Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мао Цзэдунның бірінші әйелі (1889–1910)
First wife of Mao Zedong (1889–1910)
Луо Исиу (; 20 қазан 1889 – 11 ақпан 1910), хань тайлы қытай әйелі, кейіннен Қытайдың коммунистік революциялық және саяси қайраткері Мао Цзэдунның бірінші әйелі болды. Олар 1908 жылдан оның қайтыс болғанға дейін үйленген. Қытайдың оңтүстік-орталық аймағында, Хунань провинциясының Шаошань ауданынан шыққан Луоның отбасы кедей шаруалар еді. Олардың некесі туралы белгілі мәліметтердің көп бөлігі Маоның 1936 жылы американдық тілші Эдгар Сноуға берген сұхбатынан алынған, ол Сноу бұл ақпаратты «Қытай үстіндегі қызыл жұлдыз» кітабына енгізген. Маоның айтуынша, ол және Луо Исиудың некесі олардың әкелері Мао Ичан мен Луо Хэлоу ұйымдастырған. Луо он сегіз, ал Мао он төрт жаста болған кезде олардың никесі қиылған. Мао тойға қатысқанмен, кейіннен бұл некеге риза еместігін, оны толықтырмағанын және әйелімен бірге тұрудан бас тартқанын айтты. Қоғамда ұятқа қалған ол дизентериядан қайтыс болғанға дейін екі жыл Маоның ата-анасымен бірге тұрды, ал Мао білім алу үшін ауылдан кетіп, ақырында Қытай Коммунистік партиясының негіс қалаушыларының бірі болды. Әртүрлі өмірбаян жазушылар Маоның осы некедегі тәжірибесі оның болашақ көзқарастарына әсер еткенін, оны ресми никеге сын көзбен қарауға және әйелдер құқығын қорғаушы болуға итермелегенін болжайды. Ол тағы үш рет үйленді: Ян Кайхуэй, Хэ Цзычжэнь және Цзян Цин, соңғысы Мадам Мао деп белгілі болды.
Luo Yixiu (; 20 October 1889 – 11 February 1910), a Han Chinese woman, was the first wife of the later Chinese communist revolutionary and political leader Mao Zedong, to whom she was married from 1908 until her death. Coming from the area around Shaoshan, Hunan, in south central China – the same region as Mao – her family were impoverished local landowners. Most of what is known about their marriage comes from an account Mao gave to the American reporter Edgar Snow in 1936, which Snow included in his book Red Star Over China. According to Mao, he and Luo Yixiu were the subject of an arranged marriage organised by their respective fathers, Mao Yichang and Luo Helou. Luo was eighteen and Mao just fourteen years old at the time of their betrothal. Although Mao took part in the wedding ceremony, he later said that he was unhappy with the marriage, never consummating it and refusing to live with his wife. Socially disgraced, she lived with Mao's parents for two years until she died of dysentery, while he moved out of the village to continue his studies elsewhere, eventually becoming a founding member of the Communist Party of China. Various biographers have suggested that Mao's experience of this marriage affected his later views, leading him to become a critic of arranged marriage and a vocal feminist. He married three more times, to Yang Kaihui, He Zizhen and Jiang Qing, the last of whom was better known as Madame Mao.
Ерте өмір
1889 жылғы 20 қазанда дүниеге келген Луо Исиу – Луо Хелудың (罗合楼; 1871–1943), шаруалықпен айналысып, күнкөрісін табатын шенши (绅士) немесе ауылдық зиялысының үлкен қызы, және оның әйелінің (1869–1912), Мао тегінен шыққан, Мао Цзэдуңтың қашық туысы. Тарихшы Ли Фейгон Луо отбасының жергілікті маңызы бар екенін айтса да, Мао туралы жазған Александр В. Панцов пен Стивен И. Левин олардың кедейлікке түскенін мәлімдеді. Луо Хелу мен оның әйелінің бес ұлы мен бес қызы болды, бірақ жеті баласы ерте қайтыс болды, нәтижесінде оларға үш қызы ғана қалды. Олардың ересек ұлдары болмауы олардың қоғамдағы беделін төмендетті, себебі сол кездегі қытай қоғамында отбасының әулетін жалғастыруға тек ұлдар ғана құқылы болды.
Born on 20 October 1889, Luo Yixiu was the eldest daughter of Luo Helou (罗合楼; 1871–1943), a shenshi (绅士) or rural intellectual who earned his living as a farmer and his wife (1869–1912), whose surname was Mao and who was a distant great aunt of Mao Zedong. Although historian Lee Feigon stated that the Luo family was locally important, Mao biographers Alexander V. Pantsov and Steven I. Levine claimed that they had fallen into poverty. Luo Helou and his wife had five sons and five daughters, but seven of these children died, leaving them only three daughters. The couple's lack of adult sons diminished their social status, for in Chinese society at the time, only sons could continue the family lineage.
