Кіріспе

1910 жылы Г.К. Честертонның "Ата Браун" әңгімесі

"Көк крест" – Г.К. Честертонның қысқа әңгімесі. Бұл "Ата Браун" әңгімелерінің алғашқысы, және Геркуле Фламбо мен Аристид Валентин кейіпкерлерін таныстырады. "Ата Браунның" құпияларының арасында ерекшелігі – бұл әңгімеде Әке Браунның іс-қимылы емес, Валентиннің іс-қимылы баяндалады. Алғаш рет 1910 жылдың 23 шілдесінде Филадельфиядағы "Saturday Evening Post" басылымында "Валентин қызықты із іздейді" деген атпен жарияланды. Кейін "Көк крест" деп аталып, 1910 жылдың қыркүйек айында Лондондағы "The Story Teller" журналында жарық көрді.

Сюжет

Аристотель Валентин, Париж полициясының бастығы, әлемдегі ең танымал қылмыскер Геркуле Фламбоның ізін қууда. Фламбо – маскировка шебері, кез келген адам болып көрінуі мүмкін, бірақ ол өзінің аса биік бойын жасыра алмайды: ол алты фут төрт дюймдік. Валентин қылмыскердің Лондонға дін қызметкерлерінің халықаралық конференциясына қатысу үшін бара жатқанын, мүмкін, сол жердегі құнды діни заттардың бірін ұрлап алу үшін бара жатқанын күдіктенеді. Валентин Каналдан өтіп, Лондонға пойызбен келеді, Фламбоның вагонда жасырынып отыр деп ойлайды. Валентин кішкентай католик діни қызметкерімен кездеседі. Ол діни қызметкердің бір әйелге көк тастармен әсемделген күміс крест алып жүргенін айтады, бұл Валентиннің білетініне қарағанда, атақты "Көк крест" екенін біледі. Детектив діни қызметкер, Браун әкесін, өте құнды затты алып жүргенін жариялаудың қауіпті екендігі туралы ескертеді. Валентин Фламбоны іздеуге тырысады, бірақ оны жоғалтады. Ол қайта оралып, әсем мейрамханаға тоқтайды. Бір қабырғада сырлы қара дақ көзге түседі. Валентин отырып, тұздық пен қанттық орналасқан жерлері ауысқан екенін байқайды. Ол бұл туралы официантқа айтады, ол "екі дін қызметкерінің ісі болуы мүмкін" дейді. Валентин екі дін қызметкерінің кішісі мейрамханадан шығар алдында жартылай іші толы тағамды қабырғаға лақтырғанын біледі. Валентин бұл сипаттаманы Браун әкесіне тән деп таниды. Ол мейрамханадан шығып, азық-түлік дүкеніне жетеді. Ол дүкен сатушысына жаңғақтардың үстінде "апельсин" деп жазылған үлкен жазу, ал апельсиндердің үстінде "жаңғақ" деп жазылған жазу бар екенін айтады. Дүкен сатушысы оған екі дін қызметкері туралы айтады, біреуі кішкентай, біреуі үлкен, кішкентайы алма арбасын құлатып, қашып кеткенін айтады. Валентин дін қызметкерлерін табу үшін Лондон полициясының екі қызметкерінен көмек сұрайды. Валентин тағы бір мейрамхананы көреді, оның алдыңғы терезесінде үлкен жұлдыз тәрізді жарық бар. Официанттың айтуынша, бұрын үлкен серігімен келген кішкентай дін қызметкері, есепті үш есе артық төлеген, қайтып оралып, айырмашылықты өтеу үшін шатырымен терезені сындырып, шоққан официанттың қарсылығына дейін жоғалып кеткен. Валентин осы оқиғалардың ізімен кондитерлік дүкенге жетеді, онда сатушы әйел оған екі дін қызметкерінің жақында болғанын айтады. Кішігірім кейіннен қайтып келді, пакетін жоғалтқанын айтып, оны Вестминстердегі мекенжайға жіберуді сұрады. Дүкен иесі пакетті дін қызметкері кеткеннен кейін тапты, бірақ ол дін қызметкері болған кезде оны іздеуге асыққан жоқ, және оны нұсқау бойынша жіберді. Дүкен иесі екі дін қызметкерінің Хэмпстед-Хитке бет алғанын айтады. Валентин дін қызметкерлерін тауып, жасырын түрде олардың соңынан еріп келеді. Ол олардың теологиялық пікірталасқа қатысқанын естиді, үлкен дін қызметкері ақыл-сананы сынап бағалайды. Фламбо есімді адам өзін таныстырып, Браун әкесінен пакетті талап етеді. Браун әкесі бас тартқаннан кейін Фламбо өзінің жеңіске жеткенін және дін қызметкеріне жалған пакет жібергенін айтады. Браун әкесі пакеттерді кондитерлік дүкенде ауыстырып, крестті Вестминстердегі досына аман-есен жібергенін жауап береді. Ол серігінің дін қызметкері емес деп күдіктенгенін түсіндіреді, өйткені ол жеңіндегі бүгілгенді қылмыскердің белгісі ретінде "тікенді білезік" деп таныды. Бұл күдікті Браун әкесі серігінің мейрамханаларда өзіне назар аударғысы келмейтінін анықтаған кезде расталды. Браун әкесі мұны сынап көрді: қант пен тұзды ауыстырып, шотты бастапқы сомадан үш есеге өзгертті: ұрының арызсыз тұзды кофе ішуге және өте жоғары шотты төлеуге дайындығы бұл гипотезаны қолдады. Сонымен қатар, Фламбоның ақылға қарсы шабуылымен теологияны дұрыс түсінбегендігі, оның нағыз дін қызметкері еместігін дәлелдеді. Фламбо Браунға Фламбоның күштілігіне қарсы жалғыз және әлсіз екенін айтып, қауіп төндіреді. Браун қауіпті жоққа шығарып, полицияның назарын аудару үшін әрекеттер жасағанын (шұбақты лақтырып, алма арбасын құлатып, терезені сындырып) және олардың соңынан еру үшін анық із қалдырғанын көрсетеді. Валентин бұл мүмкіндікті пайдаланып, полиция қызметкерлерімен жасырынып, Фламбоны тұтқындауға барады. Фламбо да, Валентин де Браун әкесінің жоғары детективтік қабілетіне тағзым етеді.

Кино және теледидар

1935 жылы Уолтер Коннеллидің қатысуымен түсірілген американдық детективтік фильм "Отайым Браун, детектив" және оның 1954 жылғы британдық ремейкі, Алек Гиннесс ойнаған "Отайым Браун" фильмдерінің сюжеті осы оқиғаға шала-шала негізделген. "The Blue Cross" сонымен қатар BBC телесериалы "Отайым Браун" (2013) сериясының біріне бейімделген. RAI телесериалы "I Racconti Di Padre Brown" (2011) ішіндегі "La Croce Azzurra" атты эпизод та осы әңгіменің бейімделуі болып табылады.