Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
София, Болгариядағы қызыл кірпіштен салынған ротонда
Red brick rotunda in Sofia, Bulgaria
Киелі Георгий шіркеуі (Ротонда „Свети Георги“) – Софиядағы кеш антикалық дәуірдегі қызыл кірпіштен салынған ротонда. IV ғасырдың басында римдік монша ретінде салынған, ол Рим империясы мен Византия империясы кезінде Дакия-Медитеранеяның астанасы Сердика қаласының қабырғалары ішінде шіркеуге айналды. Ерте христиан шіркеуі қазіргі Софиядағы ең көне ғимарат саналады және Болгария православие шіркеуіне қарасты. Ғимарат – шаршы негізде салынған цилиндрлі күмбезді құрылыс, орталық күмбез ішіндегі XII, XIII және XIV ғасырлардағы фрескаларымен танымал. Фрескалардың үш қабаты табылды, олардың ең ертесі X ғасырға дейін жетеді. Күмбезді 2 метрден аса биіктігі бар 22 пайғамбардың фрескалары әшекейлейді. Османдық кезеңде мешіт ретінде пайдаланылғандықтан, олардың үстіне бояу жағылған, бірақ бұл фрескалар тек XX ғасырда ғана ашылып, қайта жаңартылды.
The Church of Saint George (Ротонда „Свети Георги“) is a Late Antique red brick rotunda in Sofia, Bulgaria. Built in the early 4th century as Roman baths, it became a church inside the walls of Serdica, capital of ancient Dacia Mediterranea during the Roman Empire and Byzantine Empire. The Early Christian church is considered the oldest building in modern Sofia and belongs to the Bulgarian Orthodox Church. The building, a cylindrical domed structure built on a square base, is famous for the 12th , 13th , and 14th century frescoes inside the central dome. Three layers of frescoes have been discovered, the earliest dating back to the 10th century. Frescoes of 22 prophets over 2 metres tall crown the dome. Painted over during the Ottoman period, when the building was used as a mosque, these frescoes were only uncovered and restored in the 20th century.
Тарих және сәулет
Шіркеу Балкан қонақ үйі мен Президенттік резиденция арасындағы аулада, елорданың қазіргі көшелерінен бірнеше метр төмен орналасқан. Ол қаладағы ең көне сақталған ғимарат болып саналады, София қаласы императорлар Галлерий мен Константин Ұлының резиденциясы болған кезде салынған. Шіркеу үлкен археологиялық кешеннің бөлігі. Апсиданың артында ежелгі қираған үйлер орналасқан: сақталған дренаж жүйесімен римдік көшенің бөлігі, үлкен базиликаның негізі, бәлкім, қоғамдық ғимарат, және бірнеше кішкентай ғимараттар. Ғимараттардың бірі гипокаустпен жабдықталған, ал еденді көтерген плиткаларды бүгін де көруге болады. Сала мамандары оны Сердика-Средицтің "Константин ауданы" деп аталатын ең әдемі ғимараттарының бірі деп санайды, мұнда император Константин Ұлыдың және кейіннен Себастократор Калоянның сарайлары орналасқан. Уақыттың сынағынан өткен және түрін дерлік өзгертпеген шіркеуде Сердика кеңесінің маңызды отырыстары өткен деген болжам бар. Ротонда – 3-шы ғасырдың соңы мен 4-ші ғасырдың басында салынған ежелгі ғимараттардың үлкен кешенінің бір бөлігі. Ол қызыл кірпіштен салынған және күрделі симметрияға ие. Ортасында шаршы негізде орналасқан дөңгелек ротонда бөлмесі бар, бұрыштарында жартылай дөңгелек нишалары салынған. 4-ші ғасырдан бері ол крещение рәсімі үшін қолданылып келеді. Күмбез еденнен 13,70 метр биіктікке көтеріледі. Ғасырлар бойы ол қоғамдық, діни және тіпті ресми ғимарат ретінде пайдаланылды. Қабырғаларда жартылай сақталған фрескалардың бес қабаты бар: ең көнесі – 4-ші ғасырға жататын гүлдік мотивтері бар римдік-византиялық стильдегі фреска; екіншісі – 10-шы ғасырға жататын періштелер бейнеленген болгар ортағасырлық стильдегі фреска; үшіншісі – 11-ші және 12-ші ғасырларға жататын пайғамбарлар мен Аспанға көтерілу, Таңертеңгілік сияқты суреттер бейнеленген фриз; төртіншісі – 14-ші ғасырға жататын кіреберістің солтүстігіндегі епископтың суреті салынған фреска, ал бесіншісі – исламдық әшекейлік мотивтермен безендірілген. Барлық қабырғалық суреттердің арасында ең көрнектісі – 10-шы ғасырға жататын, императорлар Симеон I Ұлы, Петр I және Самуилдің тұсында жасалған фреска. Күмбездің астына суреттелген періштенің жанды бет-бейнесі бірегей және Бірінші Болгар империясының алтын ғасырындағы болгар суретшілік мектебінің жоғары шеберлігінің ең маңызды үлгісінің бірі. Шіркеуде Болгарияның қасиетті қамқоршысы Иоанн Рильскийдің қасиетті реліквиялары сақталған, және аңыз бойынша, олар Византия императоры Мануил Комненді емдеу үшін қолданылған. 1183 жылы Бела III билік еткен кезде, серб және венгр әскерлері қалаға басып кірген кезде реликвиялар венгрлерге түсіп, қаланы тонап, қиратқан. Елорда Эстергомда қысқа уақыт болғаннан кейін, католик епискобы реликвиялармен жасаған әдепсіздік салдарынан сөйлеу қабілетін жоғалтты, олар 1187 жылы жаңадан қалпына келтірілген Болгар империясына қайтарылды. Әулиенің реликвиялары 1469 жылы сол кездегі астана Тарноводан Рила монастырына салтанатты түрде әкелінген кезде қайтадан мұнда орналасты. Бастапқыда мұнда Сербия патшасы Стефан Милутин жерленген, ол өзі де қасиетті деп есептелген, оның реликвиялары кейінірек Киелі Король шіркеуіне (қазіргі Света Неделя шіркеуі) көшірілген. 