Малакка қытайларының ас мәдениеті

Кіріспе

Малакка түрақты тұрғындарының тағамы

Пернакандық немесе Ньонья тағамы – Пэнанг, Малакка, Сингапур және Индонезияға ерте қоныс аударған қытай мигранттарының ұрпақтары, жергілікті малайлармен араласып, некелескен Пэранакан халқынан шыққан. Баба малай тілінде әйел Пэранаканды ноня (неония деп те жазылады), ал еркек Пэранаканды баба деп атайды. Бұл тағам қытай, малай, яван, Оңтүстік Үнді және басқа да әсерлердің үйлесімінен құралған.

Шолу

Ньонья тағамдары – қытай ингредиенттерін малайзиялық/индонезиялық қоғамның қолданатын ерекше дәмдеуіштер мен пісіру әдістерімен үйлестірудің нәтижесі. Бұл малайзиялық/индонезиялық тағамдарының перанакандық интерпретацияларын тудырады, олар да ұқсас қышқыл, хош иісті, дәмді және шөптік сипатта болады. Кейде перанакандықтар ассам балығы мен сиыр еті реңжаңы сияқты малайзиялық тағамдарды өз талғамдарының бір бөлігі ретінде қабылдаған. Негізгі ингредиенттері: кокос сүті, галангал (имбирге ұқсас, бірақ майлы иісі бар тамырсары), шам жаңғағы – дәм беру және қоюлату үшін қолданылатын, лакса жапырақтары, пандан жапырақтары (Pandanus amaryllifolius), белахан, тамаринд шырыны, лимон шөбі, шамшырақ гүлшоғы, джикама, хош иісті кафир лайм жапырақтары және цинкалок – күшті дәмді, қышқыл және тұзды креветкадан жасалған дәмдеуіш, оны әдетте лайм шырыны, чили және пиязбен араластырып, күріш және басқа гарнирлермен жейді. Ньонья тағамдарының аймақтық айырмашылықтары бар. Малайзия түбегінің солтүстігіндегі Пенанг аралынан келген тағамдар тайлық ықпалға ие, мысалы, тамаринд пен басқа да қышқыл ингредиенттерді көбірек қолдану. Сингапур мен Малакка тағамдары кокос сүтін қолдану арқылы индонезиялық ықпалға көбірек ұшырайды. Классикалық мысал – лакса (дәмді лапша сорпасы), ол екі түрде келеді: Пенангтан шыққан қышқыл асам лакса және Сингапур мен Малайзия түбегінің оңтүстік аймақтарындағы кокос сүтіне негіделген лакса лемак. Лакса мен басқа Нонья рецептерінің дәмін ремпа анықтайды, малай тілінде ол дәмдеуіштер дегенді білдіреді. Әртүрлі қоспалар аудыш және ысталған пастаға айналдырылады, олардың нақты текстурасы мен тығыздығы болады. Ньоньяның жаңа келінінің тамақ дайындау шеберлігін оның рамамен ремпаны дайындағанын тыңдау арқылы анықтауға болады деседі. Нонья рецептері ұрпақтан ұрпаққа беріліп келеді, ал оларды дайындау көп уақытты алатындықтан, бұл тағам көбінесе үйде дайындалғанда ең жақсы болады. Лакса осы ереженің ерекше жағдайы. Ноньяның ерекшеліктеріне: балық, кокос сүті, чили пастасы, галангал және шөптерден жасалған және банан жапырағына оралған отак-отак; ayam buah keluak – тауық еттерін Pangium edule немесе кепаянг ағашының жаңғақтарымен біріктіріп, бай соус жасау үшін ерекше тағам; және itek tim – қаз, қызанақ, жасыл бұрыш, тұздалған көкөністер және консервіленген қышқыл шабдар қосылған классикалық сорпа. Нонья десерттеріне түрлі-түсті торттар (кью) және тәтті, жабысқақ дәмді тағамдар кіреді.

