Кіріспе

Кеміргіштердің түрі

Тас қалталы тышқан (Chaetodipus intermedius) – Chaetodipus туысына жататын 19 қалталы тышқан түрінің бірі. Кейде Perognathus туысына жатқызылады.

Сипаттама

Негізінен АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексиканың шөлдеріндегі тасты беткейлерде кездесетін жартасты қалталық тышқан орташа өлшемді (ұзындығы ~18 см, салмағы ~12-18 г) және түнгі өмір салтымен өмір сүреді. Ол негізінен өсімдік тұқымдарымен қоректенеді және басты жауызы – сұңқарлардан қорғану үшін тастардың жанында немесе астындағы топыраққа кішкентай қуыстар қазады. Көбею маусымы бірнеше айға созылады, ақпан немесе наурыз айында басталады, әдетте 3-тен 6-ға дейін балалайды. Басқа көптеген қалталық тышқандар сияқты, оның құйрығы денесінен ұзын (~10 см).

Таксономия

Тарихи тұрғыдан алғанда, тау қалтасы тышқандары географиялық таралуы және түсіне байланысты онға дейін түршеге бөлінген (Бенсон 1933; Дайс және Блоссом 1937). Тас қалтасы тышқандарының көпшілігі олар тіршілік ететін шөл тастарының түсімен үйлесетін ақшыл, сары қоңыр түсті түкке ие. Дегенмен, қара түсті тас қалтасы тышқандары қара, базальтті тас формацияларының арасында кездеседі.

Табиғи іріктеудің мысалы

2003 жылы ғалымдар Мексиканың Пинакате Пикс және АҚШ-тың Нью-Мексико аймақтарындағы ашық және қара түсті жынысты қалталық тышқандардың ДНК-сын сынады. Пинакате тышқандарында, олар Меланокортин 1 рецепторы (Mc1r) генінің әртүрлі нұсқалары (Mc41r6) мен түс арасында толық байланыс бар екенін анықтады. Кейінгі зерттеулер ашық және қара түсті жыныстар арасындағы қысқа географиялық қашықтықтарда Mc1r аллелі мен түс жиілігін сақтап тұру үшін күшті табиғи сұрыпталу қысымы бар екенін көрсетті. Осылайша, жынысты қалталық тышқандардың меланизмі табиғи сұрыпталу арқылы бейімделудің тамаша мысалы деп есептеледі. Дегенмен, Нью-Мексикодан алынған тышқандардың түс айырмашылығына Mc1r генінің тізбегіндегі өзгерістер жауапты емес, бұл зерттеушілерді жынысты қалталық тышқандарда дерлік бірдей қара түстер бірнеше рет дербес пайда болды деген қорытындыға жеткізді, бұл конвергенттік эволюцияның мысалы.