Джеймс Салтер: Саяхатшы, саясаткер және Еуропалық интеграцияның идеологы

Кіріспе

Британдық саясаткер және ғалым (1881–1975)
Парламент мүшесі және судья

Джеймс Артур Салтер, 1-ші Салтер бароны (15 наурыз 1881 – 27 маусым 1975) – британдық мемлекеттік қызметкер, саясаткер және ғалым, Еуропалық саяси одақ идеясының қалыптасуында маңызды рөл атқарған, көбінесе жақын досы және әріптесі Жан Моннемен бірге жұмыс істеген.

Өмірбаян және білім

Солтер 1857-1937 жылдары өмір сүрген Джеймс Эдвард Солтердің үлкен ұлы болды. Оның әкесі Темза өзеніндегі қайық компаниясы Salters Steamers-тің иесі және 1909 жылы Оксфорд қаласының мэрі болған. Ол Оксфорд қалалық жоғары мектебінде және Оксфордтың Брассенос колледжінде оқыды, онда стипендиямен білім алды. 1903 жылы ол Literae Humaniores мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірді.

Мансап

Солтер 1904 жылы мемлекеттік қызметке қабылданып, Адмиралтействоның көлік бөлімінде, ұлттық сақтандыру саласында және жеке хатшы ретінде жұмыс істеді, 1913 жылы көмекші хатшы шеніне көтерілді. Соғыс басталғанда ол Адмиралтействоға қайта шақырылып, кемелерді реквизициялау жөніндегі директор болды. Ол Вашингтонға АҚШ-тың жаңа құрылыс бағдарламасын іске асыру үшін жіберілді. 1917–18 жылдары ол Жан Моннемен одақтас теңіз көлігі кеңесінің Чартерлік комитетінде бірге жұмыс істеді, ал 1919 жылы Париждегі Жоғарғы экономикалық кеңестің хатшысы болып тағайындалды. 1920 жылы ол Версаль келісімі бойынша құрылған Өтемақы комиссиясының бірінші бас хатшысы болып тағайындалды және 1920 жылдан 1922 жылға дейін бұл қызметті атқарды. Осыдан кейін Солтер Женевадағы Ұлттар Лигасының хатшылығына Экономикалық және қаржылық бөлімнің басшысы ретінде Моннеге қосылды, онда ол Австрия мен Венгрияның валютасын тұрақтандыру және Грекия мен Болгариядағы босқындарды қайта орналастыру мәселелерімен айналысты. 1930 жылы Лондонға оралып, журналист және жазушы болып жұмыс істеді. 1932 жылы ол жол және теміржол көлігі жөніндегі конференцияға төрағалық етті, оның мақсаты көліктің нақты шығындары мен пайдасын зерттеу болды, ал оның нәтижелері Салтер есебі ретінде белгілі болды. Бұл есеп автомобиль және жүк тасымалының өсіп келе жатқан қажеттіліктерін ескере отырып, қоғамдық жолдарды қаржыландыру жүйесін өзгертуді ұсынды, сондай-ақ жол және теміржолдың тең реттелуін және әділ бәсекелестігін қамтамасыз етуді көздеді. Солтер 1932 жылы соғыстың себептері туралы есеп дайындаған Дін арқылы халықаралық бейбітшілік үшін Дүниежүзілік конференцияға қатысты. 1933 жылы ол «Еуропаның Біріккен Штаттары» атты кітабын жариялады, онда ол 1929 жылдың 2 қыркүйегінде жарық көрген «Еуропаның Біріккен Штаттары» идеясы» атты мақаласын қамтыды. Бұл мақалада ол Еуропалық кеден одағын құрудың қажеттілігін дәлелдеді, бұл «мүдделі елдер арасындағы күшті саяси ниет пен тығыз саяси байланыс болған жағдайда ғана мүмкін болатынын» айтты. Сондай-ақ, ол бұрынғы әріптесі Жан Монне 1957 жылы Еуропалық экономикалық қауымдастықтың (ЕЭҚ) құрылымы үшін қабылдаған үлгіге өте ұқсас модель ұсынды. Осы себепті кейбір сарапшылар Солтерді Жан Моннемен бірге Еуропалық Одаққа айналған жобаның негізін қалаушылардың бірі деп санайды. 