Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чех ақыны және тіл білімі маманы Иосиф Юнгманн (16 шілде 1773 жылы Худилицеде, Берун қаласының жанында дүниеге келген – 14 қараша 1847 жылы Прагада қайтыс болған) – чех ақыны және тіл білімі маманы, чех ұлттық жаңғыруының басшы тұлғасы. Йозеф Добровскиймен бірге, ол қазіргі чех тілінің жасалуына үлкен үлес қосып, оның негізін қалаушылардың бірі саналады. Чех тіліне жасалған ең үздік аударма үшін берілетін әдеби сыйлық оның құрметіне аталған.
Czech poet and linguist
the poet
Josef Jungmann (16 July 1773 in Hudlice, near Beroun – 14 November 1847 in Prague) was a Czech poet and linguist, and a leading figure of the Czech National Revival. Together with Josef Dobrovský, he is considered to be a creator of the modern Czech language. The literary award for the best translation into Czech is named after him.
Өмір
Юнгманн аяқ киім жасаушының алтыншы баласы (он баланың ішінде). Оның әкесі богемиялық неміс тегінен, ал анасы чех тегінен шыққан. Балалары үйде екі тілде сөйлеп өсті, бұл Юнгманның кейіннен чех тілін жаңғыртушы ретіндегі рөліне үлкен үлес қосты. Жастық шағында ол дін қызметкері болуды қалаған. 1788-1792 жылдары гимназияны бітіргеннен кейін философия және құқық тағылымдарын жалғастырды. 1799 жылдан бастап ол Литомерцидегі (Лайтмериц) жергілікті гимназияда сабақ берді, сол кезде бұл гимназияда неміс тілділер басым болған. 1815 жылы Прагаға көшіп, 1845 жылға дейін Ескі қаладағы академиялық гимназияда чех профессоры болып жұмыс істеді. 1817 жылы философия және математика ғылымдарының докторы болды, ал 1827 және 1838 жылдары өнер факультетінің деканы қызметін атқарды. 1840 жылы Прагадағы Карл университетінің ректоры болды.
Jungmann was the sixth child (out of ten) of a cobbler. His father was of Bohemian German descent and his mother was of Czech descent. The children grew up speaking both languages at home, which contributed heavily to Jungmann's later role as a revivalist of the Czech language. In his youth, he wanted to become a priest. After he completed grammar school in 1788 1792 however, he went on to study Philosophy and Law. Beginning in 1799, he started teaching at the local high school ("Gymnasium") in Litoměřice (Leitmeritz), which had a German majority at that time. In 1815, he moved to Prague, where he worked until 1845 in the Old Town Academic Grammar School as a Czech professor. He earned a doctorate in Philosophy and Mathematics in 1817; he was the dean of the Faculty of Arts in 1827 and 1838. In 1840, he became the rector of Charles University in Prague.
Жұмыс
Юнгманн жазу түріндегі чех тілінің қайта жандануын қатаң түрде қолдады. Оның ұстазы Йозеф Добровскийден айырмашылығы, ол өзінің еңбектерін чех тілінде жазды. 1805 жылы ол Шатобрианның «Атала» туындымасының аудармасын жариялады. Осы арқылы чех тілінің күрделі көркем мәтіндерге лайықты екенін көрсетпек болды. Кейіннен Иоганн Вольфганг Гёте, Фридрих Шиллер және Джон Милтонның аудармаларын шығарды. Дерек Сейер оның Милтонның «Жоғалған жұмақ» аудармасын қазіргі заманғы әдеби чех тілінің «негізгі тасы» деп атады. Юнгманның өзінің жазған өлеңдері көп емес, бірақ олардың ішінде екі ерте қайта жандану сонеті және «Oldřich a Božena» атты қысқа повесть өлеңі бар. Келесі жылдары ол көптеген пікір талас тудыратын мәтіндерді жариялады, ең бастысы – «Чех тілі туралы әңгімелер». 1820 жылы «Slovesnost» атты стильдік оқулығын шығарды. 1825 жылы «Чех әдебиетінің тарихы» жарық көрді. Оның ең маңызды еңбегі – бес томдық (1834–1839) чех-неміс сөздігі. Осы сөздікте ол қазіргі чех тілінің сөздік қорының негізін салды. Ол тілегіне жетіп, стильдік байлыққа қол жеткізу үшін, поэтикалық әсер үшін және чех тілінің лексикалық мүмкіндіктерін кеңейту үшін Юнгман ежелгі сөздерді қайта жаңғыртты, оларды тарихи құжаттардан іздеді, басқа славян тілдерінен қарыз алды және жаңа сөздер жасады. Оның көптеген сөздері тілдің тұрақты бөлігіне айналды. Прагада Юнгман көшесі мен Юнгман алаңы (Юнгман náměstí) оның құрметіне аталған; алаңда Юнгманның үлкен мүсіні орнатылған. Братиславаның Петржалка ауданында да Юнгман көшесі бар.
Jungmann was a rigorous advocate of the rebirth of the written Czech language. In contrast to his teacher, Josef Dobrovský, he also wrote his works in Czech. In 1805, he published a translation of Chateaubriand's Atala. By this, he intended to prove that the Czech language is suitable for complicated artistic texts. Later, he published translations of Johann Wolfgang Goethe, Friedrich Schiller and John Milton. His translation of Paradise Lost by Milton was called by Derek Sayer "the cornerstone" of the modern literary Czech language. Jungmann's original poems are few, but include two early Revival sonnets and the short narrative poem Oldřich a Božena. In following years, he published a series of polemic texts, most notably the "Talks on Czech Language". In 1820, he published "Slovesnost", which was a kind of a stylistic textbook. In 1825, a "History of Czech literature" followed. His most important work is the Czech–German dictionary in five volumes (1834–39). In this dictionary, he laid out the basis for the modern Czech vocabulary. In order to achieve the stylistic range of vocabulary he desired, for poetic effect, and in order to expand the lexical resources of Czech, Jungmann revived archaic words, for which he studied historical documents, or borrowed from other Slavic languages, and created neologisms. Many of his words became a permanent part of the language. Jungmannova Street and Jungmannovo náměstí (Jungmann's Square) in Prague are named after him; the square contains a large statue of Jungmann. There is also a Jungmannova Street named for him in the Petržalka district of Bratislava, Slovakia.