Кіріспе

Бенджамин Дизраэлидің 1844 жылғы саяси романы.

«Конингсби, немесе Жаңа буын» – Бенджамин Дизраэлидің 1844 жылы жарық көрген ағылшын саяси романы.

Өмірбаян

Конингсби (1844 жылғы бірінші басылым) – Дизраэлидің 1830-шы жылдардағы «күміс шанышқы» романдарынан сатыған және оның ең танымал туындылары болып табылатын романдар трилогиясының біріншісі (Сибил және Танкредпен бірге). Кітап 1832 жылғы Реформа заңы қабылданғаннан кейін Англиядағы 1830-шы жылдардағы нақты саяси оқиғалар фонында өрбуде. Осы оқиғаларды суреттеу арқылы Дизраэли өз нанымдарын, Роберт Пилге қарсылығын, британдық вигтер партиясы мен утилитаризм идеалдарына наразылығын, сондай-ақ жаңадан индустрияланған қоғамда әлеуметтік әділеттің қажеттігін білдіреді. Ол Ригби (Джон Уилсон Крокердің прототипі) кейіпкерінде өзіне қызмет ететін саясаткерді, ал Тапер мен Тадпол кейіпкерлерінде партия ішіндегі қаскөйлерді бейнелейді. «Конингсбиде» Дизраэли Томас Карлайлдың «Батырлар және батырлыққа табыну» (1841) еңбегінің күшті ықпалымен қалыптасқан «күндегі қабылданған [виг] ортодоксалдығына» қарсы тұру үшін тарихты «торилік тұрғысынан» түсіндіреді. Оның пікірінше, вигтер өз мүдделерін қорғау үшін үш маңызды институтты – монархияны, шіркеуді және «халықты» әлсіретіп жіберген. Дизраэли Питтің қайтысынан кейін тори партиясын сынап, 15 жыл премьер-министр болған Лорд Ливерпулді «арх-орташалық» деп сипаттайды, олар «нағыз торизмнен» бас тартып, «саяси адалсыздыққа» ұшырады деп санайды. Бұл «Конингсбидің» аттас кейіпкерінің вигтерге қарсы болса да, консервативті парламенттік үміткерліктен бас тартуында көрінеді. Сонымен қатар, Конингсби және оның жас әріптестері Дизраэли сол кезде байланысты болған «Жас Англия» идеологиясын жариялайды, оны альтернативті шешім ретінде қарастырады.

Қорытынды

Роман бай маркиз Лорд Монмуттың жетім немересі Генри Коннингсбидің өмірі мен мансабын баяндайды. Лорд Монмут бастапқыда Коннингсбидің ата-анасының некесін мақұлдамаған, бірақ олардың қайтысынан кейін ол баласын Итон колледжіне білім алуға жібереді. Итон колледжінде Коннингсби Лорд Монмуттың жаулы қарым-қатынаста болған бай мақта өндірушінің ұлы Освальд Миллбанкпен танысып, дос болады. Екі ақсақал қоғамдағы ескі және жаңа байлықты бейнелейді. Коннингсби өскен сайын өзінің либералды саяси көзқарастарын қалыптастыра бастайды және Освальдтың қарындасы Эдитке ғашық болады. Лорд Монмут осы жағдайды білгенде қатты ашуланып, немересін мұрадан айырады. Ол қайтыс болғаннан кейін Коннингсби мүлдем қаражатсыз қалады және өмір сүру үшін жұмыс істеуге мәжбүр болады. Ол заңды оқып, адвокат болуды шешеді. Оның мінез-құлқының осы тұрғысы Эдиттің әкесіне (бұрын ол да жаушыл болған) әсер етеді, соңында олардың некелеріне келіседі. Романның соңында Коннингсби жаңа қайнағасының сайлау округінен парламент депутаты болып сайланады және оның байлығы қайта қалпына келеді. Дизраэлидің өмірбаянын жазған Роберт Блейк Сидония кейіпкерінің Лионель де Ротшильд пен Дизраэлидің өзінің аралас бейнесі екенін айтады. Коннингсби кейіпкері Джордж Смайттың прототипі. Осы тақырыптар мен кейіпкерлер Дизраэлидің кейінгі "Сибиль" және "Танкред" романдарының ішінде де кездеседі.