1934 жылы ол Оксфорд университетінің саяси теория және институттар кафедрасының профессоры, Глэдстон атынан тағайындалды және Оксфордтың All Souls колледжінің мүшесі болды. Ол 1937 жылдан 1950 жылға дейін Оксфорд университетінен тәуелсіз парламент депутаты болды. 1939 жылы соғыс басталғанда ол кеме қатынасы саласындағы жұмысын қайта бастады және Кемелер министрлігінің парламенттік хатшысы болып тағайындалды. 1940 жылдың маусымында ол тағы да Жан Моннені Ұлыбритания мен Францияны саяси біріктіру жөніндегі, нацизмге қарсы бекініс құру мақсатын көздеген, бірақ қысқа өмір сүрген Франко-британдық одақ ұсынымын қолдады. Кейіннен Солтер 1941 жылдан 1943 жылға дейін Вашингтонға британдық кемешілік миссиясын жетекшілік етті, онда ол Моннені жұмысқа алды және олар әскери-өндірістік қуатын арттыруға бағытталған Жеңіс бағдарламасын жасады. 1941 жылы ол жеке кеңесші болып тағайындалды. 1944 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының көмек және қалпына келтіру басқармасының бас директорының орынбасары болып тағайындалды. Ол Черчилльдің уақытша үкіметінде (1945 жылдың мамыр-шілде айларында) Ланкастер герцогтігінің канцлері болып қызмет етті. 1951 жылы ол Ормскирк округінен консерватор депутаты болып сайланды. Черчилль оған сол қарашада құрылған консервативтік үкіметте жаңа экономикалық бөлім ұсынды, бірақ ол қазынашылыққа кіруді шешті, егер ол кабинетке қол жеткізе алса. Ол қазынашылықта экономикалық істер жөніндегі мемлекеттік министр және 1952 жылы материалдар министрі болып қызмет етті. 1971 жылы қазынашылық канцлері Раб Батлер өзінің естеліктерінде Черчилльдің Салтерді «Иса Мәсіхтен кейінгі ең ұлы экономист» деп атағанын және «он үш ай бойы Салтер маған жасыл сиямен келіспейтін көптеген хаттар жазғанын» айтты. Батлердің өмірбаяуын жазған Энтони Ховард Салтердің «жаңа канцлер үшін маңызды емес, кейде көзге түсетін кедергі болғанын» жазды. Батлер оны «Микаубер Салтер» деп атады, өйткені ол Батлердің фунтты еркін жүзуге рұқсат ету ұсынысына қарсы болды («ROBOT операциясы»). Алайда, Эдмунд Делл Салтердің «Батлердің естеліктеріндегі күлкілі тұлға емес екенін» жазды. 1950 жылдардың ортасында ол Нури әл-Саидтан Ирак үкіметінің Даму кеңесінің сыртқы мүшесі болуға шақырылды. Осы кеңеспен жұмыс істеген кезде ол Ирак экономикасының өнеркәсіптік дамуы жөніндегі «Салтер есебі» деп белгілі болған есепті жасады. 1953 жылдың 16 қазанында ол Оксфорд графтығындағы Кидлингтоннан Салтер лорды атанды. Ол өмірі бойы көптеген наградалар алды, 1918 жылы ваннаның серігі, 1922 жылы ваннаның рыцары және 1944 жылы GBE орденімен марапатталды. Ол 1975 жылы 94 жасында қайтыс болғаннан кейін оның лордтығы тоқтатылды.