Дайындық
Мао Цзэдун Шаошанчжоңдағы, Шаошан тауының атын алған шағын ауылдағы, әкесінің шаруа қожалығында туып өскен. Оның қатаң тәртіпті әкесі Мао Ичанг Седунның наразылық көріністерімен күресу үшін сол заманғы дәстүрге сай, оны мәжбүрлеп үйлендіруге шешім қабылдады, бұл оның отбасылық мәселелерге жауапкершілікпен қарауына итермелеуі керек еді. Ичанг сондай-ақ өзінің әйелі Вэнь Цимиге көмекші керек еді, өйткені оның денсаулығы жылдар бойы ауыр еңбек салдарынан нашарлаған. Ол Луо Исюді 1907 жылдың соңында немесе 1908 жылы таңдады. Луо Исюдің анасының төрт ағасы Мао тегінен болғандықтан, олардың Маолармен туыстығы осы таңдауға ықпал еткен болуы мүмкін, себебі олар Мао Ичанның Шаошанчжоңдағы үйінен екі ли (1 км) қашықтықта тұрған. Дәстүрлі рәсім бойынша, үйлендіруші Лоу отбасының үйіне жіберілетін, ал Лоу отбасының неке ұсынысын дереу қабылдамауы күтілетін. Луо Хелу үлкен қызының үйленгеніне қуанды. Екі отбасы бір-біріне сыйлықтар алмастырып, неке шартына қол қойды, содан кейін неке бұзылмас деп есептелді. Седун Иксюмен шартына қол қойылған күні танысты. Көп жылдар өткен соң, оның немересі Конг Донгмей Маоның әкесінің таңдауына наразы болғанын және оның орнына туысы Ван Шигуға ғашық болғанын айтты. Алайда, Ванмен үйленуге жергілікті жұлдыжол бағдары беруші рұқсат бермеді, өйткені олардың жұлдылары үйлеспейді. Мао бұл келісімге наразы болғанымен, Луоға үйленуге келісті. Ол кезде ол он төрт жаста болды, кейіннен Эдгар Сноуға Луоның жиырмада екенін қате айтты. Бұл мәлімдемені Мао туралы зерттеушілер Росс Террилл мен Филип Шорт қолдады, бірақ кейіннен Джунг Чанг пен Джон Холлидей, Александр В. Панцов және Стивен И. Левин сынға алды, олар Луоның он сегіз жаста екенін анықтады.
Mao Zedong had been born and raised at his father's farm in Shaoshanchong, a small rural village named for the nearby Shaoshan mountain. His disciplinarian father, Mao Yichang, had decided to deal with Zedong's rebellious attitude in a manner typical of the time, by forcing him into an arranged marriage that would compel him to take family matters seriously. Yichang also desired a helper for his own wife, Wen Qimei, whose health had deteriorated through years of heavy agricultural labour. He selected Luo Yixiu in either late 1907 or 1908. Her kinship to the Maos may have helped in this selection, as Luo Yixiu's mother's four brothers, surnamed Mao, lived only two li (1 km) from Mao Yichang's home in Shaoshanchong. Following traditional procedures, a matchmaker would have been sent to the Luo family house, and the Luo family would have been socially expected to not accept the marriage proposal immediately. Luo Helou was happy to see his eldest daughter married. The two families exchanged gifts and signed the marriage contract, after which the marriage was considered inviolable. Zedong first met Yixiu on the day that the contract was signed. Years later, his granddaughter Kong Dongmei stated that Mao was unhappy with his father's choice, and that he instead was in love with his cousin, Wang Shigu. However, marriage to Wang had been ruled out by a local diviner because their horoscopes were incompatible. Although displeased by the arrangement, Mao agreed to marry Luo. At the time he was fourteen, and later erroneously informed Edgar Snow that Luo was aged twenty, a claim independently accepted by Mao biographers Ross Terrill and Philip Short, but later challenged by biographers Jung Chang and Jon Halliday, and Alexander V. Pantsov and Steven I. Levine, who established that she was eighteen.