Nyonya cooking is the result of blending Chinese ingredients with various distinct spices and cooking techniques used by the Malay/Indonesian community. This gives rise to Peranakan interpretations of Malay/Indonesian food that is similarly tangy, aromatic, spicy and herbal. In other instances, the Peranakans have adopted Malay cuisine as part of their taste palate, such as assam fish and beef rendang. Key ingredients include coconut milk, galangal (a subtle, mustard scented rhizome similar to ginger), candlenuts as both a flavoring and thickening agent, laksa leaf, pandan leaves (Pandanus amaryllifolius), belachan, tamarind juice, lemongrass, torch ginger bud, jicama, fragrant kaffir lime leaf, and cincalok – a powerfully flavored, sour and salty shrimp based condiment that is typically mixed with lime juice, chillies and shallots and eaten with rice and other side dishes. There are regional variations in Nyonya cooking. Dishes from the island of Penang in the northern part of Peninsular Malaysia possess Thai influences, such as more liberal use of tamarind and other sour ingredients. Dishes from Singapore and Malacca show a greater Indonesian influence, such as the use of coconut milk. A classic example is laksa (a spicy noodle soup), which comes in two variants: the sour asam laksa from Penang and the coconut milk based laksa lemak from Singapore and the southern regions of Peninsular Malaysia. The flavor of laksa and other Nonya recipes is determined by the rempah, which in Malay means spices. The various combinations are pounded into a paste with a mortar and pestle, with a very specific texture and density. It is said that a Nyonya can determine the culinary skill of a new daughter in law simply by listening to her preparing rempah with a mortar. Nonya recipes are handed down from one generation to the next, and because of the time consuming preparation of these dishes, it is a cuisine that is often at its best when served at home. Laksa is a notable exception to this rule. Examples of Nonya specialities include otak otak, a popular blend of fish, coconut milk, chilli paste, galangal, and herbs wrapped in a banana leaf; ayam buah keluak, a distinctive dish combining chicken pieces with nuts from the Pangium edule or kepayang tree to produce a rich sauce; and itek tim, a classic soup containing duck, tomatoes, green peppers, salted vegetables, and preserved sour plums simmered gently together. Nonya desserts include colourful cakes (kue) and sweet, sticky delicacies.

