Кіріспе

Топқа жататын ортақ сезім. Ұжымдық немесе топтық идентичность – бір топқа жататын ортақ сезім. Бұл ұғым бірнеше әлеуметтік ғылым салаларында кездеседі. Ұлттық идентичность – қарапайым мысал, алайда идентичность сезімін бөлісетін көптеген топтар бар. Көптеген әлеуметтік ұғымдар мен құбылыстар сияқты, бұл да эмпирикалық түрде анықталмайды, құрастырылады. Осы салалардағы талқылау көбінесе жоғары академиялық деңгейде жүреді және академияның өзіне, оның тарихы 19 ғасырда басталады.

Әлеуметтік психологияда

Әлеуметтік психологтар жеке тұлға және индивидуалдық ұғымдарға бастапқы күндерінен бері қызығушылық танытты, бұл қызығушылық Джордж Мидтің еңбектеріне дейін жетеді. Оның теориялары жеке тұлға мен қоғам арасындағы қарым-қатынасқа негізделген. Ол қоғам мен жеке тұлға арасындағы «тауық жұмыртқа» сияқты байланысты теориялық тұрғыдан қарастырды. Алдын ала қалыптасқан әлеуметтік құрылым мен жағдайлар адамның жеке басын қалыптастырады, ал ол өз кезегінде басқалармен өзара әрекеттеседі және жаңа, дамитын әлеуметтік құрылымды құрайды. Көбірек заманауи тұрғыдан қарағанда, Полетта мен Джаспер ұжымдық сәйкестікті «жеке тұлғаның кең ауқымды қауымдастық, санат, практика немесе институтпен байланысты танымдық, моральдық және эмоционалдық байланыстары» деп анықтады. Топтың ұжымдық сәйкестігі көбінесе топтың мәдениеті мен дәстүрлері арқылы білінеді. Сәйкестіктің бастауы топтың ішінде немесе сыртында болуы мүмкін, бірақ ақырында ұжымдық сәйкестік тек топ мүшелерінің сәйкестікті қабылдауы арқылы ғана қалыптасады. Ұжымдық сәйкестікті өзекті ұғым деп есептесе де, олар оның идеология, мотивация және жеке сәйкестік сияқты ұғымдардан ерекшеленетінін атап көрсетеді. Әлеуметтік сәйкестік теориясы немесе өзін-өзі жіктеу теориясымен шатастырмау керек, ұжымдық сәйкестік топтың жалпы сәйкестігіне назар аударады, ал басқа теориялар жеке тұлғаның топпен байланысының сәйкестігіне назар аударады. 2013 жылға дейін. Дәстүрлі әлеуметтік психологтарға қарағанда, көптеген дискурсивті зерттеушілер ұжымдық сәйкестікті зерттеуде біз кімбіз емес, біз қалай құраймыз ретінде қарастыру керек екенін көрсетті. Сью Уиддомб адамдардың сөз арқылы белгілі бір топтың мүшелері ретінде бейнеленуді құрастыратынын, қабылдайтынын және қарсы тұратынын көрсетті. Ол ұжымдық сәйкестіктің сонымен қатар мақсатқа жету құралы екенін көрсетті. Ұжымдық сәйкестік соғыс кезінде маңызды мәселе. Адамдар өздерінің азап-тозақтарын және қарулы қақтығыстарға қатысты ұстанымдарын түсіну үшін өзін белгілі бір топтың мүшесі ретінде құрастырады және көрсетеді. Басқа топты қаралап, адамгершіліктен айыру оған жататын адамдарға зиян келтіруді ақтаудың алғышарттары болып табылады.

