Мароккодағы Ақиқат және Келісім Комиссиясы

Кіріспе

Марокконың адам құқықтары және шындық комиссиясы Әділет және келісім комиссиясы (هيئة الإنصاف والمصالحة, ; IER) – 2004 жылдан 2005 жылға дейін екі жылдық өкілеттікпен жұмыс істеген, негізінен патша Хасан II билігі тұсындағы «Қорғасын жылдарында» жасалған адам құқықтарын бұзуға қатысты Марокконың шындық пен келісім комиссиясы. Комиссия 2004 жылдың 7 қаңтарында король Мухаммед VI-ның Дахирі арқылы құрылды. Комиссияның құрылу мақсаты – «Қорғасын жылдарында» үкімет пен жоғары лауазымды шенеуніктер жасаған азаптау, күштеп жоғалу және қамауға алу сияқты адам құқықтарын бұзудың құрбандарын мемлекетпен келістіру болды. Комиссия 1956 жылдан 1999 жылға дейінгі кезеңдегі оқиғаларды зерттеді, бұл екі бұрынғы монархтың билік ету кезеңін қамтиды. Комиссияның жарияланған мақсаттары – Мароккодағы адам құқықтарын қорғау және дамыту еді. Шындық комиссиялары сарапшысы Присцилла Б. Хейнер IER-ді «ең күшті бес шындық комиссиясының» бірі деп санайды. IER-дің төрағасы – белсенді Дрисс Бензерки, ол марксистік «Ила аль-Амам» тобына қатысқандығы үшін «Қорғасын жылдарында» 30 жылға бас бостандығынан айырылған солшыл белсенді. Оның жанында 16 комиссар бар, олардың жартысы – Адам құқықтары жөніндегі ұлттық кеңестен (CCDH). Комитет шамамен 20 000 істі тергеді, нәтижесінде мемлекетке бірқатар ұсынымдар жасалды, олардың ішінде: өтемақы (қаржылық, психологиялық, медициналық және әлеуметтік), конституцияны өзгерту және Халықаралық қылмыстық соттың (ХҚС) Рим статутын ратификациялау және тағы басқалар. Комиссия 18 ай ішінде 85 миллион АҚШ долларын жұмсады. Бұл халықаралық деңгейде үлкен қадам ретінде және араб әлемі үшін үлгі ретінде бағаланды. Алайда, IER адам құқықтарын қорғайтын ұйымдардың бір бөлігінен сынға ұшырады, себебі: комиссияның міндеті адам құқықтарын бұзушылардың жеке басын ашу немесе оларды соттау емес, ал көптеген құрбандар осыны талап еткен; комиссияға Мухаммедтің ізашары – патша Хасан II-нің есімін атауға рұқсат жоқ; Мухаммед VI таққа отырғаннан кейін, яғни 1999 жылдан бері адам құқықтарын бұзу туралы хабарлауға рұқсат жоқ. IER 2005 жылдың желтоқсанында Марокко короліне соңғы есебін тапсыру арқылы өкілеттігін аяқтады. Amnesty International халықаралық ұйымы комиссияның жұмысы мен одан кейінгі іс-қимылдары туралы егжей-тегжейлі сынды жариялады. Комиссия мен оның қалдырған мұрасы «Біздің тыйым салынған жерлеріміз» (Nos lieux interdits) деректі фильмінде зерттелді. 2022 жылдан бастап Комиссияның веб-сайты қолжетімсіз.

Moroccan human rights and truth commission

The Equity and Reconciliation Commission (هيئة الإنصاف والمصالحة, , ; IER) was a Moroccan truth and reconciliation commission active under a two year mandate from 2004 to 2005 focusing on human rights abuses committed during the Years of Lead mainly under King Hassan II's rule. The commission was established on January 7, 2004 by King Mohammed VI through a Dahir. The commission was established to reconcile victims of human rights abuses, such as torture, forced disappearances and arbitrary arrests, committed by the government and high ranking officials during the Years of Lead, with the State. The commission investigates events from 1956 to 1999, spanning the reign of the two previous monarchs. The proclaimed objectives of the commission were the protection and the promotion of the human rights in Morocco. The IER is considered by truth commission expert Priscilla B. Hayner to be one of the "five strongest truth commissions". The IER is presided by activist Driss Benzerki, a left wing activist who was sentenced to 30 years in prison during the Years of Lead for his membership in the Marxist group Ila al Amam. alongside 16 commissioners, half of them from CCDH. The committee investigated approximately 20,000 cases, resulting in a number of recommendations to the state including: reparations (financial, psychological, medical and social), modification of the constitution, and ratification of the Rome Statute of the International Criminal Court (ICC), among others. The commission distributed US$85 million within 18 months of the commission ending. This has been hailed internationally as a big step forward, and an example to the Arab world. However, the IER has also come under attack from parts of the human rights community, since:
its mission is not to reveal the identities of or prosecute human rights offenders, which most of the victims were requesting. ;
it is not allowed to mention Mohammed's predecessor, King Hassan II;
it is not allowed to report about human rights violations since 1999, when Mohammed VI was enthroned

The IER completed its mandate by delivering its final report to the King of Morocco in December 2005. Amnesty International has published a detailed critique of the work of the commission and its follow up. The commission and its legacy was explored in the documentary film Our Forbidden Places (Nos lieux interdits). As of 2022, the Commission's website is no longer online.