Ньонья тағамдарының тізімі

Ачар, әртүрлі қышқылдатылған еттер мен көкөністер, мысалы, ачар кеат лах (бал мен лайм/каламанси), ачар ху (жартыланған балық), ачар киам ху (тұз балық), ачар тимун (қияр), ачар ават (аралас көкөністер). Апам балик немесе теранг балан, ортасында қант, жүгері және ірі жаңғақ бар нанға ұқсас пуф. Асам лакса – балықтан (әдетте скумбрия), тамариндтен (асам жава және асам гелугор) және даун кесумнан жасалған дәмді сорпаға пісірілген, мөлдір ақ күріш лапшасынан тұратын сорпа тағамы. Үстіне пияз, минт, кесілген шамшырақ имбирінің гүлі, ананас және қияр кесінділері қосылады. Әдетте, бір қасық өткір, тұтқыр тәтті ашытылған креветка пастасы (петис уданг немесе хее ко) беріледі. Бұл тағам Пенангтың үш белгілі тағамының бірі саналады. Аям буах келуак – Индонезияда өсетін, бірақ Индонезия мен Малайзияда кең таралған мангр ағашы – кепаянг ағашының (Pangium edule) жаңғақтарымен пісірілген тауық немесе шошқа қабырғасы. Бұл рецепт бойынша буах келуактың ішіндегісі қазылып алынып, хош иісті заттар мен дәмдеуіштермен шайылады, содан кейін жаңғаққа салынып, тауық немесе шошқа қабырғасымен бірге пісіріледі. Аям/баби понгте – таучу немесе тұздалған ашытылған соя бұршақтарымен және гула мелакамен пісірілген тауық немесе шошқа еті. Ол әдетте тұзды-тәтті болады және перанакандық тағамда сорпа ретінде қолданылуы мүмкін. Шошқа еті көбірек қолданылады, себебі бұл қытайлық тұзды шошқа қабырғасының перанакандық нұсқасы. Баби ассам – тамаринд шырыны қосылған шошқа етінен жасалған сорпа. Бұл тағам кристанг қауымдастығында да танымал. Бак чан – Ньонья стиліндегі цзунцзи, әдеттегі оңтүстік қытайлық цзунцзиге ұқсас әдіспен жасалады. Бірақ, ішінде әдетте қыста кондитерленген қарбыз, ұнтақталған піскен жаңғақ және дәмдеуіштер қосылған ұнтақталған шошқа еті болады. Көк көбелек гүлі күрішке көк түс беру үшін қолданылады. Бастапқыда Бак чан кептірілген бамбук жапырақтарына оралған, бірақ Индонезиядағы Банка және Белитунг аралдарындағы перанакандар оның орнына пандан жапырақтарын қолданады, бұл олардың Бак чаны, жергілікті жерде ньюк кунг деп аталатын, оңай тануға болады. Кейбір перанакандықтар банан жапырағын да пайдаланады. Бубур ча ча – бетавилік тағам, маржан саго, тәтті картоп, ямс, банан, кокос сүті, пандан жапырақтары, қант және тұздан жасалады. Қосымша ингредиенттер ретінде шабатын кокос, кокос майы және су қолданылуы мүмкін. Бұл тағам кокос сүтінде пісіріледі және ыстық немесе суық беріледі. Кап сай немесе чап чье – қытайлық индонезиялық текті жармаланған көкөністер. Бұл классикалық қытайлық-индонезиялық тағамды Нонья нұсқасында таучу және кептірілген креветка қосылып жасалады. Чендол – көк күріш ұнынан жасалған желе, кокос сүті және пальма қанты сиропынан тұратын мұздақ десерт. Синцалок – ашытылған ұсақ-түйек шкампань (удангерагау), тұз және күріштен жасалған ерекше малай дәмдеуіші. Сондай-ақ, бұл Малаккадағы кристанг еуразиялық қауымдастығының сүйікті аспаздық ингредиенті болып табылады. Синцалоктың екі жағында да, Малакка бұғазының екі жағында да, Суматраның оңтүстік бөлігінде де түрлері кездеседі. Синсару – ұсақ балық, қатты қуырылған, самбал белаканмен немесе басқа дәмдеуішпен толтырылған. Энчи кебин – кокос сүті мен ремпа (дәмдеуіштер) пастасына маринадталған қуырылған тауық. Итек тим немесе киам чай ак тнг – қаз, консервіленген қыша жасыл және капуста, мускат жаңғағы, қытай саңырауқұлақтары, қызанақ және қара бұрышпен дәмделген сорпа. Жиу ху чар – негізінен репа немесе жикама, морковь және капуста сияқты майдаланған көкөністерден тұратын тағам, кептірілген калмармен бірге қуырылған. Кари капитан – Пенанг