Саяси ғылымда

Марксистік сана-сезім ұжымдық саяси үлгінің бір түрінің бастауы саналады. Сыныптың өзіндік санасы оның құндылықтары мен мүдделеріне байланысты болды және ғарышқа бірлік кірді. Эмиль Дюркгейм осы бірлік идеясын бөліседі, ол ұжымдық үлгі жалпы мораль мен мақсаттар арқылы адамдар арасында байланыс құруға көмектеседі деп санайды. Макс Вебер 1922 жылы, өлімінен кейін жарық көрген «Экономика және қоғам» атты еңбегінде Маркстің өндіріске назар аударуын сынап, оның орнына тап, мәртебе және партия ұжымдық үлгінің үш көзін құрайды деп ұсынады. 1948 жылғы Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясында көрсетілген адам құқықтары нормаларын бұзуға немесе оларды бұзуға шақыратын ұжымдық үлгілер, адамзатқа қарсы қылмыстармен байланысты ұжымдық/саяси аурудың көрінісі болып табылады. Александр Вендт конструктивистік саяси теориясы бойынша жазған еңбектерімен танымал, онда ұжымдық үлгі маңызды рөл атқарады, себебі үлгі халықаралық тәртіптегі мемлекеттердің рөлін анықтайтын маңызды фактор болып табылады. Оның тәсілі отандық және халықаралық деңгейде топтық және жеке үлгіге бағытталған. Халықаралық жүйені түсіндіру және сипаттау үшін ұжымдық үлгіні қолдану – конструктивизмнің негізі. Конструктивизм осы үлгілерді құратын әлеуметтік дискурстың маңыздылығына назар аударады, ол елді ұжымдық актер ретінде ғана емес, сонымен қатар ықтимал одастарды ұжымдық топтар ретінде белгілейді. Елдерді өздерінің шешімімен немесе үшінші тараптардың ықпалымен топтастыру арқылы, оларға тағайындалған ұжымдық үлгі арқылы жаңа одақтар немесе блоктар құрылады, тіпті кейде бұл тағайындама дәл емес екіұшты топтамаларға негізделген болса да. Топтастырудың дұрыстығына қарамастан, осы елдерді топтастырудың өзі халықаралық жүйенің оларға қалай қарауына және олармен қалай қарым-қатынас жасайтынына әсер етеді, бұл өз кезегінде елдерді олардың халықаралық ортақ ұстанымы тұрғысынан бір-бірімен сәйкестендіруге итермелейді. Халықаралық қатынастардағы ұжымдық үлгі бойынша Ричард Нед Лебоу қосымша зерттеулер жүргізді, ол мемлекеттер өздерін және басқаларын мемлекеттердің ұжымдық күш топтарының бөлігі ретінде қарастырады, мысалы, дамып келе жатқан және құлдырап бара жатқан күштер, және олардың белгілі бір күш топтарына тиесілі болу немесе басқаларына ұмтылу сезімі олардың басқа мемлекеттермен өзара әрекеттесуіне әсер етеді, олардың күш статусының «нақтылығына» қарамастан.

Эволюциялық қызметі

Джозеф Джорданияның пікірінше, адам эволюциясының тарихында хоминидтер мен ертедегі адамдардың физикалық тірі қалуы үшін ұжымдық идентичность маңызды рөл атқарды. Жеке хоминидтер өздері жыртқыштардан қорғану үшін тым әлсіз және жайлы болғандықтан, тірі қалу үшін ең қиын сәттерде (жыртқыштардың шабуылы, соғыс жағдайлары, өлім қатері) адамдар өздерінің қорқыныш пен ауырсынуды сезінбейтін, топ мүшелерінің әрекеттерін сұрамайтын және эволюцияның маңыздырақ мақсаттары үшін (мысалы, балалардың немесе топтың тірі қалуы) өз өмірін құрбан етуге дайын болатын сананың өзгерген күйіне енеді. Адамдар кейде осы қауіпті сәттерді есте сақтамайды. Стрестік естеліктердің жоқтығы психогендік амнезия деп аталады. Джорданияның сөзіне сүйенсек, адамның үлкен топтарда ырғаққа ілесу, үйлесімді ән шырқау, сағаттап билеу және экстаздық күйге ену қабілеті, сондай-ақ денеге сурет салу дәстүрі – бұл алғашқы әмбебап ритуалдардың бір бөлігі болды. Бұл ритуалдар негізінен әр топ мүшесінің нейрондық белсенділігін (нейрохимиялық заттардың бөлінуі арқылы) синхрондау мақсатымен жасалды, осылайша ұжымдық идентичностьке, яғни трансценденттікке қол жеткізуге болады. Осы күйде топтың тірі қалу қажеттіліктері жеке тірі қалу инстинктісін басып тастауы мүмкін.