Кіріспе

Көне Швейцария Конфедерациясының серіктесі

Сұр лига (Grauer Bund, немесе Lia Grischa), кейде Oberbund деп аталады, 1395 жылы Вордеррайн және Хинтеррайн аңғарларында, Раетияда құрылды. "Сұр лига" атауы халықтың киетін, қолмен тоқылған сұр киімдерінен шыққан. Лига Граубюнден кантонының бір бөлігіне айналды. 1471 жылы Сұр лига Раетияның тағы екі күшімен одақтасып, Үш лиганы құрды. Ол сонымен қатар Швейцария Конфедерациясының серіктесі және одақтасы болды және Отыз жылдық соғысқа дейін дайындық шараларында маңызды рөл атқарды.

Қор

Он екінші ғасырдың соңында Раетиядағы аңғарлардағы қауымдар көбінесе кішкентай және тәуелсіз болды. Ірі жер иелері аз болды және орталық билік болған жоқ. Белмонт, Верденберг, Рхазюн иелері мен Чур епискобы, сондай-ақ ұсақ дворяндар арасында жылдар бойы қандық даулар мен шайқастар тоқтаған жоқ. Ұдайы соғыс аймақтағы сауда мен көлікке ауыр зиян келтірді. Зорлық-зомбылықты азайту және сауданы дамыту мақсатында аңғарлардың басшылары мен ақсүйектері одақ құруды ұсынды. Бұл одақ "Сұр одақ" деп аталды. "Сұр одақ" Альп тауларындағы Вордеррайн және Хинтеррайн аңғарларындағы 21 қауымның бірігуі арқасында құрылды. 1395 жылдың 14 ақпанында Вордеррайнның үш ірі ақсүйегі (Дисентис аббаты, Иоганн фон Иланц, барон Ульрих II фон Рхазюнс және барон Альберт фон Сакс Мизокс) Иланцтағы қалалық муниципалитеттердің өкілдерімен бірге "мәңгілік одақ" жасасты. Одақ көбінесе таулы аймақта орналасқандықтан, ол Part Sura (Ober Bund немесе Жоғарғы Одақ) деп те аталады. Бес күннен кейін граф Иоганн фон Верденберг-Сарганс Флимсервальдта Одаққа қосылды. Одақ тек әскери одақ емес еді. Ол жолдардағы қауіпсіздікті арттыруды және Одақ ішінде еркін сауданы қамтамасыз етуді көздеді. Заңдар біркелкілендірілді, тіпті қарапайым халыққа да қорғаныс және сотталу құқығы берілді. Адам өлтіру, кісі өлтіру, қарақшылық және ұрлық үшін қатаң жазалар белгіленді. Қылмыстар, жазалар және құқықтар тізімі жасалды, ол Ландфриден немесе Бейбіт Жер деп аталды. Ландфриден заңдар мен жазаларды біркелкілендіріп, құқықтың үстемдігін арттырды. Ландфриден кезінде даулар ашық қақтығыс емес, сот арқылы шешілуі керек еді. Ландфриден – зардап шеккен тараптан берілетін кездейсоқ жазалардан заманауи қылмыстық жүйеге көшудің алғашқы қадамы болды.

Кеңейту

1399 жылдың 4 сәуірінде Хоэнтринс билеушісі (Верденберг графына адал болған) және Трин, Таминс қалаларының халқы, сондай-ақ Рейхенауға апаратын төлемақы көпірі Лигаға қосылды. Осы кезде Вордеррайн аңғарының барлық бөлігі Лига құрамына кірді. 1400 жылдың 25 мамырында Лига Гларспен тағы бір одақ жасады, бұл Гларстың мал саудагерлері мен басқа саудагерлері үшін оңтүстік жолдарды ашты. 1424 жылдың 16 наурызында Лига Трун қаласындағы әйгілі шаған ағашының астында жиналып, Лиганы бекітіп, кеңейтті. Осы сәттен бастап “Сұр Лига” атауы ғана қолданыла бастады. “Сұр” атауы аймақта көптеп кездесетін сұр түсті, үй матасынан тігілген киімдерге сілтеме жасайды. Трун бейтарап Лига сотының ордасы ретінде бекітілді, ол жоғары азаматтық сотқа шағымдану органы болды. Алғашқыда он екі судья тағайындалды, кейін олардың саны он бесеге дейін артты. 1424 жылы Артқы Рейн аңғарының, Хайнценберг-Тусис, Шамс және Рейнвальд қауымдастықтары толыққанды түрде Лигаға қосылды. Бұл кеңеюдің нәтижесінде Лига стратегиялық маңызы бар Сплеген және Сан-Бернардино жолдарымен қатар, Вордеррайн аңғарындағы Лукманиер жолын да бақылады. 1480 жылдың 23 сәуірінде жоғарғы Мезольчина (Мисокс) аңғары Лигаға қосылды. Ал 1496 жылы аңғардың қалған бөлігі де Лигаға қосылды. 1406 және 1525 жылдары Құдай үйі лигасының бір бөлігі Лигаға қосылды, ал 1440 жылы Чур (Құдай үйі лигасының басшысы) Лигаға қосылды. 1471 жылы Он юрисдикция лигасы Лигаға қосылды. Сұр Лига, Құдай үйі лигасы және Он юрисдикция лигасының бірігуі “Үш Лига” деп аталды.

Үш лига

1471 жылдан кейін үш лига бірігіп, Үш лига құрылды. 1524 жылғы 23 қыркүйектегі Бундесбриф Үш лиганың конституциясын қалыптастырды, ол Наполеон Лиганы таратып жібергенге дейін күшінде болды. Дегенмен, бұл Лига қазіргі түсінік бойынша біртұтас мемлекет емес еді. Үш лига үш мемлекеттің федерациясы ретінде ынтымақтастықпен жұмыс істеді және Лиганың дерлік барлық мәселелері референдум арқылы шешілді. Үш лига ерте заманауи Еуропада ерекше болды, себебі барлық шешімдер ынтымақтастықпен қабылданатын жалғыз аймақ осы болды. Үш лига көбінесе Ескі Швейцария Конфедерациясымен одақтас болды. Бастапқыда бұл Габсбургтердің кеңеюіне жауап ретінде болды. 1520 жылы Милан герцогтығына қарсы Муссо соғысы Лиганы Швейцария Конфедерациясына жақындастырды. Лига Наполеон соғыстарына дейін швейцариялықтардың серіктесі болып қала берді, содан кейін ол Хельветика Республикасына қосылды. Наполеонның аралық актісінен кейін Үш лига Граубюнден кантонына айналды.