16-шы ғасырда Осман империясы кезінде шіркеу мешітке айналдырылды. 19-шы ғасырдың ортасында Ротонда, Киелі София шіркеуі және София мешіті (қазіргі Ұлттық археологиялық музей) мұсылмандармен бірге тасталды. Біраз уақыттан кейін, Болгар православие шіркеуі оны қайтадан христиан шіркеуі ретінде пайдалану құқығын алды. Шағын болса да, шіркеу Салоникадағы Галерийдің ротондасына ұқсас. Ерте христиан дәуірінің және болгар ортағасырлық мәдениетінің рухын бойына сіңірген Георгий шіркеуінің мәдени әсері зор. Ол жан-жақты зерттеулерге және православие және католик шіркеу қауымдастықтарының, сондай-ақ көрнекті ғылым және мәдениет қайраткерлерінің қызығушылығына ие, сонымен қатар көптеген қажылар мен қарапайым туристерді тартады. Ерекше жағдайларда шіркеу әскери салтанаттар мен православие және классикалық музыкамен концерттер өткізу үшін қолданылады.
The church is located in the courtyard between Hotel Balkan and the Presidency at a level a few metres below the modern streets of the capital. It is considered to be the oldest preserved building in the city, built at a time when Sofia was the residence of the emperors Galerius and Constantine the Great. The church is part of a larger archaeological complex. Behind the apse, there are ancient ruins: a section of a Roman street with preserved drainage, foundations of a large basilica, probably a public building, and some smaller buildings. One of the buildings had been equipped with hypocaust and the tiles lifting the floor can be seen today. Experts define it as one of the most beautiful buildings in the so called "Constantine district" of Serdika Sredets, where the palace of Emperor Constantine the Great, and later of Sebastokrator Kaloyan were situated. Having survived the trials of time and having kept its appearance almost untouched, it is assumed that some of the most important meetings of the Council of Serdica had taken place in the church. The Rotunda is a part of a large complex of ancient buildings from the late 3rd and early 4th century. It was built of red bricks and has a complex symmetry. At the centre, there is a domed rotunda room with a circular plan on a square base with semicircular niches in the corners. Since the 4th century, it has been used for christening (baptising) ceremonies. The dome rises to 13.70 m from the floor. Through the centuries it had been used as a public, religious and even a representative building. There are five layers of partially preserved frescoes on the walls: the oldest is a Roman Byzantine with floral motifs from the 4th century; the second in Bulgarian medieval style with angels from the 10th century; the third from the 11th and 12th centuries – a frieze with prophets and frescoes depicting the Ascension, Assumption, etc. ; the fourth is from the 14th century with a donor's portrait of a bishop north of the entrance, and the fifth with Islamic ornamental motifs. Outstanding among all the murals is the one from the 10th century, created most probably during the reign of the emperors Simeon I the Great, Peter I and Samuil. The soulful human face of an angel, painted under the dome, is unique and one of the most influential examples of the high mastery of Bulgarian artistic school of the golden age of the First Bulgarian Empire. In the church, there were kept the holy relics of the patron saint of Bulgaria John of Rila and, according to the legend, they were used to cure the Byzantine Emperor Manuel Comnenus. The relics were taken by the Hungarians in 1183, during the reign of Béla III, when allied Serbs and Magyar troops invaded, destroyed and looted the city. After a short stay in the capital Esztergom, where the Catholic bishop lost his ability to talk after an indecent act with the relics, they were returned to the recently restored Bulgarian Empire in 1187. The relics of the saint rested here again when they were solemnly carried from the then capital Tarnovo to the Rila Monastery in 1469. At first, here was buried the Serbian king Stefan Milutin, himself beatified, whose relics were later transferred to the Church of St. King (today, the Sveta Nedelya Church). During the Ottoman rule in the 16th century, the church became a mosque. In the middle of the 19th century, the Rotunda, along with the Saint Sofia Church and the Sofia Mosque (today National Archaeological Museum) was abandoned by the Muslims. Not long later, the Bulgarian Orthodox Church reclaimed its previous use as a Christian church. Despite its small size, the church is similar to the Rotunda of Galerius in Thessaloniki. Carrying the spirit of the early Christian era and Bulgarian medieval culture, St. George has a huge cultural impact. It is subject to extensive research and legitimate interest not only among the Orthodox and Catholic church communities and prominent science and culture figures, but it attracts many pilgrims and ordinary tourists. In exceptional occasions, the church is used as a setting for solemn military ceremonies and concerts with Orthodox and classical music.