Егжей-тегжейлі

Гарри Коннингсбидің ата-анасы қайтыс болғаннан кейін оның әкесі (Лорд Монмут) оны тәрбиеледі. Коннингсби әкесімен алғаш рет 9 жасында кездесіп, ол көбінесе мемлекеттік істермен елден тыс болып тұратындықтан, қатты әсерленіп, жылаған. Коннингсби әкесінің саяси айналымында өсті, оның ішінде сыншыл және өзіне сенімді (бірақ көбінесе қате болатын) Ригби мырза, сондай-ақ екі саяси жеңілтек, Тадпол мен Тапер де болды. Коннингсби Итонға оқуға түсті, онда рафтинг кезінде бай өндірушінің ұлы (Освальд Миллбанк) өмірін сақтап қалды. Этоннан кейін бір күні Коннингсби қонақүйге тоқтап, дауылдан паналады, онда ол жастардың жаңаруы және «Тоқырау дәуірінің» аяқталуы туралы сөйлейтін әсем саяхатшыға қызығушылық танытты. Коннингсби қазір жоғары сыныптық топтарда жақсы қабылданып, оған көшбасшы ретінде қараған, бір ойлы жас жігіттермен достық қарым-қатынас жасайды. Манчестерге сапарлаған Коннингсби Миллбанкті, ол шетелде болғандықтан, көруге шешім қабылдады, сондықтан оны Миллбанк әкесі және оның ұялшақ, бірақ әдемі 16 жасар қарындасы Эдит күтіп алады. Лорд Монмут Англияға оралғаннан кейін Коннингсбиді алғаш рет отбасылық резиденцияға шақырады, онда Флораның «Сахнадағы дебюті» қойылымы бар үлкен қабылдау өтеді. Флора жақсы өнер көрсетеді, бірақ көз жасына бенеді, ал Коннингсби ғана сахна артына барып оған көңіл жасайды. Қонақтар Коннингсби қонақ үйде кездескен Сидонияның (күшті еврей ұлтшылы) келгеніне де таңғалады, ол сондай-ақ әкесінің әйелі, мадам Колоннаның Коннингсбиге әйел ретінде қараған принцесса Лукрецияға да әсер етеді. Біраз уақыттан кейін Лорд Монмуттың көршілес иелігінің иесі мұрагерсіз қайтыс болады, бірақ Лорд Монмуттың оның жерін (Хеллингсли) сатып алу әрекеті Миллбанк ағасы тарапынан тоқтатылады. Олардың бәсекелестігі Монмуттың жергілікті парламенттік орынға (Ригби) кандидат-торилерінің Либералды кандидат Миллбанк ағасынан жеңілуімен күшейеді. Ашуға мініп, Монмут елден кетуге шешім қабылдап, Лукрецияға үйленетінін жариялайды. Осы уақыт аралығында Флора көңілсіздене бастайды және жиі ән айта алмайды. Университеттегі бірінші курсын бітіргеннен кейін Коннингсби әкесімен кездесу үшін Парижге барады. Оған әкесінің сақтаған банкирдің сейфіндегі ескі заттары көрсетіледі, соның ішінде Коннингсбидің анасының суреті де бар, оны ол Миллбанк үйінде де көрген еді. Бір көркемсурет галереясын аралағанда ол әдемі жас әйелге кездеседі, ол Эдит Миллбанк болып шығады, және олар келесі күні кешке лорд Монмуттың өткізген үлкен балында қайта танысады. Біраз уақыттан кейін Коннингсби Сидонияның Эдитке үйленетінін естіп, Парижді дереу тастап кетеді. Бір жылдан кейін Коннингсби Эдиттің тәтесімен кездеседі және Эдит пен Сидонияның неке туралы қауесетінің жалған екенін біледі. Эдит қазір Хеллингслиде тұрады, сондықтан Коннингсби әкесінің иелігіне