Salter joined the Civil Service in 1904 and worked in the transport department of the Admiralty, on national insurance, and as private secretary, being promoted to Assistant Secretary grade in 1913. On the outbreak of war, he was recalled to the Admiralty, and became director of ship requisitioning. He was sent to Washington D. C. to press for a US programme of new construction. In 1917–18 he was a colleague of Jean Monnet in the Chartering Committee of the Allied Maritime Transport Council, and in 1919 appointed secretary of the Supreme Economic Council in Paris. In 1920 he was appointed the first Secretary General to the Reparation Commission established by the Treaty of Versailles, a position he held from 1920 to 1922. Salter then joined Monnet at the League of Nations Secretariat in Geneva, as head of the Economic and Financial Section, where he was involved in the stabilization of currencies of Austria and Hungary and resettlement of refugees in Greece and Bulgaria. He returned to London in 1930, and worked as journalist and author. In 1932, he presided over a Conference on Road and Rail Transport tasked with looking at the true costs and benefits of transport, and whose results were known as the Salter Report. It recommended changes to the way that public roads were funded to account for the growing demands of the motor car and road freight, and to ensure that road and rail were evenly regulated and competed fairly. Salter was part of the World Conference for International Peace through Religion, which produced a report in 1932 on the causes of war. In 1933, he had published the book The United States of Europe in which he included an essay first published on 2 September 1929, entitled "The 'United States of Europe' Idea", in which he set out the arguments for a Europe wide Zollverein, stating that this could only be achieved "under the conditions of an overwhelmingly political motive and an extremely close political association between the countries concerned". In his book, he also set out a template remarkably similar to that adopted by his former colleague Jean Monnet for the structure of the European Economic Community (EEC) in 1957. To that extent, Salter is regarded by some as co author, with Jean Monnet, of the supranational structure of what became the European Union. In 1934, he was appointed Gladstone professor of political theory and institutions at Oxford University, and a fellow of All Souls College, Oxford. He was Independent Member of Parliament (MP) for Oxford University from 1937 to 1950. On outbreak of war in 1939, he resumed his role in shipping, being appointed Parliamentary Secretary to the Ministry of Shipping. In June 1940, he once more supported Jean Monnet on the short lived Franco British Union proposal to politically unify Britain and France as a bastion against Nazism. Later, Salter headed the British shipping mission to Washington from 1941 to 1943, where he employed Monnet and they worked together on what would become the Victory Program of military industrial buildup. He was appointed a Privy Councillor in 1941. In 1944 he was appointed deputy director general of the United Nations Relief and Rehabilitation Administration. He served as Chancellor of the Duchy of Lancaster in the short lived Churchill caretaker ministry (May–July 1945). He was elected as Conservative MP for Ormskirk in 1951. Churchill offered him a new economic department in the Conservative Government formed that November, but he decided to join the Treasury provided he had access to the Cabinet. He served as Minister of State for Economic Affairs at the Treasury, and as Minister of Materials in 1952. Rab Butler, the Chancellor of the Exchequer, claimed in his 1971 memoirs that Churchill called Salter "the greatest economist since Jesus Christ" and drily recorded that “for thirteen months Salter wrote me numberless minutes in green ink with which I did not always agree”. Butler's biographer Anthony Howard writes that Salter was "never more than a minor, and sometimes visible, irritant to the new Chancellor". Butler called him "Micawber Salter" because of his opposition to Butler's proposal to let the pound float ("Operation ROBOT"). However, Edmund Dell wrote that Salter was "not the figure of fun of Butler’s memoirs". In the mid 1950s he was invited by Nuri al Said to be one of the external members of the Iraqi government's Development Board; while working with this board, he produced what came to be known as the "Salter Report" on industrial development of the Iraqi economy. He was raised to the peerage as Baron Salter, of Kidlington in the County of Oxford, on 16 October 1953. He had received many honours during his career, being first appointed a Companion of the Bath in 1918, a Knight Commander of the Bath in 1922, and a GBE in 1944. His peerage became extinct when he died in 1975, aged 94.