Тарих және негіз

1956 жылы Марокко Франциядан тәуелсіздік алып, еркін мемлекетке айналды. Бұрын ол 1912 жылы Африканы бөлісу кезінде Францияның протектораты болып, француз билігінде болған. Қырық төрт жыл өткен соң, жаңа тәуелсіз Марокко Корольдігі конституциялық монархия ретінде қайта жанданды, оның басында Сұлтан Мұхаммед V тұрды. 1957 жылы Мұхаммед V Марокко Королі болды және реформалар мен дамуды, әсіресе жергілікті халықтың өкілдігін қамтамасыз ету үшін мемлекетті қайта ұйымдастырды. Комиссияның өкілеттігі жоқтығы айқын болды, оның сот және тергеу өкілеттіктері болған жоқ. Комиссия жеке жауапкершілікті жеке тұлғаға (патшаға соңғы есептен басқа) жариялай алмады, сотқа шақыруға немесе іздеу және тәркілеуге құқығы болған жоқ, жалпы алғанда тергеу өкілеттігі шектеулі болды, ал соңғы ұсыныстары патшаға берілді, ол қалай әрекет ету керектігін шешетін. Комиссияның құрамында он жеті комиссар болды, олардың арасында бір әйел – Латифа Жабди және бес бұрынғы саяси тұтқын, олардың екеуі жер аударылған. Осы он жеті комиссардың сегізі Адам құқықтары жөніндегі консультативтік кеңестен келді. Комиссияны басқарған Дрис Бензекри бұрынғы саяси тұтқын және белгілі адам құқықтары белсендісі болды. Бастапқы мандат бойынша комиссияның соңғы есебінің кейбір бөліктерін жария етуге болмады. Сондықтан, есепті аяқтағаннан кейін патша, қай ақпаратты жарияланған есепте пайдалануға болатынын шешті, ол бір айдан кейін 2006 жылдың қаңтарында жарық көрді. Алайда, IER өзінің тергеулерінде жиналған барлық дәлелдерді қамтитын мұрағат құрды, оны кейінірек сот ісін жүргізу кезінде пайдалануға болады. 2009 жылға қарай, үкімет осы бағдарлама аясында Марокконың әртүрлі аймақтарына 2,57 миллион АҚШ долларын бөліп берді. Конституцияға қатысты ұсыныстар бойынша король комиссияның ұсыныстарын мақұлдады және оларды қайта қарастырылған конституция жобасына енгізу ниетін білдірді.

In 1956, Morocco gained independence from France, becoming a free nation. It had previously been under French rule as a protectorate, placed in this position under the auspice of the Scramble for Africa in 1912. Forty four years later, the newly independent Kingdom of Morocco began its rediscovered independence as a constitutional monarchy, headed by Sultan Mohammed V. In 1957, Mohammed V became King of Morocco, reorganizing the state to promote reform and growth, particularly in the legislature with the inclusion of representation for the indigenous population. The mandate of the commission was very clear in its lack of powers, both judicial and investigatory powers. The commission could not publicly name any one person of individual responsibility (except in the final report to the King), it did not have the power to subpoena or search and seizure, it had overall very limited investigatory powers, and its final recommendations were to be given to the king who would decide on how to proceed. Of the seventeen commissioners there were notable additions, including one woman, Latifa Jbabdi, and five former political prisoners, two who had been exiled. From these seventeen commissioners, eight were from the Advisory Council on Human Rights. The man who headed the commission, Driss Benzekri, was both a former political prisoner and a prominent human rights activist. Per the original mandate, certain aspects of the commission's final report could not be made public. Therefore, upon completion of the report, the King then determined which information could be used in the publicly issued report, released one month later in January 2006. However, the IER did create an archive containing all the evidence collected in its investigations which could be used at a later date during judicial proceedings. As of 2009, the government had distributed US$2.57 million to various communities across Morocco as a part of this program. In regards to the recommendations made towards the constitution, the King endorsed the recommendations of the commission and stated the intention for the recommendations to be included in a revised draft constitution.

Сын

Комиссия жалпы алғанда күшті және демократиялық Мароккоға жасалған позитивті қадам ретінде қабылданып, оған қатысты және оның салдарынан туындаған түрлі сын-пікірлер болды. Жалпы қабылданған пікір бойынша, уәделенген реформалар ешқандай маңызды өзгеріске алып келмеді, оның орнына стратегиялық "көрініс үшін жасалған әрекеттерге" ұласты. Мандаттың мерзімі бастапқыда-ақ сынға түсті, себебі ол тек бұрынғы монархтың қайтысына дейінгі бұзушылықтарды қамтыды. Кейбір сыншылар 1999 жылдан кейінгі бұзушылықтардың да комиссия құрамына енуін қалады.