нониясының танымал тауық карриі. Бұл жеңіл карриге кефир лайм жапырақтары мен кокос сүті қосылады. Керабу би хун – күріш вермицелісінен тұратын салат, оған самбал белачан, каламанси лимінің шырыны және ұсақ кесілген шөптер мен дәмдеуіштер қосылады. Басқа да танымал салаттар – керабу бок ни (көк құлақ саңырауқұлағы / тыкус телинга), керабу ке (тауық), керабу ке ха (тауық аяғы), керабу тимун (қияр), керабу кобис (капуста), керабу байан ботоль (төрт бұрышты бұршақ), керабу бак пуэ (шошқа терісі). Kiam chhai bue – Kiam Chhai Ak Thng, Jiu Hu Char, Tu Tɵ́ Thng және басқа да тағамдардың қалдықтарының қоспасы. "Бю" сөзбе-сөз "соңы" дегенді білдіреді. Лакса лемек – кокостың бай соусында берілетін лаксаның түрі, креветка, коклы, лимон және самбал белаканмен бірге беріледі. Лам-мэй – ұзын сары лапша, шырша мен тауықтан жасалған дәмді сорпаға пісіріледі. Бұл туған күнінде ұзақ өмір тілеу үшін беріледі, сондықтан ол "туған күн лапшасы" деп те аталады. Лонтонг кап го мех – Индонезиялық дәстүрлі тағамның перанакандық қытай-индонезиялық нұсқасы. Масак титик – көп мөлшерде ақ бұрыш қолданылатын көкөніс сорпасы. Бір нұсқасында қарбыз қабығы негізгі ингредиент ретінде қолданылады. Екіншісінде жасыл немесе жартылай пісіген папайя қолданылады. Ми сиам – қуырылған жұқа күріш вермицелісінен жасалған дәмді сорпа. Наси кунит – зәйтүн ұнынан жасалған күріш тағамы, сары түсті сары түйір, кокос сүті және асам гелугормен дәмделген. Ол әдетте тауық карриі, ан ку куэ және қызғылт түсті қайнатылған жұмыртқалармен бірге, достары мен туыстарының баласы бір айлыққа толғанда сый ретінде беріледі. Нго хианг – дәмделген ұсақталған шошқа еті мен кесілген каштаннан жасалған қуырылған ет рулеті, соя бұршақ қабығына оралған және қуырылған. Ол әдетте лордың (құрмыз крахмалы және соққан жұмыртқалармен қоюлатылған сорпа) және ащы соустың кішкентай ыдысымен беріледі. Отак-отак – балықтың кесектерін банана жапырақтарына орап жасалған тағам. Екі өте әртүрлі нұсқасы бар: бірі балық кесектері мен дәмдеуіш пастасының қоспасынан тұрады, банана жапырақтарына оралған және грильге пісіріледі. Пемпек – қуырылған балық шарларынан жасалған тағам. Балық шарларының көптеген түрлері бар, капал селамның ішінде жұмыртқа бар. Банка және Белитунг аралдарында пемпек үш түрлі самбалмен және лимонмен желеді. Пемпек Палембанг Индонезияда өте танымал, балық шарлары пальма қанты және сірке суынан жасалған ащы қоңыр соуспен, үстіне кесілген қияр мен лапшамен беріледі. Перут икан – балық қарынының тұзды ерітіндіде сақталған және даун кадуктан (Wild Pepper жапырағы Piper stylosum немесе Piper sarmentosum) жасалған дәмді сорпа (дәмі асам педасқа ұқсас). Пенанг нониясының классикалық тағамы. Пай ти – жұқа және хрустящий қамыр қабығы, ішінде жұқа кесілген көкөністер мен креветкадан жасалған тәтті-ащы қоспасы толтырылған. Попиа – Индонезиялық стильдегі жұқа қағазға ұқсас немесе креп қағазына ұқсас қамырдан жасалған жаңа спринг ролл. Ренданг – Батыс Суматрадағы Минангкабау тағамынан шыққан дәмді ет сорпасы, ол архипелаг бойындағы перанакандар тарапынан қабылданған. Сех бак – шошқа белдемесі, бір түнге шөптер мен дәмдеуіштермен маринадталған, баяу отта пісірілген және жұмсақ пісірілген. Свики – перанакандық бақа аяғының сорпасы, көбінесе Индонезиядағы Жативанги және Пуроводади қалаларымен байланысты. Ту тонг – сөзбе-сөз "шошқа қарынының сорпасы", бұл тағамды дайындау үшін және пісіру алдында ингредиенттерді тұзбен дезодорациялау үшін шеберлік қажет. Негізгі ингредиенттері – шошқа қарыны және ақ бұрыш. Уданг масак лемак нанас – әртүрлі дәмдеуіштер қосылған тәтті-қышқыл креветка тағамы.