Тойға
Той 1908 жылы өтті. Маоның өмірбаясын жазған бірнеше автордың пікірінше, бұл рәсім Хунань провинциясының ауылдық дәстүрлі салт-дәстүрлеріне сәйкес болған. Сондықтан той, күйеу жігіттің үйінде достары мен туыстарына арналған қонақасымен бір күн бұрын басталған болуы мүмкін. Келесі күні, келін қызыл киім киіп, бетін қызыл жамылғымен жауып, қызыл паланкинмен күйеу жігіттің үйіне жеткізілген. Сол жерде оның жамылғысы алынып, күйеу жігітке деген наразылығын және қанағатсыздығын ашық білдіріп, сөздерімен қорлаған. Дәстүр бойынша, тойдан бұрын фейерверк көрсетілімі болуы мүмкін, содан кейін келін мен күйеу әрбір қонаққа, күйеу жігіттің әулеттік құрбандық тақтасына, рухтарға және бір-біріне тағзым ететін. Осымен рәсім аяқталар еді. Егер дәстүрлі қағидалар сақталса, той екі күнге созылып, қонақтар жас үйленушілерге, көбінесе ақшалай сыйлықтар тарту еткен. Тойдың мәресінде қонақтар үйлену бөлмесіне кіріп, қара бетпен суреттелген адам бастауымен, түрлі жыныстық мазмұндағы әңгімелер мен ишаралар айтқан. Қытайдың ауылдық дәстүрінде келін, неке түнінен кейін төсек жамылғысындағы қан дақтарын көрсету арқылы, бойжеткендігін дәлелдеуі керек еді. Яғни, жыныстық қатынас кезінде пәрденің бұзылғанын көрсетуі тиіс болған.
The wedding took place in 1908. According to a number of Mao's biographers, the ceremony would have likely followed traditional rural Hunanese custom. Thus, it probably would have begun with a feast in the groom's home on the day before the ceremony, to which friends and relatives were invited. The next day, the bride would have been dressed in red, with a red veil over her face, and carried by red palanquin to the groom's family home. There, her veil would have been removed, and she would have been expected to express unhappiness and dissatisfaction with the groom by publicly insulting him. According to tradition, a display of fireworks would probably have taken place, before both bride and groom would have kowtowed to each guest, to the groom's ancestral altar, to the spirits, and to one another, concluding the ceremony. If traditional practices were adhered to, feasting would have continued for two days, while guests would have given gifts, mainly of money, to the newlyweds. The wedding ceremony would have culminated with the guests entering the bridal chamber, where they would have made various sexual references and innuendos, led by a figure with his face painted black. In Chinese rural tradition, the bride was expected to show the bloodstains on the bed sheets from her wedding night to prove that her hymen had been broken during sexual intercourse, and that she had therefore been a virgin.
Некелік өмір
Сноудың айтуынша, Мао әйелімен бірге тұрудан бас тартты және олар ешқашан некелерін толыққанды тіркеймегенін мәлімдеді. Тойдан кейін ол үйден қашып, Шаошанда жұмыссыз студентпен бірге тұруға кетті. Ол көп уақытын оқуға арнады, әсіресе Сима Цянның «Ұлы тарихшының жазбалары» және Бан Гудың «Ескі Хан әулетінің тарихы» сияқты тарихи еңбектерді, сондай-ақ Фэн Гуйфэннің «Жао Бинді зерттеуден жеке наразылықтары» сияқты саяси трактаттарды оқыды. Қазір Мао отбасының бір бөлігі саналатын Луо, Мао Ичан мен Вэнь Цзимейдің үйінде тұрды, бірақ күйеуінің жоғалуынан ұятқа қалды; кейбір жергілікті тұрғындар оны Ичанның күйеуінің сақинасы деп есептеді. Луо Исю 1910 жылдың 11 ақпанында, Қытай Жаңа жылынан кейін дизентериядан қайтыс болды. Мао Цзэдун үйіне қайтты; әкесі оның бағынбауын кешірді және 1910 жылдың күзінде ұлының Донгшан жоғары бастауыш мектебінде оқуын қаржыландыруға келісті, соның арқасында Мао Шаошанчхоннан кетті. 1936 жылы Мао Сноуға «Мен оны әйелім деп есептемеймін» деді, бірақ оның өлімі туралы ештеңе айтпады. Луо Исюдің қабірі Шаошанчхондағы Мао Цзэдунның бұрынғы тұрғын үйіне қарап тұрған таудың басында, оның ата-анасының қабірінен бірнеше қадам жерде орналасқан.
