
Айярундарды көбінесе жауынгерлер деп атайды, бірақ олардың бұл қызметі әлсіз үкімет пен азаматтық соғыс кезінде күшейе түседі, себебі әскери күш ретінде олардың рөлі оларды көптеген тараптарда соғысуға итермеледі, бұл көптеген адамдарды ашуландырды. Үкімет тұрақталғанда олардың заңды қызметі азайды, ал 12 ғасырда Селжұқтар билікке келгенде, олардың қызметі дерлік тоқтады. Айярундар түркілердің көпшілігіне қарсы әділетсіздікке наразылық ретінде соғыс жүргізді.
Өңірлік ықпал
Бағдадтың сыртында айярундар орта таппен тығыз байланыста болды және қолданыстағы тәртіпті сақтауға көмектесті. Шығыс Иранның Саффарилер (861–1003) әулеті, шын мәнінде, айярундардан шыққан династия болды. Кейбір тарихшылар олардың Бағдадтың әлсіреуіне үлес қосып, монғолдардың қаланы қырып салуына жағдай жасағанын айтады.