Achar, various pickled meats and vegetables like achar keat lah (honey lime/calamansi), achar hu (fried fish), achar kiam hu (salt fish), achar timun (cucumber), achar awat (mixed vegetables). Apam balik or terang bulan, a bread like puff with sugar, corn, and coarse nut in the middle. Asam laksa, a soup noodle dish consisting of a bowl of translucent al dente white rice noodles served in a spicy soup made of fish (usually mackerel), tamarind (both asam jawa and asam gelugor), and daun kesum. Toppings differ considerably, and may include onion, mint, chopped torch ginger flower, and slices of pineapple and cucumber. A dollop of pungent, viscous sweet fermented shrimp paste (petis udang or hae ko) is usually served on the side. This dish is considered one of Penang's three signature dishes. Ayam buah keluak, a chicken or pork rib stew cooked with the nuts from the kepayang tree (Pangium edule), a mangrove tree that is native to Indonesia, but grown widely in both Indonesia and Malaysia. For this recipe, the contents of the buah keluak is dug out and sauteed with aromatics and seasonings, before it is stuffed back into the nuts and braised with the chicken or pork rib pieces. Ayam/babi pongteh, a stew of chicken or pork cooked with tauchu or salted fermented soy beans, and gula melaka. It is usually saltish sweet and can be substituted as a soup dish in Peranakan cuisine. Pork is more commonly used as this is a Peranakan version of the Chinese braised pork belly. Babi assam, a pork stew cooked with tamarind juice. This dish is also popular within the Kristang community. Bak chang, Nyonya style zongzi made in a similar manner as a typical southern Chinese zongzi. However, the filling is typically minced pork with candied winter melon, ground roasted peanuts, and a spice mix. The blue butterfly pea flower is used to colour the rice with a shade of blue. Originally, Bak chang would be wrapped in dried bamboo leaves, however, the peranakans in Bangka and Belitung islands in Indonesia have been known to use pandan leaves instead, making their bak chang, known locally as nyuk cung, easily recognised. While some other peranakan group in Kalimantan may also use banana leaves. Bubur cha cha, a Betawi origin dish made of pearled sago, sweet potatoes, yams, bananas, coconut milk, pandan leaves, sugar and salt. Grated coconut, coconut cream and water can be used as additional ingredients. The ingredients are cooked in coconut milk, and the dish can be served hot or cold. Cap cai or chap chye, stir fried vegetables with Chinese Indonesian origin. The Nonya version of this Chinese Indonesian classic incorporates tauchu and dried shrimp. Chendol, an iced sweet dessert that contains droplets of green rice flour jelly, coconut milk and palm sugar syrup, arguably came from Banjar region in the island of Java. Cincalok, a distinctly Malay condiment made of fermented tiny shrimp (udang geragau), salt and rice. It is also a favoured cooking ingredient used by the Kristang Eurasian community of Malacca. There are varieties of cincalok can be found along both sides of Malacca strait down to the southern part of Sumatra. Cincaru, a small fish, deep fried and stuffed with sambal belacan or any other spice. Enchi kebin, deep fried chicken pieces marinated in a paste of coconut milk and rempah (spices). Itek tim or kiam chhai ak thng, a soup of duck, preserved mustard greens and cabbage flavoured with nutmeg, Chinese mushrooms, tomatoes and peppercorns. Jiu hu char, a dish made up mainly of shredded vegetables like turnip or jicama, carrot, and cabbage and fried together with thinly shredded dried cuttlefish. Kari kapitan, a Penang Nonya take on the ubiquitous chicken curry. Kaffir lime leaves and coconut milk are among the key ingredients for this mild curry. Kerabu bi hun, a salad dish consisting of rice vermicelli mixed with sambal belachan, calamansi lime juice, and finely chopped herbs and spices. Other famous salad dishes are kerabu bok ni (cloud ear fungus/tikus telinga), kerabu ke (chicken), kerabu ke kha (chicken feet), kerabu timun (cucumber), kerabu kobis (cabbage), kerabu kacang botol (four angled bean), kerabu bak pue (pork skin). Kiam chhai bue, a mixture of leftovers from Kiam Chhai Ak Thng, Jiu Hu Char, Tu Tɵ́ Thng and various other dishes. "Bue" literally means "end". Laksa lemak, a type of laksa served in a rich coconut gravy, served with prawns, cockles, lime and a dollop of sambal belacan. Lam mee, long yellow noodles cooked in a rich gravy made from a stock of prawns and chicken. It is always served at birthdays to wish the birthday boy or girl a long life, and thus it is also known as birthday noodles. Lontong cap go meh, a Peranakan Chinese Indonesian take on the traditional Indonesian dish. Masak titik, a style of vegetable soup that makes liberal use of white peppercorns. One version uses watermelon rind as the main ingredient. Another makes use of green or semi ripe papaya. Mee siam, dish of fried thin rice vermicelli with spicy gravy. Nasi kunyit, a glutinous rice dish seasoned with turmeric powder, coconut milk and asam gelugor. It is usually served with a chicken curry, ang ku kue, and pink dyed hard boiled eggs as gifts in celebration of a child of friends and family turning one month old. Ngo hiang, a fried meat roll made from spiced minced pork and chopped water chestnuts rolled up in soya bean curd sheets, and deep fried. It is usually served with small bowl of lor (a thick broth thickened with corn starch and beaten eggs) and chili sauce. Otak otak, is a dish involving fish pieces wrapped in banana leaves. Two very different variations exist: one consists of a mixture of fish pieces and spice paste wrapped in banana leaves and char grilled. Pempek, is a dish involving deep fried fish balls. There are many varieties of fish balls, kapal selam has an egg inside the fish ball. In Bangka and Belitung islands, the pem pek is eaten with three different variety of sambals and lime instead. Pempek Palembang is very popular in Indonesia, the fish balls are eaten with a spicy dark sauce made of palm sugar and vinegar known as cuko, topped with fresh cucumber and noodles. Perut ikan, a spicy stew (similar to asam pedas in flavour profile) comprising mainly vegetables/herbs and getting its distinctive taste mainly from fish bellies preserved in brine and daun kaduk (the Wild Pepper leaf is from the Piper stylosum or the Piper sarmentosum). A classic Penang Nonya dish. Pai ti, is a thin and crispy pastry tart shell filled with a spicy, sweet mixture of thinly sliced vegetables and prawns. Popia, a fresh spring roll made of thin paper like or crepe like pastry skin of Indonesian style origin. Rendang, a spicy meat stew originating from the Minangkabau cuisine in West Sumatra and adopted by Peranakans throughout archipelago as part of their taste palate. Seh bak, a dish of pork loin, marinated overnight with herbs and spices, cooked over a slow fire and simmered to tenderness. Swikee is a Peranakan frog leg soup dish, popularly associated with the town of Jatiwangi and Purwodadi in Java, Indonesia. Tu tɵ́ thng, literally pig stomach soup, this dish requires a skilled cook to prepare and deodorise the ingredients using salt before cooking. Its main ingredients are pig stomach and white peppercorns. Udang masak lemak nenas, sour and sweet shrimp dish with various spices.