Кіріспе

Канад драматургі және сценарист Рубен Шип (18 қазан 1915 – 23 тамыз 1975) – 1954 жылы шыққан «Тергеуші» атты радиосатирасымен әйгілі болған канад драматургі және сценарист. Ол Армия Маккарти тыңдауларын және Екінші Қызыл үрейдің антикоммунистік параноясын пародиялаған.

Өмірбаян

Рубен Шип 1915 жылы Сам мен Белла Дэвис Шиптің отбасында Монреаль қаласының, көптеген иммигранттар тұратын Плато Мон-Руаяль ауданында дүниеге келді. Өмірі бойы денсаулығы нашар болғанына қарамастан, ол орта білімін аяқтап, Монреальдегі МакГилл университетінде ағылшын әдебиетін оқыды. 1939 жылы университетті бітірген соң, ол жергілікті YMHA және YWHA ұйымдарына қарасты әуесқой театр труппасын басқара бастады. Олардың көптеген қойылымдары фашизмге қарсы бағытталған және соғысқа қаржы жинау мақсатында болды. Осы театр тобында Шип өзінің алғашқы әйелі Ада Спанмен танысты. Көп ұзамай Шип Аданың көмегімен "Жаңа театр тобы" деп аталатын тағы бір әуесқой театр труппасын басқарды. Олар көбінесе солшыл пьесалар қойғандықтан, Квебек провинциялық полициясының "Қызыл отряды" тарапынан жиі қадағалауда болды. Шиптің сол кездегі ең табысты жұмысы – Шиптің өлеңдері мен Мел Толкиннің музыкасымен жазылған, сол кездегі көптеген канадалық саяси тұлғаларды пародизациялаған "We Beg To Differ" музыкалық ревюі болды. Осы кезде Шип АҚШ-тың солтүстік-шығысын аралап, ақырында Нью-Йорк қаласына қоныстанды. 1944 жылы ол NBC телеарнасына "Райлидің өмірі" атты жаңа радио-ситкомының сценарий авторы ретінде жұмысқа қабылданды. Алайда, 1949-50 жылдары шоу теледидарға бейімделгенде, Шиптің келісім шарты аяқталды және ол қайтадан жұмысқа алынбады.

HUAC тергеуі

1951 жылдың 31 шілдесінде Шипке АҚШ-тың Иммиграция және натурализация қызметі оның иммиграциялық мәртебесі тексеріліп жатқанын хабарлады, себебі Радио Жазушылар Гильдиясының екі мүшесі оны коммунист деп атаған болатын. Сол жылдың 24 қыркүйегінде Америкалық қызметтер жөніндегі комитетке шақырылғанда, ол үкіметтің оның сенімдері туралы сұрауға құқығы жоқ екенін айтты, соның салдарынан ол ынтымақтаспайтын куәгер деп танылды және жұмыстан босатылды. Он сегіз айдан кейін, 1953 жылдың 12 қаңтарында, ол туған Канадасына депортацияланды, онда Торонто қаласына қоныстанды және жарнама агенттігінде жұмыс істеді, сондай-ақ CBC үшін радио бағдарламаларын жазды, оның ішінде 1953 жылы жарық көрген "Рождество алдындағы түн" және "Рождествоны ұнаған адам" атты туындылары.

Тергеуші

1954 жылғы 30 мамырда Шиптің ең маңызды туындысы – "Тергеуші" премьераға шықты. Америкада Армияның Маккарти тыңдаулары екі айдан бері теледидарда көрсетіліп жатқандықтан, Джозеф Маккартидің АҚШ Армиясындағы коммунистік белсенділерді анықтау әдістері көпшілікті қызықтырып, қызу пікірталас тудырды. Өзінің депортациялануы мен қара тізімге енгізілуіне ашуланған Шип осы процестің пародиясын жасады, соның ішінде оның басшысын да. "Тергеуші" АҚШ сенаторы туралы, ол ұшақ апатында қаза тауып, жұмақтың қақпасына келгенде, сот оның жұмаққа немесе тозаққа баруын шешуі керек. Сенатор трибуналды өз билігіне алып, дереу "жоғарыдан" диверсанттарды іздеуді бастап, оларды "төменге" жібереді, тозақ тұрғындары арасында дүрбелең туғызады. Соңында, өзінің мақтанышынан ол Құдайдың өзін диверсант деп айыптайды, сол сенатор тозаққа қуылады, тіпті шайтан да оны қабылдамайды. "Тергеуші" үлкен сұранысқа ие болды, ал пираттық көшірмелері бүкіл Америка Құрама Штаттары мен Канадада тарала бастады. 1955 жылы оны BBC көрсетті, ал Австралия хабар тарату корпорациясы да көрсетуге рұқсат сұрады. Бірақ, осы жетістікке қарамастан, Шип жарнамалық карьерасын жалғастыруға шешім қабылдады. 1956 жылы ол Англияға көшіп кетті.

Англиядағы мансабы

Сыйпа жарнамада үлкен жетістікке жете алмады, сондықтан ол көп ұзамай сценарий жазуға қайта оралды. Ол британдық "My Wife's Sister" телешоуының эпизодтарына үлес қосты, сондай-ақ американдық телеарналарға псевдониммен сценарийлер жазды деген болжам бар. Ол "Бұрыш адам болды" және "Кемедегі қыз" атты екі фильмнің сценарийін жазды. Осы кезде оның Ада Спанмен некесі ажырасып, 1960 жылы ол тағы бір канадалық тележұлдыз, Элейн Грандқа үйленді. Өмірі бойында ол көптеген радио бағдарламаларын жазды және 1969 жылы CBC үшін өзінің "Салықшы келеді" пьесасының сахналық қойылымын басқарды. 1975 жылы қайтыс болғанға дейін Англияда тұрды.