According to what he told Snow, Mao refused to live with his wife and claimed that they had never consummated their marriage. Soon after the wedding, he ran away from home to live with an unemployed student in Shaoshan. There he spent much of his time reading, particularly historical works like Sima Qian's Records of the Grand Historian and Ban Gu's History of the Former Han Dynasty, and political tracts like Feng Guifen's Personal Protests from the Study of Jiao Bin. Now considered part of the Mao family, Luo lived with Mao Yichang and Wen Qimei at their home, but was publicly humiliated by her husband's disappearance; some locals considered her to be Yichang's concubine. Luo Yixiu died of dysentery on 11 February 1910, the day after Chinese New Year. Mao Zedong returned home; his father forgave him for his disobedience, and in the autumn of 1910 agreed to finance his son's studies at the Dongshan Higher Primary School, and so Mao left Shaoshanchong. When in 1936 Mao told Snow "I do not consider her my wife", he made no mention of her death. Luo Yixiu's grave is located on the mountain facing Mao Zedong's former residence in Shaoshanchong, a few steps away from the tomb of his parents.
Салдары
1925 жылы Мао Цзэдун Шаошаньға жергілікті шаруалар қозғалысын ұйымдастыру үшін оралғанда, Луо Исюдің туыстарына, оның ішінде әкесі Луо Хелу мен оның немере інісі Луо Шикуанға (罗石泉) барып қонақ болды. Луо Шикуан сол жылдың қысында Коммунистік партияға қосылып, 1949 жылғы революцияға дейін шаруалардың белсенді қозғалысында болды. Луо Исю баласыз қайтыс болғандықтан, 1941 жылы Мао әулеті шежіре кітабын жаңартқанда, Мао Цзэдунның екінші әйелі Ян Кайхуйден туған үшінші ұлы Мао Анлон (毛岸龙) Луоның ұрпағы ретінде тіркелді. 1950 жылы Мао өзінің үлкен ұлы Мао Аньинді Шаошаньға жіберіп, Луо Шикуанға баруын тапсырды. Мао Луо Исюдің әпкелеріне үйленген екі адаммен де байланыста болды және 1959 жылы 1920 жылдардан бері алғаш рет Шаошаньға келгенде осы кісілердің бірімен кездесті.
When Mao Zedong returned to Shaoshan in 1925 to organize a local peasant movement, he went to visit Luo Yixiu's relatives, including her father Luo Helou and his nephew Luo Shiquan (罗石泉). Luo Shiquan would join the Communist Party in the winter of that year and would remain a peasant activist until the 1949 revolution. Because Luo Yixiu had died without offspring, when the Mao lineage updated its genealogy book in 1941, Mao Anlong (毛岸龙), who was Mao Zedong's third son with his second wife Yang Kaihui, was listed as Luo's descendant. In 1950, Mao sent his eldest son Mao Anying to Shaoshan and instructed him to visit Luo Shiquan. Mao also kept in contact with two men who had married Luo Yixiu's sisters, and met one of these men when he returned to Shaoshan in 1959 for the first time since the 1920s.
Маоға әсері
Мао: Жаңаша түсіндіруде американдық тарихшы Ли Фэйгон Маоның мәжбүрлеп үйлендіру тәжірибесінің оны 1910-шы жылдардың аяғында "әйелдер құқығының жақтаушысына" айналуына ықпал еткенін айтты. Ол сол кезде солшыл баспасөзде дәстүрлі қытай отбасы жүйесін сынап, мақалалар жаза бастады, сонымен қатар некеде әлеуметтік немесе отбасылық қысым емес, махаббат басты өлшем болуы керек екенін дәлелдеді. Бұл ойды журналист және Қытайтанушы Клэр Холлингворт бұрыннан айтқан болатын. Өздерінің "Мао: Белгісіз тарихы" атты өмірбаяндарында Жун Чанг пен Джон Холлидей Маоның Луомен болған осы тәжірибесі оны мәжбүрлеп үйлендіруге "күшті қарсыласқа" айналдырғанымен келісті. Мао өмірі бойы тағы үш әйелге үйленді: 1920 жылдың желтоқсанында Янг Кайхуэйге, 1928 жылдың мамырында Хэ Цзыжэньге және 1939 жылдың қарашасында Цзян Цинге.
In Mao: A Reinterpretation, American historian Lee Feigon argued that Mao's experience with arranged marriage inspired him to become "a vehement advocate of women's rights" in the late 1910s, as he began to write articles for the left wing press criticizing the traditional Chinese family system and arguing that love, rather than societal or family pressures, should be the primary determinant in marriage. This idea had previously been expressed by journalist and sinologist Clare Hollingworth. In their biography Mao: The Unknown Story, Jung Chang and Jon Halliday agreed, stating that it was this experience with Luo that turned Mao into a "fierce opponent" of arranged marriage. Mao would marry three more women over the course of his life: Yang Kaihui in December 1920, He Zizhen in May 1928, and Jiang Qing in November 1939.