оралып, Эдитке барады, және олар бір-біріне махаббатын білдіреді. Алайда келесі күні Эдиттің әкесі Коннингсбиге оны қайтадан көруге тыйым салады, өйткені олардың отбасылары байланыста бола алмайды. Әңгіме барысында портреттің құпиясы ашылады, өйткені Миллбанк Коннингсбидің анасына ғашық болған, бірақ Коннингсбидің әкесі оны одан тартып алған. Бір жылдан кейін Коннингсби мен Эдит бір-біріне қарайды және бірнеше сөз айтады. Эдит әлеуетті күйеуі, Лорд Боманоардың қолында, ал Коннингсби леди Терезаға үйленуге дайын деп есептеледі. Коннингсбиді Лорд Монмут шақырады, ол қазір Лукрециядан алыстаған, өйткені ол оның Сидонияға деген сезімі бар екенін біледі. Монмут сайлаудың жақын екенін білдіреді және Коннингсбиді консерваторлардың кандидаты етіп көргісі келеді, бірақ Коннингсби бұдан бас тартады, өйткені ол консерваторларды қолдамайды, өйткені олардың не сақтағысы келетінін білмейді және ол статус-квоға қарсы. Содан кейін Монмут Ригбиді шақырады, оны Лукреция тоқтатады. Олар Коннингсбидің Эдитке деген махаббаты туралы Лорд Монмутқа айтып, оның беделін түсіруді жоспарлайды. Бұл жоспар Монмуттың Лукрецияға үйінен кетуді бұйыруымен кері әсер етеді, бірақ ол Ригбиді саяхатқа шыққан кезде қалдырады. Әр түрлі кездесулер арқылы Коннингсби Эдит Лорд Боманоармен және леди Терезамен үйленбейтінін біледі, оның Эдиттің Коннингсбидің досымен үйленетіні туралы хабары келеді. Эдит пен Коннингсби қайтадан қосылуға шешім қабылдайды. Лукрецияның үйінен қуылғанын естіген Коннингсби оны көруден бас тартқан әкесіне барады, бұл шешіміне кейін өкініп, түзетуді шешеді. Біраз уақыттан кейін Коннингсбидің мектептегі достарының бірі өткізген Рождестволық кеште лорд Монмуттың қайтыс болғаны туралы хабар келеді. Монмут өсиетнамасын жиі өзгертіп отыратын, соңғы нұсқасында Коннингсбиге өте аз мүлік қалдырылған, оның байлығының көп бөлігі Флораға берілген, ол әкесінің қызы болып шығады. Денсаулығы нашарлаған Флора оның мейірімділігі үшін Коннингсбиге барлығын беруді ұсынады, бірақ ол бас тартады. Ешқандай табысы мен байлығы жоқ Коннингсби заңгерлік мамандықты таңдап, ақырында Лорд Канцлер болуды көздейді. Оның Эдитке ұсынар ештеңесі жоқ екенін түсініп, онымен бірге болу үмітінен бас тартады. Осы уақыт аралығында оның әкесі Монмуттың өсиетнамасынан Эдитке деген махаббаты үшін шығарылғанын біліп, алдағы сайлауда Коннингсбидің пайдасына кандидаттықтан бас тартады, ол өзінің кандидат екенін білмей, Ригбиді жеңіске жетеді. Коннингсби жеңіспен округіне оралады, ал Миллбанк ағасы оның Эдитке үйленуіне рұқсат береді. Флора қайтыс болып, байлығын Коннингсбиге қалдырады. Роман Коннингсбидің парламенттік мансабындағы принциптері мен сенімдеріне адал болатыны туралы бірқатар сұрақтармен аяқталады.

Қабылдау

Алғашқы басылымның 3000 данасы сатылып, авторға шамамен 1000 фунт стерлинг табыс әкелді.